Koronabirusaren azken datuak

COVID-19ak Euskal Herrian duen eragina azaltzen du grafiko eta mapa interaktibo sorta honek. Izurriaren une larrienak martxoan eta apirilean gertatu ziren. Bigarren olatua uztailean hasi zen, urrian indarra hartu du, eta adierazle guztiak hazten hasi dira berriro.

Covid-19 daukaten gaixoak zaintzen duten bi erizain besarkatzen 55 egun gaixo zeraman gizon bat sendatzean.
Covid-19 daukaten gaixoak zaintzen duten bi erizain besarkatzen 55 egun gaixo zeraman gizon bat sendatzean. Andoni Lubaki / Foku Tamaina handiagoan ikusi

Berria -

2020ko azaroak 20

[Klikatu grafikoen gainean, kopuru zehatzak ikusteko]

Izurriaren dimentsioa erakusteko eta bilakaera aztertzeko osatzen ditu BERRIAk grafiko hauek, erakunde publikoek emandako datuekin eta lanketa propioarekin. Koronabirusaren zabalpena eta bilakaera diferentea ari da izaten urte sasoiaren arabera (hemen, bigarren olatuak abuztuaren 31 arte utzitako datuen irakurketa), eta, horregatik, bi bloketan bereizita agertzen dira datuak artikulu honetan. Bigarren olatuari buruzko blokean azkeneko hilabeteetako datuak daude bilduta, uztailetik aurrerakoak. Artikuluan beherago, lehen olatuak ekainaren 30 arte utzi dituen datuak biltzen dira. Lehen olatuan benetan zenbat pertsona kutsatu ziren eta izurritea noiz hasi zen zabaltzen aztertzen du, berriz, estimazio matematiko honek.

 

Bigarren olatua

Pandemiaren egoera zein den neurtzeko, aldagai asko hartu behar dira aintzat, datu bakar batek ez baitu egoera osoa erakusten. Detektatzen ari diren kasu positibo berriak, egunero egiten diren testetan positiboen portzentajea zenbatekoa den, egunero ospitaleratu behar izaten duten gaixoen kopurua eta zainketa intentsiboetako unitateen betetze maila dira aztertu beharreko datu horietako batzuk, hurrengo grafikoek aztertzen dituztenak.

PCR probetan eta antigenoen testetan (urri erditik aurrera) agertzen ari diren kasu positibo berriak datu esanguratsuak dira. Ez hainbeste kopuruarengatik —osasun zerbitzuek ez baitituzte detektatzen SARS-CoV-2a harrapatu duten pertsona guztiak—, baizik bilakaera eta joera ikusteko. Alde horretatik, egunez eguneko aldaketak edo aldeak ikustea baino interesgarriagoa da batez bestekoari erreparatzea, hor ikusten baita gaitzaren zabalpenak zer joera duen momentu bakoitzean. Hori aztertzeko, azkeneko hamalau egunetan atzemandako positibo guztien batez bestekoa kalkulatzen du goiko grafikoak.

Ospitaleetako egoerak sortzen du kezka gehien, zerbitzuak itotzeko arriskua ekarri baitu COVID-19aren pandemiak. Lehen olatuan, sistema publikoek ez zuten gainezka egin, baina ospitale asko larri ibili ziren. Bigarren olatuan, udan ez da hainbesteko presioa nabaritu, eta udazkena hastearekin batera hasi dira ospitaleetako eta ZIUetako oheak azkarrago betetzen. Egunero gertatzen diren ospitaleratze berriak erakusten ditu azpiko grafikoak —Osakidetzak ez ditu ematen klinika pribatuetako datuak—. Azken hamalau egunetako batez bestekoak erakusten du ospitaleratzea behar duten gaixoen kopurua hazten ari ote den edo ez.

