Koronabirusaren azken datuak

COVID-19ak Euskal Herrian duen eragina azaltzen du grafiko interaktibo sorta honek. Izurriaren une larrienak martxoan eta apirilean gertatu ziren. Maiatzean eta ekainean apalduz joan zen gaitzaren hedapena, baina uztailean kasuen agerraldiak indartu dira.

Covid-19 daukaten gaixoak zaintzen duten bi erizain besarkatzen 55 egun gaixo zeraman gizon bat sendatzean.
Covid-19 daukaten gaixoak zaintzen duten bi erizain besarkatzen 55 egun gaixo zeraman gizon bat sendatzean. Andoni Lubaki / Foku Tamaina handiagoan ikusi

Berria -

2020ko abuztuak 12

Otsailaren 28an baieztatu zituzten koronabirusak kutsatutako aurreneko bi gaixoak Euskal Herrian: Araban bat, eta Gipuzkoan bestea. Orduz gero, azkar zabaldu da gaitza, eta milaka pertsona kutsatu ditu, horietako asko ospitaleratu behar izan dituzte, eta ehunka hil ditu, normalean garai horretan Euskal Herrian hiltzen direnak baino askoz gehiago.

Izurriaren dimentsioa erakutsi eta bilakaeraren jarraipena egiteko osatzen ditu BERRIAk grafiko hauek, erakunde publikoek emandako datuekin. Uda iristearekin instituzioek datu ofizialak murriztu dituztenez, bi bloketan banatzen dira datuok. Lehendabizikoan, administrazioek egunero berritzen dituzten zenbait datu agertzen dira, gaitzaren momentuko zabalpena zein den neurtzeko. Bigarrengoan, izurriaren lehen kolpearen datu garrantzitsuenak biltzen dira ekainaren 30 arteko datuekin.

 

UDAKO JARRAIPENA

Birusaren zabalkundea jarraitzeko datu esanguratsuena PCR positiboen bilakaera da, COVID-19arekin kutsatu berri direnen datua erakusten baitu. Horrekin batera, esanguratsua da ospitaleratze berrien datua ere, gaitzak osasun sisteman sor dezakeen kaltearen neurria ematen duelako. Bi adierazle hauek momentuko egoeraren argazkia osatzen dute batera jarrita, eta horietan igoera azkar bat gertatzea ez litzateke seinale ona izango.

[Klikatu grafikoen gainean, kopuru zehatzak ikusteko]

Datuen bilakaera aztertzean, interesgarria da PCR positiboen kopurua lurralde bakoitzaren biztanle kopuruarekin alderatzea. Horretarako erabiltzen den adierazlea intzidentzia metatua da: azken 14 egunetan metatutako PCR positibo kopurua 100.000 biztanleko. Tasa honek, beraz, COVID-19ak lurralde bateko biztanleriarengan duen eragina eta honen bilakaera islatzen ditu. Ondoko grafikoan ikusten den bezala, COVID-19ak uztailean Nafarroan izan du intzidentzia gehien.

 

Koronabirusak jota hiltzen ari diren gaixoen datua da egoeraren adierazle gordinena. Apirilaren 15ean eta 16an Nafarroako Gobernuak bere datuak zuzendu zituen, eta 79 hildako erantsi zituen zerrendan kolpetik, zahar etxeetan hildakoak ez zirelako estatistiketan ongi zenbatzen ari. Maiatzaren 29an, Eusko Jaurlaritzak aurreko bi asteetan klinika pribatuetan hildako hamabost pertsonaren berri eman zuen. Nafarroako Gobernuak beste horrenbeste egin zuen ekainaren 19an, eta aurreko egunetan hildako hamar pertsonaren berri eman zuen kolpetik. BERRIAk proportzionalki sakabanatu ditu heriotza horiek aurreko egunetan, grafikoaren bilakaera erabat ez distortsionatzeko. Ipar Euskal Herriko datu ofizialik ez dagoen arren, ezagutu da gutxienez hamar gaixo hil direla; horiek guztiak jasota daude azpiko grafikoan:

LEHEN KOLPEKO DATU NAGUSIAK

Hurrengo grafikoetan COVID-19aren izurriaren lehen kolpearen datu nagusiak biltzen dira, martxotik ekainaren 30era bitarteko datuekin. Albiste honetan irakur liteke koronabirusaren lehen olatuak Euskal Herrian utzi duen lorratzaren azterketa sakonagoa.

