Albistea entzun

AEB. Beste bozketa batzuk

Lau estatutan abortatzeko eskubidearen alde bozkatu dute

Kalifornian, Michiganen, Vermonten eta Kentuckyn baiezkoa nagusitu da. Presoen esklabotzaren aurka azaldu dira bost estatutan
Emakume bat bere bozka hautetsontzian sartzen, herenegun, San Frantziskon, Kalifornian.
Emakume bat bere bozka hautetsontzian sartzen, herenegun, San Frantziskon, Kalifornian. JOHN G. MABANGLO / EFE Tamaina handiagoan ikusi

Mikel O. Iribar -

2022ko azaroak 10

AEB Ameriketako Estatu Batuetako Auzitegi Gorenak aurtengo ekainaren 24an 1973ko Roe vs Wade abortatzeko eskubide konstituzionala baliogabetu ondorengo lehen hauteskundeak egin zituzten herenegun. Ordezkarien Ganbera osorik eta Senatuaren herena berritzeaz gain, gobernadoreak hautatu dituzte 50 estatuetatik 36tan, eta galdeketak egin zituzten zenbait estatutan; horietako bostetan abortatzeko eskubideari buruz galdetu zuten. Michiganen, Vermonten, Kalifornian eta Kentuckyn haurdunaldia eten ahal izatea babestu zuten.

Michiganen —gobernadore demokrata nagusitu da—, AEBetako mendebalde erdian, abortatzeko eskubidea estatuko konstituzioan sartzea lortu zuten, eta, beraz, blindatuta geratu da etorkizunean abortua ezabatzeko ahalegin kontserbadoreen aurrean. Haurdunaldia etetea legezkoa da han, eta kontsulta egin dute 1931ko lege bat indarrean sartzea eragozteko; horren arabera, amaren bizia «arriskuan» ez badago, abortatzea erabat debekatuta dago.

Mendebaldeko kostaldean, Kaliforniako —gobernadore demokratak irabazi du— herritarrek pertsonen ugalketa askatasuna «beren erabaki intimoetan» babestearen aldeko proposamenaren alde bozkatu zuten, abortatzeko eskubidea eta antisorgailuak barne. Era berean, Vermonten —gobernadore errepublikanoa gailendu da—, ipar-ekialdean, Ugalketa Askatasunaren Zuzenketa deiturikoa onartu zuten, estatuko konstituzioan aldaketa bat egiteko, eta estatuko herritar guztiek ugalketa eskubideak dituztela ziurtatzeko, aborturako sarbidea barne.

Montana estatuan legezkoa da abortua, baina areago murriztu nahi dute. Hala, hango boto emaileak errefusatzekotan dira haurdunaldiaren edozein unetan «bizirik jaiotako» edozein haur legezkotzat joko zukeen lege bat promulgatzea. Botoen %86 kontatuta, %52,4 zeuden lege horren kontra, eta %47,6 alde.

Kentuckyn, herrialdearen erdialdean, debekatuta dago abortatzea, salbuespen gutxi batzuetan izan ezik: hala nola amaren bizia «arriskuan» dagoenean. Bada, hautesle gehienek ezezko botoa eman zioten estatuko konstituzioaren bigarren zuzenketari. Errepublikanoek proposatutako egitasmo horrek esplizituki jaso nahi zuen konstituzioan ez zegoela abortatzeko eskubiderik.

Planned Parenthood erakundeak AEBetako sexu eta ugalketa osasuneko kliniken sare handiena du, eta, haren datuen arabera, abortua guztiz debekatuta dago herrialdeko hamabi estatutan. Alexis McGill Johnson erakundeko presidenteak ohar batean atzo azaldu zuenez, «Kentuckyk, Michiganek, Vermontek eta Kaliforniak erakutsi dute ugaltze askatasuna galdeketen bidez erabakitzen denean boto emaileek beti aukeratzen dutela beren gorputzen, bizitzen eta etorkizunen gaineko kontrola». Jarraian, hau erantsi zuen: «Abortatzeko eskubidea garaile».

Seitik hiru, kalamuaren alde

AEBetako sei estatutan kalamua aisialdian kontsumitzeari buruzko galdeketak egin zituzten, eta horietako hirutan legeztatzea babestu zuten: Marylanden, Missourin eta Coloradon. Aldiz, ezezkoa nagusitu zen Arkansasen —gobernadore errepublikanoa—, Ipar Dakotan eta Hego Dakotan —gobernadore errepublikanoa—.

