Noiz sortua: 2020-03-12 13:56:15

Koronabirusaren azken datuak

Azkeneko 24 orduetan zazpi pertsona hil dira COVID-19 gaitzaren eraginez, hemeretzi positibo atzeman dituzte PCR probekin, eta bederatzi gaixo ospitaleratu dituzte. Euskal Herrian 28.812 gaixok eman dute positibo guztira, koronabirusa atzemateko probaren bat eginda. Horietatik 2.034 hil dira. Grafikoak, albiste barruan.

Maiatzaren 27an eguneratua, 18:00etan.
Maiatzaren 27an eguneratua, 18:00etan. BERRIA Tamaina handiagoan ikusi

Berria -

2020ko maiatzak 27

Otsailaren 28an baieztatu zituzten koronabirusak kutsatutako aurreneko bi gaixoak Euskal Herrian: Araban bat, eta Gipuzkoan bestea. Orduz gero, azkar zabaldu da gaitza, eta milaka pertsona kutsatu ditu, horietako asko ospitaleratu behar izan dituzte, eta ehunka hil ditu, normalean garai horretan Euskal Herrian hiltzen direnak baino askoz gehiago.

[Klikatu grafikoen gainean, kopuru zehatzak ikusteko]

Apiril erditik aurrera hasi dira testei buruzko datuak bereizten Hego Euskal Herriko administrazioak: PCR proben bidez egunero detektatu dituzten positibo berriak ematen dituzte, test azkarretatik bereizita. Momentu honetan, gaitzaren zabalpena zenbatekoa den jakiteko adierazle esanguratsuenetako bat da. Horrekin batera, egunero zenbat gaixo ospitaleratzean ari diren ere erakusten du goiko grafikoak; bi adierazleek, nolabait, momentuko egoeraren argazkia osatzen dute batera jarrita, eta horietan igoera azkar bat gertatzea ez litzateke seinale ona izango. Fase aldaketarako Jaurlaritzak Araba, Bizkaia eta Gipuzkoa lurralde bakar gisa tratatzeko hartu duen jokabidearen ondorioz, ezinezkoa da probintzia bakoitzaren datua bereiztea.

Aurrekoarekin batera, egunero koronabirusak jota hiltzen ari diren gaixoen datua da egoeraren alderik gordinenaren adierazle esanguratsuena:

Gaitza agertu zenetik, hura kontrolatzeko ahaleginek gorabehera handiak izan dituzte. Aurreneko asteetan, pandemiak gogorren jo zuenean, testak egiteko baliabiderik ez zuten apenas administrazioek. Gerora, gorabehera handiak izan dituzte, eta beti ez dute esplikatu nori egin dizkieten testak. Apiril erditsutik aurrera, gaixotu berri direnak PCR proben bidez eta lehendik gaitza pasatu dutenak test azkarren bidez antzemateko lanean ari dira. Azpiko taulak erakusten du antzemandako positibo guztien metaketa, eta baita koronabirusak Euskal Herrian eragindako heriotza guztien bilakaera ere.

Sendatuei buruzko datuak ez ditu emango momentuz BERRIAk. Osakidetzak eta Osasunbideak guztiz irizpide ezberdinak erabili dituzte, eta darabiltzate, datu horren inguruan, eta emaitza guztiz desorekatua da: Osakidetzak gaixoen ia %90 sendatutzat jotzen ditu bere txostenetan, eta Nafarroako Gobernuak gaixoen %50 baino gutxiago jotzen ditu sendatutzat. Koronabirusaren gaitza sendatutzat jotzeko, berez, probetan negatibo eman behar da bi aldiz, eta pentsatzekoa da bi administrazioak irizpide ezberdinak ari direla erabiltzen sendatuen datu hori ematen dutenean.

