Albistea entzun

Nemirovskik emandako azkena

'Suite frantsesa' nobelaren bertsio argitaragabe bat eman du Alberdaniak. Agota Kristofen 'Koaderno handia' ere atera du
Auschwitzeko kontzentrazio esparruan hil zen Nemirovski, 1942ko abuztuaren 17an.
Auschwitzeko kontzentrazio esparruan hil zen Nemirovski, 1942ko abuztuaren 17an. BERRIA Tamaina handiagoan ikusi

Naroa Torralba Rodriguez -

2022ko abenduak 2 - Donostia

Hilondoko liburua izan zen Irene Nemirovskiren Suite frantsesa eleberria. Lantzen ari zela, 1942an, Gestapok eta Vichyko gobernuak idazlea atxilo hartu, eta Auschwitzeko kontzentrazio esparrura eraman zuten. Han hil zen, tifusak jota, urte bereko abuztuaren 17an. Urte luzez, nobelaren eskuizkribua beste paper batzuen artean izan zuen Denise Epstein alabak, harik eta 90eko hamarkadan, arakatzen hasi eta nobela aurkitu zuen arte. Donoel argitaletxeak kaleratu zuen 2004an frantsesez, eta Alberdaniak 2011n eman zuen euskaraz. Nolanahi ere, Suite frantsesa-ren lehen edizioa ez zen izan idazleak azken momentura arte landutakoa, baizik eta Nemirovskik langai modura erabilitako zirriborroa. Hori eman izan da urteetan bertsio definitibotzat. Baina Epstein hil zenean, nobelaren beste bertsio bat agertu zen. Horregatik erabaki du argitaletxeak edizio berria ematea.

Aritz Galarraga liburuaren editoreak nabarmendu du Nemirovskiren arrakastaren gakoa: «Liburu hau naziek Frantzian egin zuten jazarpenaren testigantza zuzena da. Gerra kontatzen ari zaigu, gertatzen ari den lekuan bertan». Garai hura deskribatzen duten eleberriak a posteriori egindako idazketak izan direla azpimarratu du, «onik eta bizirik atera diren idazleenak». Hau ez da kasua. 1942an bukatutzat eman behar izan zuelako nobela: «Orain argitaratu dugun ale hau ere ezin dugu definitibotzat jo; hobetu egiten du narrazioa, baina liburuan lanean ari zela hil zuten».

Suite frantsesa eleberriak bi zati ditu, Ekaitza ekainean eta Dolce. Jorge Gimenez Alberdaniako editoreak zehaztu du Epsteinek urteetan eduki zuela liburuaren bertsio landuago bat gordeta. Atxilotua izan baino lehentxeago arte aritu zen Nemirovski eskuizkribu hori lantzen, eta haren senar Michel Epsteinek mekanografiatu zuen, idazleak eskuz idatzitako oharrak ere jasoz: «Aurreko edizioarekiko aldaketa nagusiak lehen narrazioari dagozkio, Ekaitza ekainean izenburukoari; bigarren narrazioak, Dolce-k, ez du aurrekoarekiko aldaketarik. Antza denez, Nemirovskik ez zuen denborarik izan horren lanketari heltzeko». Denise Epstein hil ondoren aurkitu zuten testua.

Argitalpen berriak ez dakar Nemirovskik idatzitako kontakizun eguneratua soilik. Idazlearen biloba Nicolas Daupleren ohar batek zabaltzen du liburua, eta testua bera eta haren testuingurua kokatzen laguntzen du. Ondoren dator Olivier Philipponnat adituaren hitzaurrea, eta argitaletxearen oharra gero, nobelaren bertsio eguneratuaren aitzin. Amaieran, Nemirovskik berak izkirituriko lan-oharrak ageri dira eranskin gisara, eta, liburua ixteko, Teresa Lussone adituak egin duen hitzatzea. Euskarazko itzulpenak Joxe Mari Berasategi (Ekaitza ekainean), Mikel Garmendia (Dolce), Joxe Antonio Sarasola (hitzaurrea, oharra eta hitzatzea) eta Joxan Elosegirenak dira (eranskina).

Klasiko bat

Agota Kristofen Koaderno handia ere eguneratu egin dute. 1997an eman zuen euskarara lehenengoz Alberdaniak, eta Gimenezek aitortu du berrizteko garaia zuela nobelak: «Oso liburu gutxi dira gurean 13.000 aletik gora saldu dituztenak. Hau da bat. Euskararen errealitate soziolinguistiko eta literarioa kontua izanda, uste genuen urteak egin dituen itzulpen batek behar zuela eguneratze bat».

Eskarne Mujika lehen itzulpenaren egileak oraingo «berezitasunetara ekarri» du eleberria.

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Rakel Esparza, Juan Mari Aburto, Fernando Perez eta Barbara Epalza, gaur goizean, Bilboko Azkuna Zentroan, urteko programazioa aurkezten. ©AZKUNA ZENTROA

Zortzi erakusketa hartuko ditu aurten Bilboko Azkuna zentroak

Olatz Enzunza Mallona

Erakusketez gainera, beste 200 jarduera baino gehiago programatu dituzte.

Asier Olabarrieta (erdian), Islabaten emanaldi batean, Gasteizen. ©NURIA GONZALEZ / ISLABAT

«Kontsumo ereduak kaleratzen den musika baldintzatzen du»

Iraia Vieira Gil

Islabat izenpean, bere burua onartzeko prozesuan oinarritutako rock diskoa kaleratu du Olabarrietak. «Lasaia» izan da diskoaren bidea; egungo abesti «azkarrak» ez bezala, poliki sortu du musikariak lana.
Maria Elorzaren eta Iñigo Salaberriaren 'Al borde del agua' filmeko irudi bat. ©Ikuspuntu jaialdia

Hamalau herrialdetako hemezortzi film ikusgai Ikuspuntu jaialdiko Sail Ofizialean

Andoni Imaz

Hamar film luzerekin eta zortzi laburrekin osatu dituzte lehiaketako hamar programak. Sei lan lehenengoz erakutsiko dituzte jendaurrean.

Testuaren zama

Kinka buletina

Klima larrialdiari eta ingurumenari buruzko azken berriak zabaltzen dituen buletina.

Iruzkinak kargatzen...

Izan BERRIAlaguna

Zure babes ekonomikoa ezinbestekoa zaigu euskarazko kazetaritza independente eta kalitatezkoa egiten segitzeko.