Fito Rodriguez. Irakaslea eta idazlea

«Iparra galtzen goaz hezkuntzan ere»

'Eskola Publikoa' liburua idatzi dute Fito Rodriguez eta Josu Txapartegik, euskal eskola publiko nazionalaren aldarria eginez. Euskal Herrian sortu eta antolatutako eredua nahi dute, eta herritar guztientzako modukoa.
ENEKOITZ ESNAOLA Tamaina handiagoan ikusi

Enekoitz Esnaola -

2019ko abenduak 6

Ibilbide luzea egina du Fito Rodriguezek (Gasteiz, 1955) hezkuntza munduan, erretiroa hartzear da irakasle postutik, baina segitzen du ekarpenak egiten. Eskola Publikoa (Delta) liburua du azkeneko lana, Josu Txapartegirekin batera idatzitakoa. Atzo aurkeztu zuten, Durangoko Azokan.

Euskal eskola publiko nazionalaren aldarrikapena egin duzue.

35 urtean egon naiz unibertsitatean Hezkuntzaren Teoria eta Historia Sailean; ikerketa eta argitalpen asko egin ditut; Josu Txapartegik ere urte ugari egin du hezkuntzaren arloan lanean, eta beti ikusi izan dut hezkuntza dela kulturaren sinonimoa. Beraz, gure kulturak hezkuntza jakin bat behar du, Euskal Herrian sortua eta antolatua. Hala, beharrezkoa dugu euskal eskola publiko nazionala. Liburu hau idazteko akuilua Txapartegi izan da. Buesa legea egin aurretik ari ginen gu lanean elkarrekin, herri honek behar duen alternatiba baten alde. Orain berriro atera dugu gaia, ikusten baitugu aurrera joan beharrean atzeraka goazela.

Buesa legea aipatu duzu, Eusko Legebiltzarrak 1993an onartutako Euskal Eskola Publikoaren Legea. Zer ekarri zuen?

Atzera egitea; eta ikastolaren mugimenduaren aurkakoa izan zen. Jaurlaritzak —lehendakari Carlos Garaikoetxea zela, eta Hezkuntza sailburu, Pedro Miguel Etxenike—, funtsezko papera bete zuen euskara batuaren alde, baina hezkuntzan ez du horrelako urratsik egin inoiz. Eskuin abertzaleak ez du lehentasun izan hezkuntza. EAJk, bere zatiketaren ostean, PSEri utzi zion Hezkuntza Saila, ezker espainolistari. Jose Ramon Rekalde sozialista jarri zen 1987an Hezkuntza sailburu Jaurlaritzan, geroago Fernando Buesa, eta harekin egin zuten 1993ko lege hura. Moldaketa gaizto bat izan zen. Ikastola askok egin zuten sare estatal publikoan sartzeko hautua. Dena dela, publifikazioak izan ditu alde on batzuk ere.

Esaterako, idatzi duzue eskola publikoetan euskararen erabileraren zabalkundea lortu dela.

Euskaldunen masa kritikoa asko handitu baitzen, eta irakasleria ere aldatu egin baitzen, onerako. Oztopo batzuk ere azaldu ziren, ordea: irakasleen kontratazioa...

Kezka eragiten dizue ikastolari «pribatua» dela deitzeak.

Izaera publikoa baitu ikastolak. Nolatan iradoki daiteke diru irabazi asmoa duela ikastolak?

Ikastola mugimenduaren lan batzuetan oinarrituta ere, euskal eskola publiko nazionalerako balioen zerrenda luze bat dakarkizue: euskalduna, demokratikoa, autonomoa, nazionala, kalitatekoa, irakasleria propioa...

Oinarrizko balioak dira, eta esango nuke euskal eskola publiko nazionalak, funtsean, denontzakoa izan behar duela. Aztertu izan ditut Finlandiako, Herbehereetako eta Estoniako hezkuntza sistemak, eta haietan eskola guztientzako da. Gizarte konpaktatuago baterako oso garrantzitsua da hori. Hezkuntzaren bidez, herritarrak kultura jakin batekin eraikitzen dira. Eta guk ez dugu nahi eskola publikoa soilik; Euskal Herrikoa nahi dugu.

Euskal Herria ez da estatua, eta publiko izateak Espainiako edo Frantziako sarean sartuko luke euskal eskola mota hori.

Baina proiektu bat mamitzeko eta abiatzeko, batetik, ezin gara egon euskal estatua noiz izango; eta, bestetik, aztertu behar dira beste formula batzuk. Adibidez, Finlandian, Herbehereetan eta eredutzat har daitezkeen beste herrialde batzuetan eskolak udalekin batera dabiltza lanean. Beraz, administrazio lokaletatik bideratu daiteke hori. Horrela lortu ahal da udalerri bat hezitzailea bihurtzea. Badaude halako kasuak; Italian, esaterako. Espainiako Estatua, aldiz, kartzela bat da, herrientzako eta herritarrentzako espetxe bat; eskolak ez dira libre, Madrilen giltzapean daude. Aipatutako formulen bila joz, eta, liburuan diogun bezala, balio unibertsalak landuz eta gure tradizioan oinarrituz, iraultza independentista bat egin gabe ere beste modu batera antola gaitezke. Ekinbide alternatiboen gabezia bat sumatzen dugu, ordea. Estatu izateko bidean pausoak eman behar dira, baina uste dugu hezkuntzan ere ipar hori galtzen goazela. Gainera, galtzen ari gara nazio kontzientzia.