Maiatzaren 14an Jaurlaritzak aldaketa handi bat hasi zuen ordura arte ematen ari zen datuen egituran eta, ondorioz, 600 bat hildako desagertu egin ziren datu serieetatik. Espainiako Osasun Ministerioak eskatutako datu sortara egokitzeko egin zituen Jaurlaritzak aldaketa horiek, eta aldaketa horiek egiteko arlo publikoko ospitaleetako datuetan oinarritu zen, zahar etxeetan eta klinika pribatuetan hildakoak, ordura arte ez bezala, datu serieetatik kanpo utziz. BERRIAren azpiko grafiko honek, ordea, hildako guztien datuak biltzen ditu.

Azkar kutsatzen eta hedatzen da COVID-19a, eta osasun sistemak kolapsora eraman ditzake, jende gehiegi kutsatzen bada aldi berean. Ospitaleen egoera adierazle garrantzitsua da, beraz, gaitza zer ondorio eragiten ari den konturatzeko. Martxoaren 1ean ospitaleratu bakarra zegoen koronabirusagatik, eta martxoaren 31n, hilabete geroago, 2.818 ziren. Garai horretan jo zuten gailurra erietxeek. Zainketa intentsiboetako unitateetan (ZIU) apirilaren 4an jo zuten goia: 325 pertsona aldi berean ZIUetan. Momentu bakoitzean ospitaleetan izan den egoera eta bilakaera orokorra erakusten du azpiko grafikoak, beraz.

Ospitaleratuen datu serieetan ere aldaketa handiak egin zituen Jaurlaritzak maiatzaren 14tik aurrera: kanpoan utzi zituen zentro pribatuetako datuak, nahiz eta ordura arte eman zituen. BERRIAk datu serie zaharra mantendu du goiko grafikoaren oinarri gisa, ehunka ospitaleraturi buruzko estatistika gal ez dadin.

Zahar etxeetan eragin du koronabirusak kalte gehien: gaitzarengatik hildakoen hamarretik lau egoitza horietan bizi ziren eta Europako joeraren antzekoa izan da Hego Euskal Herrikoa horretan. Argigarria da azpiko grafikoa, erakusten duelako apirilean gertatu ziren zaharren egoitzetako egoiliarren heriotzen bi herenak. Ekain erditik aurrera desagertu da gaitza zahar etxeetan.

Nafarroak eta Bizkaiak aitortua dute zahar etxeetan askoz pertsona gehiago hil direla, antzeko sintomekin hil direlako 200 bat egoiliar gehiago, baina testik egin ez zietenez, ez dira agertzen estatistiketan.

Euskal Herriko hilkortasunari buruzko azterketak ere agertzen du ondorio bera: estatistiketan agertzen direnak baino ehunka pertsona gehiago hil ditu koronabirusak. Hilabeteak beharko dira datua zorrozteko, eta, hala ere, beharbada estimazioak besterik ezingo dira egin azkenean. Edozein moduz, erregistro zibiletako datuek erakusten dute normalean baino ehunka heriotza gehiago gertatu direla martxo erditik apiril bukaerara. Probintzia bakoitzean koronabirusak utzi duen heriotza arrastoa oso ezberdina da, halere; askoz txikiagoa da Gipuzkoan.

Konparazioa hilabeteen artean egiten bada ere, emaitza argigarria da. 1980tik ez dago lehenagoko daturik, inoiz ez da aurten adina jende hil martxo batean; eta jende gehiago hil den apirilik ere ez da izan azkeneko berrogei urteetan. Maiatza eta ekaina, ordea, heriotza kopuru ohikoen barruan sartu dira.

Munduko heriotza intzidentzia tasarik altuenetakoa duten herrialdeen artean dago Euskal Herria. 100.000 biztanleko, ia 68 hil ditu koronabirusak, ekainaren 30 arteko datuekin; Erresuma Batuan, Italian, Suedian eta AEBetan baino tasa handiagoa da hori, adibidez.