ZIU zainketa intentsiboetako unitateen egoera ere kezka iturri da. Martxoaren 1etik ZIUetan zenbat gaixo egon diren erakusten du hurrengo grafikoak, egunez egun. Ez dago Ipar Euskal Herrirako estatistika iraunkorrik, baina jakin da urriaren 14an lau eri zeudelako Baionako ospitaleko ZIUan:

Jaurlaritzak aldaketa estatistiko bat egin zuen abuztuan, eta bereizten hasi zen erietxeetako gaixoen datuak: koronabirusarekin (azken 60 egunetan positibo eman bai, baina seguru asko birusagatik ospitaleratu ez dituztenak) eta koronabirusarengatik (azken 60 egunetan positibo eman, eta birusa kausa nagusia izanik ospitaleratu dituztenak). Jaurlaritzak bere txosten publikoetan zabaldutako datua erabiltzen da hurrengo grafikoan, baina Espainiako Osasun Ministeriora igortzen dituen datuetan dozenaka asko gaixo gehiago agertzen dira ospitaleetan. Nafarroako Gobernuak ez du bereizketa hori egiten. Grafiko honetan ez dira agertzen Ipar Euskal Herriko ospitaleetako datuak, ez dituztelako egunero ematen —martxotik urriaren 14 arte Baionako ospitalean koronabirusarengatik 326 gaixo egon direla ezagutu da, baina barnealdeko eri asko Pauera eramaten dituzte—. Koronabirusarengatik ospitalean daudenen datuak soilik biltzen ditu azpiko grafikoak, etxeko ospitaleratze egoeran daudenen datua hartu gabe:

Ospitaleen egoerarekin eta atzemandako positibo berrien datuekin batera, egindako testetako positiboen portzentajea ere adierazle esanguratsua da: nazioarteko komunitateak ontzat joa dauka, neurgailu gisa, herrialde batean egindako test guztien %5 baino gehiago positiboak izateak esan nahi duela transmisio komunitarioa dagoela. Positiboen portzentajea igotzeak, baita ere, adieraz dezake aztarnarien sistemek galdu egin dutela transmisioaren katearen kontrola. Biztanleko test gehien egiten duen munduko herrialdeetako bat da Euskal Herria, baina, hala ere, positiboen portzentajea oso altua da. Bestalde, azpiko grafikoak erakusten du positiboen portzentajea hazi ondoren ugaritzen dela test kopurua, eta ez alderantziz:

Hego Euskal Herriko probintzia bakoitzean egoera zein den eta joera zein den atzemateko, ez daude adierazle asko eskura. Testetan atzemandako positibo kopurua da bakanetakoa. Azpiko grafikoak nabarmentzen du probintzia bakoitzean azkeneko hamalau egunetan (batez beste) zenbat positibo detektatu dituzten, eta 100.000 biztanleko tasa kalkulatzen du, herrialdeen artean egoera konparatu ahal izateko:

Hego Euskal Herriko probintzia bakoitzean egunez egun zenbat positibo atzematen ari diren ikus liteke hurrengo grafikoetan:

Hurrengo mapak, berriz erakusten du non detektatzen ari diren kasu positibo berriak. Azkeneko hamalau egunetako datuak metatuta, 100.000 biztanleko kasu gehien zein herritan eta zein osasun eremutan pilatzen ari diren ikus liteke Hegoaldeko mapan; urdin ilunez daude azkeneko hamalau egunetan 100.000 biztanleko 500 kasu baino gehiago dituzten eremuak. Iparraldean, azkeneko zazpi egunetako kasuak agertzen dira, eta berde ilunez nabarmentzen dira 250 kasu baino gehiago dituzten herriak, Frantziako Osasun Ministerioak horrela ematen duelako kalkulua (ez du jakinarazten herri bakoitzaren tasa zehatza). Aintzat hartu behar da herri txikietan kasu bakar batek izugarri handitzen duela tasa. Klikatu maparen gainean, datu xeheak ikusteko:

Koronabirusak jota hiltzen ari diren gaixoen datua da adierazle gordinena. Abuztuan, Jaurlaritza hasi zen bereizten koronabirusarekin hildakoak eta koronabirusarengatik hildakoak, eta datua astean behin ematen hasi zen; serie estatistikoa ez aldatzeko, momentuz koronabirusarekin hildakoen datuak biltzen jarraitzen du BERRIAk grafiko honetan. Ipar Euskal Herrian gutxienez hemezortzi gaixo hil dira martxoaren 1etik urriaren 14ra:

Otsailaren 28an baieztatu zituzten koronabirusak kutsatutako aurreneko bi gaixoak Euskal Herrian: Araban bat, eta Gipuzkoan bestea. Orduz gero, milaka heriotza eragin ditu, normalean garai horretan Euskal Herrian hiltzen direnak baino askoz gehiago. COVID-19ak Ipar Euskal Herrian apenas izan du eraginik heriotza kopuruan, baina Hego Euskal Herrian, handia; batez ere Arabako eta Nafarroako herri batzuetan. Nafarroako Gobernuak ez du ematen herriz herriko heriotzen daturik, baina Eusko Jaurlaritzak aletu egiten du herri bakoitzean zenbat heriotza gertatu diren eta zenbat test positibo agertu diren guztira. Azpiko taulan egin liteke kontsulta. Herri bakoitzean mila biztanleko koronabirusaren eraginez zenbat heriotza gertatu diren ere erakusten du:

Kutsatu berrien adinaren aldagaia ere datu inportantea da; koronabirusak ez du eragin bera populazio guztian, eta adin handiko jendeen artean eragin larriagoak eragin ditzake; heriotza tasa handiagoa ere badute adin handikoenek. Arretaz begiratzeko datua da, beraz, azpiko grafikoak erakusten duena (azkeneko hamalau egunetako PCRetan positibo eman dutenen eguneko batez bestekoa kalkulatzen du, bilakaeraren joera hobeto ikusteko):

 

Lehen olatua

Hurrengo grafikoetan COVID-19aren izurriaren lehen kolpearen datu nagusiak biltzen dira, martxoaren 1etik ekainaren 30era bitarteko datuekin. Artikulu honetan irakur liteke koronabirusaren lehen olatuak Euskal Herrian utzi duen lorratzaren azterketa sakonagoa, galdera-erantzunen bidez.

Maiatzaren 14an Jaurlaritzak aldaketa handi bat hasi zuen ordura arte ematen ari zen datuen egituran eta, ondorioz, 600 bat hildako desagertu egin ziren datu serieetatik. Espainiako Osasun Ministerioak eskatutako datu sortara egokitzeko egin zituen Jaurlaritzak aldaketa horiek, eta aldaketa horiek egiteko arlo publikoko ospitaleetako datuetan oinarritu zen, zahar etxeetan eta klinika pribatuetan hildakoak, ordura arte ez bezala, datu serieetatik kanpo utziz. BERRIAren azpiko grafiko honek, ordea, hildako guztien datuak biltzen ditu.

Azkar kutsatzen eta hedatzen da COVID-19a, eta osasun sistemak kolapsora eraman ditzake, jende gehiegi kutsatzen bada aldi berean. Ospitaleen egoera adierazle garrantzitsua da, beraz, gaitza zer ondorio eragiten ari den konturatzeko. Martxoaren 1ean ospitaleratu bakarra zegoen koronabirusagatik, eta martxoaren 31n, hilabete geroago, 2.818 ziren. Garai horretan jo zuten gailurra erietxeek. Zainketa intentsiboetako unitateetan (ZIU) apirilaren 4an jo zuten goia: 325 pertsona aldi berean ZIUetan. Momentu bakoitzean ospitaleetan izan den egoera eta bilakaera orokorra erakusten du azpiko grafikoak, beraz.