Maiatzaren 14an Jaurlaritzak aldaketa handi bat hasi zuen ordura arte ematen ari zen datuen egituran eta, ondorioz, 600 bat hildako desagertu egin dira azkeneko txostenetako datu serieetan. Espainiako Osasun Ministerioak eskatutako datu sortara egokitzeko egin ditu Jaurlaritzako Osasun Sailak aldaketa batzuk, eta aldaketa horiek egiteko arlo publikoko ospitaleetako datuetan oinarritu da Jaurlaritza; ondoriozta liteke, beraz, azkeneko egunetan zabaltzen ari den datu horietan falta direla zahar etxeetan eta ospitale publikoetatik aparte hildakoen datuak. BERRIAk goian erakusten duen grafikoan, ordea, hildako guztien datuak agertzen dira.

Azkar kutsatzen eta hedatzen da COVID-19a, eta osasun sistemak kolapsora eraman ditzake, jende gehiegi kutsatzen bada aldi berean. Ospitaleen egoera adierazle garrantzitsua da, beraz, gaitza zer ondorio eragiten ari den konturatzeko. Martxoaren 1ean ospitaleratu bakarra zegoen koronabirusagatik, eta martxoaren 31n, hilabete geroago, 2.818 ziren. Hor jo zuen gailurra. Harrezkero, nabarmen jaitsi da ospitaleratuen kopurua: erdira murriztu zen apirilaren 20rako. Zainketa intentsiboetako unitateetan (ZIU) ere nabaritu da jaitsiera —apirilaren 4an jo zuen goia: 325 pertsona aldi berean ZIUetan—. Bilakaera hori, eta momentu bakoitzean ospitaleetan dagoen egoera erakusten du azpiko grafikoak, beraz.

Jaurlaritzak aldaketa handiak egin ditu ospitaleratuen datu serieetan, maiatzaren 14tik aurrera lantzen ari den txostenetan, eta datu serie berriak ez datoz bat orain arte ospitaleratuei buruz eman dituen datuekin. Ondoriozta liteke beste ospitaleratze gune batzuk —adibidez, Donostiako Antigua auzoko Gurutze Gorriaren ospitalea egokitu egin zuten, zahar etxeetan larri zeuden egoiliarrak hartzeko— ez dituztela aintzat hartu datu serieak berregiteko. Bestalde, egunero 00:00tik 00:00ra ospitaleetan zeuden gaixoak ematen ditu datu serie berrietan, eta lehen 20:00tik 20:00rako datuak biltzen zituen. BERRIAk datu serie zaharra mantendu du oinarri gisa, ehunka ospitaleraturi buruzko estatistika gal ez dadin.

Gaitzaren zabalpena eta haren ondorioak zenbatekoak izaten ari diren jakiteko ez da aski egunez eguneko bilakaerari erreparatzea, egun batetik bestera gorabehera handiak suerta litezkeelako —asteburuetan jaitsierak izaten dira askotan—. Joera orokorra zein den hobeto susmatzeko, beraz, egokiagoa da denbora tarte batean pilatutako datuei begiratzea. Horregatik, positiboen, hildakoen, ospitaleratuen eta zainketa intentsiboetako unitateetan (ZIU) daudenen azken hamalau egunetako datuak hartzen ditu BERRIAk, eta batez bestekoa kalkulatzen du egunero. Hartara, batez besteko hori egunetik egunera nola aldatzen ari den ikus liteke eta joera sendoa zein den errazago suma liteke, azpiko grafikoan.

Joera argiak erakusten ditu grafiko horrek. Detektatutako kasu positiboen gailurra martxoaren 23tik apirilaren 5erako hamabostaldian gertatu zen; jaitsi egin da harrezkero, baina apiril erditik aurrera berriz egin du gora, test azkarrak erabiltzen hasi direnean. Ospitaleetan koronabirusak okupazio handiena eragin zuen hamabostaldia martxoaren 26tik apirilaren 8rakoa izan zen. ZIUak, berriz, martxoaren 29tik apirilaren 11rako hamabostaldian egon ziren beteen; ZIUak ere ari dira husten, baina ospitaleratuen kopurua baino motelago ari da jaisten larri daudenen kopurua. Eta hildakoen kasuan, jaitsiera geroago hasi da, apirilaren 7tik 20rako hamabostaldian, beste adierazleak baino hamabi bat egun geroago, gutxi gorabehera.

