Albistea entzun

LEKU-LEKUTAN

Hizkuntzen eguna

Urtzi Urrutikoetxea -

2018ko otsailak 25

Alabak gosaria amaitu eta sukaldea batzen gelditu zara. Ikastolarako janzten ari dela, logelatik Pier Paul Berzaitzen Baratze bat kantuan entzun duzu. Zazpi urteko alaba bilbotarra zubererazko ahaleginetan. Pozezko eta harrotasunezko irribarrea marraztu zaizu aurpegian. Badira hiru aste Zuberoan azkenez izan ginela, senide batzuen bisitan maskaradan, eta helduei entzunez eta umeak elkarrekin olgetan, oharkabean mela-mela busti duen hizkuntza zirimiria dator alabaren kantuan. Arreba Bortzirietan bizi nuela, Arantzako euskararen imitazioetan zetorkigun haurra hurrengo egunetan. Eta Lekeitioko lagunekin astebete emanda, ez zen ipurdirik, dena popia gora eta popia behera. Orain asteburua Sakanan ematen ari gara, eta arbizuarrek eurek zein hara joandako beasaindar adiskideek ere nafarreraren eta Goierriko gipuzkeraren bernizen bat utziko diote. Aita burugogorrari «egia da» esango dio, baina ikastolako gelakideekin «da egia» erabiliko du besteak bezalakoa izateko. Guraso erdalduneko ume euskaldunak, euskalkidun gurasoak, eta duela hiru hamarkada ikastolan ikasi, luzaroan erabili ez eta egun ia ergatiborik gabe baina berriz ere euskarari heldu dioten gurasoak. Denek beren kolorea jarriko diote.

Herenegun 27 urte bete ziren erronkarierazko azken hiztuna hil zela. Irratian Fidela Bernaten grabazioa jarri zuten, zubereratik hain hurreko doinuekin. Gero bere birbiloba entzun genuen, egun Erronkarin irakasle, dotore euskara batuan. Batuak ez du sekula euskalkirik hil edo mehatxatu, hil diren euskalkietako euskaldunek espainola edo frantsesa transmititu zieten seme-alabei. Erronkariko familia erdaldundu haietako askok berriz ere euskararen alde egin dutelako eta horretarako berreuskalduntze esperientzia badagoelako —eta hori bideratu ahal izateko euskara batua dagoelako— entzun liteke berriz ere euskara ibarrean.

Kanpotik begiratzen digutenean berehala ohartzen dira. Duela lauzpabost urte Bilbon Euskararen Etxea bisitatzen ari ginela Norvegia, Suedia eta Finlandiako hogeita hamar idazle samirekin batera, euskalkietan eta batasunaren prozesuan zeukaten interesa. Miretsita zeuden zer-nolako arrakasta izan zuen 1968ko lanak. Ez dakit euskalkien arteko distantzia baino handiagoa ote dagoen han, baina sami hizkuntzez hitz egiten dute, dialektoez baino gehiago. Edozelan ere, samiera batua ezinezkotzat jotzen zuten, agian jarrera erosoena ere hala zitzaielako: hamar hiztunetik zortzik iparraldeko samieraz egiten dute eta gainontzeko samieretatik ia bakar batek ere ez du mila hiztun baino gehiago. Ter samierak bi hiztun baino ez ditu. «Laster gure samiera baino ez da geldituko», esan zidan batek.

Munduko herrialderik aberatsenetakoan eta estandar demokratiko altuenekin ere, hizkuntza-eskubideak aitortu eta ekonomikoki babestuta ere, iraganeko triskantzen ondorioei ezin izan diete atzera egin. Iparraldeko samiera izango da estandar batua, beste batzuk idatzizko adierazpenik gabe ere galduko dira. Beste muturrean, milioika hiztun dituzten hizkuntza askok antzeko errealitatea daukate: hizkuntza darabilten hiztunak badituzte, baina hizkuntza kolonialean idazten dute, diglosian sakonduz. Afrikan eta Indian ikusi dugu azken bi PEN bileretan.