Ospitaleratuen datu serieetan ere aldaketa handiak egin zituen Jaurlaritzak maiatzaren 14tik aurrera: kanpoan utzi zituen zentro pribatuetako datuak, nahiz eta ordura arte eman zituen. BERRIAk datu serie zaharra mantendu du goiko grafikoaren oinarri gisa, ehunka ospitaleraturi buruzko estatistika gal ez dadin.

Zahar etxeetan eragin du koronabirusak kalte gehien: gaitzarengatik hildakoen hamarretik lau egoitza horietan bizi ziren eta Europako joeraren antzekoa izan da Hego Euskal Herrikoa horretan. Argigarria da azpiko grafikoa, erakusten duelako apirilean gertatu ziren zaharren egoitzetako egoiliarren heriotzen bi herenak. Ekain erditik aurrera desagertu da gaitza zahar etxeetan.

Nafarroak eta Bizkaiak aitortua dute zahar etxeetan askoz pertsona gehiago hil direla, antzeko sintomekin hil direlako 250 egoiliar baino gehiago, baina testik egin ez zietenez, ez dira agertzen estatistiketan.

Euskal Herriko hilkortasunari buruzko azterketak ere agertzen du ondorio bera: estatistiketan agertzen direnak baino ehunka pertsona gehiago hil ditu koronabirusak. Hilabeteak beharko dira datua zorrozteko, eta, hala ere, beharbada estimazioak besterik ezingo dira egin azkenean. Edozein moduz, erregistro zibiletako datuek erakusten dute normalean baino ehunka heriotza gehiago gertatu direla martxo erditik apiril bukaerara. Probintzia bakoitzean koronabirusak utzi duen heriotza arrastoa oso ezberdina da, halere; askoz txikiagoa da Gipuzkoan.

Konparazioa hilabeteen artean egiten bada ere, emaitza argigarria da. 1980tik (ez dago lehenagoko daturik)”, inoiz ez da aurten adina jende hil martxo batean; eta jende gehiago hil den apirilik ere ez da izan azkeneko berrogei urteetan. Maiatza eta ekaina, ordea, heriotza kopuru ohikoen barruan sartu dira.

Munduko heriotza intzidentzia tasarik altuenetakoa duten herrialdeen artean dago Euskal Herria. 100.000 biztanleko, ia 68 hil ditu koronabirusak, ekainaren 30 arteko datuetan; Erresuma Batuan, Italian, Suedian eta AEBetan baino tasa handiagoa da hori, adibidez.

Jaurlaritzak maiatzaren 14an egin zuen aldaketaren ondorioz, momentuz BERRIAri ezinezkoa zaio eguneratzea probintzia bakoitzaren datu batzuk. Horregatik, heriotza tasaren grafikoa eguneratu gabe gelditu da harrezkero. Edonola ere, ikusten da Araban izan duela koronabirusak intzidentzia handiena heriotzatan maiatzaren 14 arteko datuekin, 10.000 herritarrek ia 11 hil ditu han, eta ondoren, Nafarroan 10.000tik ia zortzi, nahiz eta Bizkaia ere ez duen urruti 10.000tik zazpi pasa. Askoz intzidentzia txikiagoa izan du Gipuzkoan, 10.000tik ia lau pertsona hil baititu:

Hamar heriotza Ipar Euskal Herrian

Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan, koronabirusak Hegoaldean baino intzidentzia txikiagoa izan du lehen olatuan, baina ez dago hiru probintzia horien datu ofizialik. BERRIAk Baionako ospitaleari datuak eskatu zizkion zuzenean, baina zentroak erantzun zien ez zuela baimenik datu horiek emateko. ARS osasun agentziari eta INSEE estatistika institutuari ere eskatu zizkion datuak, eta departamenduaz beheragoko datuak ematea ezinezkoa dela erantzun zioten kazeta honi.

