LEKU-LEKUTAN

Pekin Taipeira begira

Urtzi Urrutikoetxea -

2019ko irailak 29

Nazio Batuetan ordezkaritza duten herrialdeen arabera, munduan 193 estatu independente daude; 195, behatzaile estatusa daukaten Vatikano eta Palestina gehituz gero. Hainbat ezaugarri dituzten herrialdeak dira: administrazioa, lurralde batekiko kontrola eta lurralde horretako herritarren gaineko agintea eta ardura, subiranotasuna azken baten. Baina badira baldintza horiek beteta ere NBEn ez diren estatuak: aitortu gabeko estatuak dira; hau da, beste inoren kontrolpean egon ez arren, subiranotasun osoz beren burua gobernatuta ere, NBEko aulki bat izateko baldintza bat falta dute: aitortza. Estatu baten bideragarritasunerako ezinbestekoa da gainontzekoek zure estatu izaera hori aitortzea. Kosovoko auziari buruz Hagako auzitegiak emandako erabakian nabarmendu zen horren ondorioetako bat: nazioarteko araudian «lurralde batasuna» azpimarratzen denean urratu ezin den printzipio gisa, ez dauka zerikusirik estatu baten barruan egon daitezkeen mugimendu independentistekin eta horien sezesio egitasmoekin ere. Lurralde batasuna errespetatzea, herrialde batek bestearen mugak aitortzea da, eta ondorioz, inork ez inbaditzea auzoa. Estatuaren lurralde bat bereizita beste estatu bat sortzea proposatzen duenak, beraz, ez du lurralde batasunaren printzipioa urratzen.

Hasierako gaira itzulita, badira inolako aitorpenik ez duten estatuak, baina urtetan modu independentean dihardutenak, Afrikako adarreko Somaliland, kasurako; Somalia gerra betean ibili denean ere, lanean jarraitu duten erakundeak izan ditu duela ia 30 urte bereizitako lurraldeak. Beste batzuek badute aitortzarik, lauzpabost estaturena asko jota, eta lotura handiagoa dute aldameneko estatu batekin, Abkhaziak Errusiarekin edo Ipar Ziprek Turkiarekin, esaterako. Kasu ezagunagoen artean dago Kosovo, 100 estatuk baino gehiagok aitortzen dute, baina ez herrialdearekiko subiranotasuna izan zuen Serbiarena ez eta haren aliatu Errusiarena, eta Moskuk beto eskubidea duenez, ez dirudi auzia konpondu bitartean NBEn egongo denik, bestelako kirol, kultur eta finantza erakundeek aitortuta ere.

Aitortza gabeko estatua paradigmatikorik bada, Taiwan da hori. 70 urteko ibilbidea dauka, horietako asko NBEn, harik eta Pekinen kontrolpeko Txina kontinentala onartu zen arte erakundeko ordezkari gisa. New Yorkeko egoitza nagusitik kanporatuta ere, aitortza zabala izan dute hamarkada askoan, lan diplomatikoagatik bezainbat potentzia ekonomia izateagatik, Afrikan, Latinoamerikan zein Pazifikoko herrialdeetan hainbat egitasmo bultzatu ditu babes horren truke. Sasoiak aldatzen ari dira, ordea, eta Taiwanen aliatuak astez aste murrizten. 2016tik bizkortu du Txinak presioa, Tsai Ing-wen independentista presidente hautatu zutenetik.

Irailean Solomon uharteek aldatu zuten lehendabizi aliantza: Taipei aitortzetik Pekin babestera pasa ziren. Handik gutxira, Kiribati estatu txikiak bide bera hartu zuen. Pekinek aurrera begira ere presioa handitzea espero da, Taiwanek eskaintzen ziena eta gehiago eskainiz aitortza aldatzen dutenei. Eta kontrakoa, egiten ez dutenak zigortuz: Palauk ezetz esan zion iaz, Taiwan aitortzen zuela txinatarren ordezkari demokratiko; erantzuna berehalakoa izan zen, Txinako Herri Errepublikak debekatu egin zien bere herrialdeko konpainiei eta bidaia agentziei Palaura joatea, eta kalte handia egin dio herrialdeari (2017ko turisten erdiak baino gehiago txinatarrak izan ziren).

Urriaren 1ean Txinako Herri Errepublikaren urteurrenerako lorpen gisa dauka Pekinek bere aitortza kopuru hori handitzea, eta Taiwanena inoizko murritzena izatea (hamabost herrialdek baino ez dute aitortzen orain bertan, Ozeania eta Latinoamerikako herrialde behartsuak dira, gehi Vatikano). Lorpen horrekin bidenabar, Hong Kongeko buruhausteak eta Trumpek piztutako merkataritza gerrarekiko arreta desbideratzeko asmoa ere izan lezake Xi Jinpingek. Eta azkenik, ezin ahaztu Taiwanek urtarrilean dituela hauteskunde presidentzialak, eta Txinak interes handiz jarraituko dituela ohi bezala, hautagai independentisten ordez bere proposamenetik hurbilen direnak nagusitu daitezen, Hong Kongeko estatu bakarra, bi sistema delako eredua proposatu baitio behin baino gehiagotan Taiwani.

Goizeko buletina

BERRIAren papereko edizioaren gai nagusiak biltzen ditu egunero (astelehenetan salbu). Goizean goiz iristen da zure posta elektronikora.

Albiste gehiago

COVID-19aren jarraipen batzordea, Iñigo Urkullu lehendakaria buru dela, atzo Gasteizen. ©JON RODRIGUEZ BILBAO / EFE

Pandemia osoan izan den kopururik handiena zenbatu dute Bizkaian: 402

Olatz Esteban Ezkati

Hego Euskal Herrian 651 positibo izan dira. Hamasei egoiliar eta 36 langile kutsaturik daude Bizkaiko zahar etxeetan. Eusko Jaurlaritzak ez du baztertzen osasun larrialdia berrezartzea

Nekane Murga Osasun sailburua, atzoko agerraldian. ©Miguel Toña / EFE

Etxeratze agindua, zalantzazko muga

Irati Urdalleta Lete

Eusko Jaurlaritzak etxeratze agindua izan du hizpide; hau da, herritarrei eskubidea kentzea ordu jakin batetik aurrera kalean ibiltzeko. Adituek ez dute argi horretarako eskumenik ba ote duen.

Emakume bat, elikagaiak kalean saltzen, Quiton, Ekuadorko hiriburuan. ©JOSE JACOME / EFE

Birusari, errenta unibertsala

Cecilia Valdez

Koronabirusaren pandemiak pobrezia hedatu eta desberdinkeria areagotu duela ikusita, Latinoamerikako zenbait herrialdetan oinarrizko errenta unibertsala eta haren gisako neurriak ari dira aztertzen. Errentarentzako dirua nondik bildu, horixe da erronkarik handienetako bat.

Donibane Lohizuneko plaza, konfinamendu denboran ©Bob Edme

Donibane Lohizuneko ostatu bat hetsi dute

Ekaitz Etxamendi

Pirinio Atlantikoetako departamenduko prefeturak erabaki du Donibane Lohizuneko (Lapurdi) Le Miam ostatuaren hestea bost egunez, zigor gisa. Neurria beterik, gaur ireki dute berriro.

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna

Izan zaitez BERRIAlaguna

BERRIAlagunei esker eskaintzen dugu balioz osatutako informazioa. Egizu ekarpena gure eginkizunarekin segi dezagun.

Izan zaitez BERRIAlaguna