Zahar etxeetan eragin du koronabirusak sarraskia: gaitzarengatik hildakoen hamarretik lau egoitza horietan bizi ziren eta Europako joeraren antzekoa izan da Hego Euskal Herrikoa horretan —ez dago Ipar Euskal Herriko daturik—. Argigarria da azpiko grafikoa, erakusten duelako martxoaren 31tik apirilaren 15era gutxienez 444 adineko hil zirela Hegoaldeko zahar etxeetan; zentro horietan bizi eta koronabirusak hil dituen guztien erdiak baino gehiago. Maiatzeko lehen egunetan apaldu da joera, eta hildakoen kopurua asko jaitsi da azkeneko asteetan zaharren egoitzatan:

Nafarroak eta Bizkaiak aitortua dute zahar etxeetan askoz pertsona gehiago hil direla, antzeko sintomekin hil direlako 200 bat gehiago, baina testik egin ez zietenez, ez dira agertzen estatistiketan. Goiko grafikoak behin-behineko datuak erakusten ditu beraz. Euskal Herriko hilkortasunari buruzko azterketak ere agertzen du ondorio bera: estatistiketan agertzen direnak baino ehunka pertsona gehiago hil ditu koronabirusak. Hilabeteak beharko dira datua zorrozteko, eta, hala ere, beharbada estimazioak besterik ezingo dira egin azkenean.

Munduko intzidentzia tasarik altuenetakoak dituzten herrialdeen artean dago Euskal Herria, baina probintzien artean alde handiak daude, eta tasak begiratu behar dira horretaz jabetzeko; ez baita gauza bera Araban 100 gaixo hiltzea, eta Bizkaian 100 gaixo hiltzea. Arabaren bilakaera ez da ohikoa beste herrialdeekin alderatuz gero; kontuan hartzekoa da hango ospitaleek lehenago hartu zituztela koronabirusak jotakoak.

Jaurlaritzak maiatzaren 14an egin zuen aldaketaren ondorioz, momentuz BERRIAri ezinezkoa zaio eguneratzea probintzia bakoitzaren datu batzuk. Horregatik, heriotza tasaren grafikoa eguneratu gabe gelditu da harrezkero. Edonola ere, ikusten da Araban izan duela koronabirusak intzidentzia handiena heriotzatan —10.000 herritarrek ia 11 hil ditu han—, eta ondoren, Nafarroan —10.000tik ia zortzi—, nahiz eta Bizkaia ere ez duen urruti —10.000tik zazpi pasa—. Askoz intzidentzia txikiagoa izan du Gipuzkoan, 10.000tik ia lau pertsona hil baititu:

Hamar heriotza Ipar Euskal Herrian

Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan, konparazioz, koronabirusak eragin txikiagoa izan du orain arte, baina ez dago hiru probintzia horientzako datu ofizialik. ARS osasun agentziak Akitania Berriko datuak eguneratzen ditu, eta noizean behin Pirinio Atlantikoetako daturen batzuk ematen ditu, baina ukatzen ditu Iparraldeko datuak. Ezinezkoa da, beraz, hiru probintzia horietako datuak estatistikoki lantzea. BERRIAk Baionako ospitaleari datuak eskatu dizkio zuzenean, baina horiek emateko baimenik ez duela erantzun du zentroak. ARS agentziari eta INSEE estatistika institutuari ere eskatu dizkio, eta departamenduaz beheragoko datuak ematea ezinezkoa dela erantzun diote kazeta honi.

Apirilaren 27an jakin zen Baionako erietxean gutxienez hamar lagun hil direla; horietatik bi Landetakoak (Okzitania) ziren eta, hortaz, zortzi euskal herritar hil dira Lapurdin. Prefetak jakinarazi zuen 127 gaixo artatu dituztela erietxe horretan, apirilaren 27 arte; horietatik 74k sendagiria jasoa zuten ordurako, baina 53k ospitaleratuta jarraitzen zuten; hiruk, zainketa intentsiboetan. Atharratzen (Zuberoa) sortu zen beste foku bat, baina Zuberoako eta Nafarroa Behereko gaixo batzuk Paueko ospitaleetara (Okzitania) eramaten dituzte; Zuberoako bi gaixo hil dira han, martxoan. Hortaz, gutxienez hamar euskal herritar hil dira Ipar Euskal Herrian koronabirusaren eraginez.