Hala ere, apirilaren 27an jakin zen Baionako erietxean gutxienez hamar lagun hil direla; horietatik bi Landetakoak (Okzitania) ziren, eta, hortaz, gutxienez zortzi euskal herritar hil dira Lapurdin koronabirusaren eraginez. Prefetak jakinarazi zuen 127 gaixo artatu dituztela erietxe horretan, apirilaren 27 arte. Atharratzen (Zuberoa) sortu zen beste foku bat, baina Zuberoako eta Nafarroa Behereko gaixo gehienak Paueko ospitaleetara (Okzitania) eramaten dituzte; Zuberoako bi gaixo hil ziren han, martxoan. Hortaz, gutxienez hamar euskal herritar hil dira Ipar Euskal Herrian.

Martxoaren 19tik aurrera, adinaren araberako datuak ematen hasi zen Eusko Jaurlaritza; diagnostikatutako kasuen erdiek 60 urtetik gora zituzten, baina beste gehiengo handi batek (%44 inguruk), 30 eta 60 urte artean. Gaitzak adinduei dakarkien arriskua ere erakusten dute datuek, ordea: diagnostikatutako 90 urtez gorakoen lautik bat baino gehiago hil dira; eta 80 eta 90 urte artekoetan, bostetik bat baino gehiago. Nafarroak ez ditu datuak adinka bereizten, baina ondorioa antzekoa da: herrialde horretan hildakoek 83 urte zituzten batez beste. Adina jaitsi ahala jaisten da hilkortasun portzentajea, beraz, hurrengo grafikoak erakusten duenez:

Herriz herriz zenbat pertsona dauden kutsatuta ere jakinarazten hasi zen Osakidetza martxoaren 19an. Nafarroako udalerrien datuak ere badira, baina gobernuak ez du horien berri ematen. Horren ordez, osasun eremuen araberako datuak argitaratu zituen Nafarroak martxoaren 26an, aurreneko aldiz.

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna

Albiste gehiago

Aulki batzuk pilatuta, Iruñeko udaletxearen parean. ©Jagoba Manterola / Foku

Nafarroan ostatuak ireki ahalko dituzte ostegunetik aurrera

Berria

Nafarroako Gobernuak hala baieztatu die ostalariei. Mahaien artean metro eta erdi bermatuz gero, terrazen edukiera osoa erabili ahalko dute. Neurriak malgutzeko gobernuak emango duen lehen pausoa da.

Astrazeneca eta Oxford lantzen ari diren txertoak %70eko eraginkortasuna duela esan dute

Astrazeneca eta Oxford lantzen ari diren txertoak %70eko eraginkortasuna duela esan dute

Arantxa Iraola

«Dosi egokia» jarrita %90eko eraginkortasuna ere baduela nabarmendu dute, eta garraiatzeko-eta ez duela aparteko zailtasunik, hotz handirik ez baitu eskatzen

Trokonizko Geroa Eskola, artxiboko irudi batean. ©Berria

Trokonizko Geroa Eskola ikastetxea itxi dute, baheketa egin bitartean

Berria

Eusko Jaurlaritzako Osasun sailak bertan behera utzi ditu Trokonizko (Araba) Waldorf metodologia erabiltzen duen ikastetxeko eskolak, COVID-19ko hainbat kasurengatik. Baheketa egingo dute eskolan, eta PCR proba egin eta negatiboa dutenak bakarrik sartu ahal izango dira.

PCR probak Gurutzetako ospitalean, artxiboko irudi batean. ©Luis Jauregialtzo, FOKU

612 kasu positibo atzeman dituzte Hegoaldeko probetan

Uxue Rey Gorraiz

Urriaren 6tik erregistratu den kutsatu kopururik apalena zenbatu dute Hego Euskal Herrian. Nafarroan ugaritu egin dira kasuak, eta %9,2 da positiboen portzentajea.

Koronabirusa egunez egun

Koronabirusaren krisiari buruzko buletin berezi honek azken 24 orduetan gertatutakoaren gakoak eskainiko dizkizu. Arratsaldero jasoko duzu.