Indiatik Bangladeshera jo nuen herrialde hartako PEN taldekoekin. Bengala zaharraren ideia erlijioarena baino indartsuagoa da han, sari koloretsuak janzten dituzte eta islam estremistaren aurkako jarrera irmoa dago. Bangladesh, azken batean, gerra odoltsu baten herrialde musulman batetik (Pakistan) bereizita sortu zen 1971n, estatu ez-musulman baten laguntzarekin (India) 70eko hamarkadan. Bi hamarkada lehenago, urdua hizkuntza bakar inposatu gura izan zuen Pakistanek, eta bangladeshtarrek protesta egin zuten bengaleraren alde. 1952ko otsailaren 21eko manifestazio haietan egondako hildakoen omenezko monumentua bisitatu genuen Dhaka hiriburuan. Data horren ondorioz izendatu zuen NBEk asteon gogorarazi den otsailaren 21a «ama hizkuntzaren eguna». Izendapena agian ez da egokia XXI. mendean, baina munduko hizkuntza-aniztasunaren eguna da azken batean.

Guk asteon, berriz, Egunkariaren itxieraren 15. urteurrena gogorarazi dugu. Astindu haren atzerriko elkartasun handiena Kataluniatik iritsi zen, eta haien bultzadaz sortu genuen 2004an Euskal PEN taldea. Eta beti gogoan dut PEN Internationaleko presidente ohi John Ralston Saul kanadarrak —Kanadako herri indigenen alde lan eskerga egiten du— behin eta berriz dioena: Ba ote da adierazpen askatasunaren urraketa larriagorik, zure hizkuntza galtzea baino?

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna

Albiste gehiago

Emakume bat garraisika, Beiruten egindako manifestazio batean. ©LUJAIN JO

Isiltasunaren aurka borrokan

Joan Cabases Vega

Kuwaiten eta Libanon, gizarte zibilak ekinaldiak abiatu ditu indarkeria matxista desagerrarazi eta emakumeak baztertzen dituzten legeak indargabetzeko
Irango Atzerri ministro Mohammad Javad Zarif. ©ERRUSIAKO ATZERRI MINISTERIOA / EFE

Iranek eten egingo ditu EBrekin dituen harreman diplomatikoak

Iosu Alberdi

Bruselak beste urtebetez luzatu ditu Teherango agintari militar eta politikoen aurkako zigor ekonomikoak. Tel Avivek fiskaltzari eskatu dio igandeko erasoaren inguruko filtrazioak ikertzeko
Helena Maleno, Caminando Fronteras taldeko bozeramailea, artxiboko argazki batean. ©ANGEL MEDINA G. / EFE

Marokoko Poliziak Espainiaratu egin du Helena Maleno ekintzailea

Arantxa Elizegi Egilegor

Caminando Fronteras taldeak salatu du inolako azalpenik eman gabe kanporatu dutela Maleno. Rabatekin elkarlanean aritzea egotzi diote Espainiako Poliziari

Guillermo Lassoren jarraitzaileak hauteskundeen bigarren itzulian lortutako garaipena ospatzen, igandean, Quiton. ©SANTIAGO FERNANDEZ / EFE

Eskuina correismoari gailendu zaio Ekuadorren, boto baliogabeez baliatuta

Julen Aperribai

Guillermo Lasso kontserbadorea izango da presidente, Andres Arauz UNESeko hautagaiari gailenduta. Baliogabe bozkatzeko deia egin zuen mugimendu indigenak, eta mesede egin dio horrek eskuineko hautagaiari

Astekaria

Asteko gai hautatuekin osatutako albiste buletina. Astelehenero, ezinbesteko erreportajeak, elkarrizketak, iritziak eta kronikak zure posta elektronikoan.