Bost estatutan jada baimenduta zegoen kalamua sendabelar gisa erabiltzea, eta Marylandeko eta Missouriko —gobernadore demokrata— herritarrek beste urrats bat emateko eta aisialdirako babesteko apustua egin dute. Coloradon —gobernadore demokrata—, berriz, 21 urtetik gorakoentzat landare eta onddo psikodeliko jakin batzuen jabetza eta erabilera despenalizatzearen alde bozkatu dute. Hiru lurralde horiekin, dagoeneko 21 estatuk dute legeztatuta kalamua aisialdian kontsumitzea.

Esklabotzaz ere galdetu zuten zenbait estatutan. 1863an utzi zuten bertan behera esklabotza AEBetan. Oraindik badirau, ordea, espetxeetan. Estatu gehienetan, epaituak eta zigortuak izan diren presoak lan egitera behartuta daude. Alabaman —gobernadore errepublikanoa—, Louisianan, Oregonen, Tennesseen —gobernadore errepublikanoa— eta Vermonten lan horiei buruz galdetu zieten herritarrei, eta bost estatuetako konstituzioak zuzentzearen alde bozkatu zuten.

Alabaman, herrialdearen hego-ekialdean, estatuko konstituzioko «hizkera arrazista oro» aldatzearen alde bozkatu zuten, baita zenbait senideren morrontza babesten duen salbuespen klausula kentzearen alde ere, Tennesseeren gisan.

Bestalde, Vermontek, esklabotza debekatu zuen lehen estatuak (1777an), aldaketa konstituzionalaren aldeko apustua egin zuen. Aldaketa horrek esplizituki baieztatuko du estatu horretan «esklabotza eta nahi gabeko morrontza betiko debekatuta egongo direla».

Oregonek —ipar-mendebaldea— proposatutako aldaketak beste aukera batzuk emango dizkie «errudunen esklabotza» edo bortxazko lana gainditzen ez duten auzitegiei. Louisianan onartutako oinarrizko gutunak jasotzen duenez, berriz, «esklabotza eta nahi gabeko morrontza debekatuta daude, baina hori ez zaio aplikatzen justizia penalaren administrazioari, gainerakoan legezkoa baita».

Sareko BERRIAzalea:

Irakurri berri duzun edukia eta antzekoak zure interesekoak badira, eskari bat egin nahi dizugu: Berria diruz babestea.

Zuk eta zure gisako sareko milaka irakurlek egindako ekarpenarekin, eduki gehiago eta hobeak sortuko ditugu. Eta, zuekin osatutako komunitateari esker, publizitateak eta erakundeen laguntzek bermatzen ez diguten bideragarritasuna lortuko dugu.

Euskarazko kazetaritza libre, ireki eta konprometitua eskaini nahi dizugu egunero; bizi zaren munduaren eta garaiaren berri ematen segitu.

Albiste gehiago

Kasko Zuriak, erreskate lanean, atzo gauean, Idliben, Siria iparraldean. ©YEHYA NEMAH / EFE

Dagoeneko 11.200dik gora dira Ekialde Hurbileko lurrikaretan hildakoak

Mikel O. Iribar

Askok autoetan eta kalean lo egin dute, etxera itzultzeko beldur. Milaka dira kaltetuak, eta lurrikarak are gehiago okertu du Siria iparraldeko eta Kurdistango egoera. Erreskate taldeak hondamendi eremuetara iritsi ezinik dabiltza.

Kenyako Baserritarren Ligako idazkari nagusi Sidi Otieno, elastiko gorri batekin. ©OSKAR EPELDE JULDAIN

Kenyako Gobernuaren aurkako salaketa jarri dute transgenikoak baimentzeagatik

Oskar Epelde Juldain

Kenyako nekazari talde batek gobernua salatu du, hazi transgenikoen inportazioabaimentzeagatik. Datorren astean hasiko dute epaiketa.

AEBetako presidente Joe Biden, Kongresuko agerraldian. / ©Jacquelyn Martin, EFE

Biden: «Txinak gure subiranotasuna urratzen badu, geure burua babestuko dugu»

Arantxa Elizegi Egilegor

Estatuaren egoerari buruzko agerraldia egin du AEBetako estatuburuak. Besteak beste, Ukrainako gerraz eta droga trafikoaz aritu da.

Daniel Suidani Malaitako lehen ministro kargugabetua, haren Facebook orriko argazki batean. ©FACEBOOK

Malaitako lehen ministroa kargutik bota dute, ustelkeria leporatuta

Ander Perez Zala

Suidani da Salomon Uharteek eta Txinak adosturiko segurtasun akordioaren kritiko nagusia

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.

Iruzkinak kargatzen...