Burujabetzaren beharra nabarmendu duzue.

Funtsezkoa baita estatu propio bat izatea. Txillardegik esaten zuen euskara salbatzeko behar dugula euskal estatua, eta hizkuntzarena arazo politikoa dela. Hezkuntzarena ere auzi politikoa da.

Nork hartu beharko luke lema horrelako proiektu bat egiteko? Hezkuntzako komunitateak? Instituzio publikoek?

Funtsezkoak dira hezkuntza arloko eragileak. Baina guztien parte hartzea da garrantzitsua: sindikatuena, instituzioena...

Duela lau urte Nafarroako Gobernuan aldaketa historikoa izan zen, eta, aurreneko aldiz, abertzale bat lehendakari.

Baina gai honetan Hego Euskal Herriko bi parlamentuen eta gobernuen artean ez zuten ezer ere egin. Beldur handia dago.

Zer beldur?

Espainolistak beti ari dira esaten euskaldunon inbasioa emango dela, hori hala ez denean, baina alderdi abertzaleak ez dira ausartzen aurre egiten, eta, gainera, ez dute egitasmo nazionalik egiten.

Idatzi duzue hiru sareen artean (publikoa, ikastola, itunpekoa) orube sendo bat dagoela elkartze eta kolaboraziorako. Zer erako elkarlanaz ari zarete?

Arrakalarik gabeko herri bat nahi badugu, denontzako moduko aukerak eraiki behar ditugu. Sareen artean loturak egin behar dira, ez harresiak, sinergiak ereiteko ikasleen, irakasleen, gurasoen eta ikastetxeen artean. Herri kohesionatuago bat behar dugu.

Nola ikusten dituzue sareok?

Bakoitzak bere barrura baino ez du begiratzen. Klientelismoa sortu da haietan ere, eta bezeriarekin funtzionatzen dute. Baina horrek liberalismo faltsu batera garamatza. Zentro bakoitzak autonomia behar du, baina, esku hartze publikorik ez badago, hezkuntzan ere gero eta gehiago joango zaigu sartzen neoliberalismoa.

Zer esan nahi duzu horrekin?

Osasun arlokoa gertatuko dela. Han ari gara ikusten aseguru eta ospitale pribatuak gero eta gehiago daudela, osasun publikoaren kaltetan. Arrakala soziala gertatzeko arriskua dago han, eta hezkuntzan ere bai. Herria egin beharrean, gizabanakoak egiten ari gara. Horren aurrean, esku hartze publikoa behar da. Hezkuntzako hiru sareak bakar batean baleude, hobeto, giza eskubideen aldarrikapen unibertsalean ageri dena bermatzeko: hezkuntzarako eskubidea. Bestela, ez dugu soilik izango Espainiatik edo Frantziatik ezarritako eredua, baizik eta neoliberalismoak eragindako hezkuntza antolaketa ere pairatuko dugu.

Eta Euskal Herrian nola dago unibertsitateen esparrua?

Hor ere bakoitza bere erara. Alor denetan artxipelago bat da Euskal Herria, ez dago batasunik. Adibidez, izan genuen aukera bat, Katalunian bezala, urrutiko unibertsitate on bat egiteko, UEUrena, herritar denentzako eskuragarri izateko, baina ez zen atera. Egoera ez da ona. Gainera, unibertsitate publikoa izena dutenak ere pribatizatzen ari dira.

Goizeko buletina

BERRIAren papereko edizioaren gai nagusiak biltzen ditu egunero (astelehenetan salbu). Goizean goiz iristen da zure posta elektronikora.

Albiste gehiago

Txagorritxuko erietxean, COVIDaren test serologikoak aztertzen. ©G. RUBIO / FOKU

Eritasunari buruzko lezio berrikusia

Arantxa Iraola

Asko falta da oraino, baina COVID-19aren inguruko ezagutzak egunero ari dira argitzen, osatzen; ondorioz, izurriaren hasieran gaitzaz esan ziren hainbat gauza zahartuta eta atzeratuta geratu dira guztiz. Etengabeko berrikusketa eskatzen du gai honek.

Nafarroako haur eskoletan "normaltasun berriarekin" ekingo diote ikasturteari

Olatz Esteban Ezkati

Lau egoera posible irudikatu ditu Nafarroako Gobernuak, eta COVID-19aren bilakaeraren arabera ezarriko da bat edo beste.

Angeluko hondartza. ©Guillaume Fauveau

Maskara derrigorrezkoa izango da Ipar Euskal Herriko hainbat herritan ere

Olatz Esteban Ezkati

Berrehun positiboren langa gainditu da seigarren egunez jarraian Hego Euskal Herrian: 224 kasu izan dira azken orduetan. Gipuzkoako tabernariak kexu agertu dira Jaurlaritzaren murrizketak direla eta

Emakume bat oinez Donostian, erosketen poltsak eskuetan, joan den apirilean. ©GORKA RUBIO / FOKU

Zaurgarrienak, zaurgarriago

Maddi Ane Txoperena Iribarren

Pandemiak emakume eta gizonen arteko desberdintasunak sakondu dituela ondorioztatu du Emakunderen txosten batek. Egoera hobetzeko gomendioak eman dizkie erakundeei

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna

Izan zaitez BERRIAlaguna

BERRIAlagunei esker eskaintzen dugu balioz osatutako informazioa. Egizu ekarpena gure eginkizunarekin segi dezagun.

Izan zaitez BERRIAlaguna