Beste lau probintzietako datuak egunero berritu izan dituzte, eta gaitzaren jarraipen xeheagoa egitea posible izan da maiatzaren 14 arte, Jaurlaritzak datuak emateko modua aldatu eta probintziei buruzko datuak galdu diren arte. Azpiko bost grafikoek erakusten dituzte Araban, Bizkaian, Gipuzkoan eta Nafarroan zenbat gaixo positibo antzeman dituzten guztira (datu metatuekin eta egunez egunekoekin), zenbat hil diren (metatuekin eta egunez egunekoekin), eta zenbat ospitaleratze dauden momentu bakoitzean:

Martxoaren 19tik aurrera, adinaren araberako datuak ematen hasi zen Eusko Jaurlaritza; diagnostikatutako kasuen erdiek 60 urtetik gora zituzten, baina beste gehiengo handi batek (%44 inguruk), 30 eta 60 urte artean. Gaitzak adinduei dakarkien arriskua ere erakusten dute datuek, ordea: diagnostikatutako 90 urtez gorakoen lautik bat baino gehiago hil dira; eta 80 eta 90 urte artekoetan, bostetik bat baino gehiago. Nafarroak ez ditu datuak adinka bereizten, baina ondorioa antzekoa da: herrialde horretan hildakoek 83 urte zituzten batez beste. Adina jaitsi ahala jaisten da hilkortasun portzentajea, beraz, hurrengo grafikoak erakusten duenez:

Herriz herriz zenbat pertsona dauden kutsatuta ere jakinarazten hasi zen Osakidetza martxoaren 19an. Nafarroako udalerrien datuak ere badira, baina gobernuak ez du horien berri ematen. Horren ordez, osasun eremuen araberako datuak argitaratu zituen Nafarroak martxoaren 26an, aurreneko aldiz. Hego Euskal Herriko osasun eremuen araberako datuak bildu, eta mapa batzuetan erakusten ditu BERRIAk; Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako herriz herriko datuak ere ikus litezke mapa horietan.

Koronabirusa egunez egun

Koronabirusaren krisiari buruzko buletin berezi honek azken 24 orduetan gertatutakoaren gakoak eskainiko dizkizu. Arratsaldero jasoko duzu.

Albiste gehiago

Lanbideren Gasteizko bulego bat, itxita ©Luis Jauregialtzo, Foku

Munduko bortz gaztetatik batek lana galdu du pandemia hasi zenetik

Berria

Lanaren Nazioarteko Erakundearen arabera, koronabirusak eragindako krisiak bereziki eragiten die gazteei. Lana duten gazteen %23ri lan orduak murriztuko dizkiete. Erakundearen arabera, emakumeak ari dira bereziki pairatzen krisiaren ondorioak. 

Ursula von der Leyen, artxiboko irudian, ©OLIVIER HOSLET / efe

Bruselak 750.000 milioi euroko funtsa proposatu du

Iker Aranburu

500.000 milioi laguntza zuzenak izango lirateke, eta beste 250.000 milioi, maileguak. Ekonomia «modernizatzea» izango da dirua jasotzeko baldintza.

Langile bat lanean, Donostiako Ospitaleko laborategi batean. ©Andoni Canellada / Foku
Haurrei orain arte ezarritako ordutegi zorrotza kendu dute. ©Jagoba Manterola / Foku

Haurrei ateratzeko mugak kendu dizkiete Hego Euskal Herrian

Edu Lartzanguren

Edozein ordutan eta denbora mugarik gabe egon ahalko dira kalean. Kirol ez-profesionala ere nahi adina eta nahi denean egin ahalko da.

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna

Izan zaitez BERRIAlaguna

Informatzeak zenbat balio duen.

Izan zaitez BERRIAlaguna