Jaurlaritzak maiatzaren 14an egin zuen aldaketaren ondorioz, momentuz BERRIAri ezinezkoa zaio eguneratzea probintzia bakoitzaren datu batzuk. Horregatik, heriotza tasaren grafikoa eguneratu gabe gelditu da harrezkero. Edonola ere, ikusten da Araban izan duela koronabirusak intzidentzia handiena heriotzatan maiatzaren 14 arteko datuekin, 10.000 herritarrek ia 11 hil ditu han, eta ondoren, Nafarroan 10.000tik ia zortzi, nahiz eta Bizkaia ere ez duen urruti 10.000tik zazpi pasa. Askoz intzidentzia txikiagoa izan du Gipuzkoan, 10.000tik ia lau pertsona hil baititu:

Hamar heriotza Ipar Euskal Herrian

Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan, koronabirusak Hegoaldean baino intzidentzia txikiagoa izan du lehen olatuan, baina ez dago hiru probintzia horien datu ofizialik. BERRIAk Baionako ospitaleari datuak eskatu zizkion zuzenean, baina zentroak erantzun zien ez zuela baimenik datu horiek emateko. ARS osasun agentziari eta INSEE estatistika institutuari ere eskatu zizkion datuak, eta departamenduaz beheragoko datuak ematea ezinezkoa dela erantzun zioten kazeta honi.

Hala ere, apirilaren 27an jakin zen Baionako erietxean gutxienez hamar lagun hil direla; horietatik bi Landetakoak (Okzitania) ziren, eta, hortaz, gutxienez zortzi euskal herritar hil dira Lapurdin koronabirusaren eraginez. Prefetak jakinarazi zuen 127 gaixo artatu dituztela erietxe horretan, apirilaren 27 arte. Atharratzen (Zuberoa) sortu zen beste foku bat, baina Zuberoako eta Nafarroa Behereko gaixo gehienak Paueko ospitaleetara (Okzitania) eramaten dituzte; Zuberoako bi gaixo hil ziren han, martxoan. Hortaz, gutxienez hamar euskal herritar hil dira Ipar Euskal Herrian.

Martxoaren 19tik aurrera, adinaren araberako datuak ematen hasi zen Eusko Jaurlaritza; diagnostikatutako kasuen erdiek 60 urtetik gora zituzten, baina beste gehiengo handi batek (%44 inguruk), 30 eta 60 urte artean. Gaitzak adinduei dakarkien arriskua ere erakusten dute datuek, ordea: diagnostikatutako 90 urtez gorakoen lautik bat baino gehiago hil dira; eta 80 eta 90 urte artekoetan, bostetik bat baino gehiago. Nafarroak ez ditu datuak adinka bereizten, baina ondorioa antzekoa da: herrialde horretan hildakoek 83 urte zituzten batez beste. Adina jaitsi ahala jaisten da hilkortasun portzentajea, beraz, hurrengo grafikoak erakusten duenez:

Herriz herriz zenbat pertsona dauden kutsatuta ere jakinarazten hasi zen Osakidetza martxoaren 19an. Nafarroako udalerrien datuak ere badira, baina gobernuak ez du horien berri ematen. Horren ordez, osasun eremuen araberako datuak argitaratu zituen Nafarroak martxoaren 26an, aurreneko aldiz.

Koronabirusa egunez egun

Koronabirusaren krisiari buruzko buletin berezi honek azken 24 orduetan gertatutakoaren gakoak eskainiko dizkizu. Arratsaldero jasoko duzu.

Albiste gehiago

COVID-19aren jarraipen batzordea, Iñigo Urkullu lehendakaria buru dela, atzo Gasteizen. ©JON RODRIGUEZ BILBAO / EFE

Pandemia osoan izan den kopururik handiena zenbatu dute Bizkaian: 402

Olatz Esteban Ezkati

Hego Euskal Herrian 651 positibo izan dira. Hamasei egoiliar eta 36 langile kutsaturik daude Bizkaiko zahar etxeetan. Eusko Jaurlaritzak ez du baztertzen osasun larrialdia berrezartzea

Nekane Murga Osasun sailburua, atzoko agerraldian. ©Miguel Toña / EFE

Etxeratze agindua, zalantzazko muga

Irati Urdalleta Lete

Eusko Jaurlaritzak etxeratze agindua izan du hizpide; hau da, herritarrei eskubidea kentzea ordu jakin batetik aurrera kalean ibiltzeko. Adituek ez dute argi horretarako eskumenik ba ote duen.

Emakume bat, elikagaiak kalean saltzen, Quiton, Ekuadorko hiriburuan. ©JOSE JACOME / EFE

Birusari, errenta unibertsala

Cecilia Valdez

Koronabirusaren pandemiak pobrezia hedatu eta desberdinkeria areagotu duela ikusita, Latinoamerikako zenbait herrialdetan oinarrizko errenta unibertsala eta haren gisako neurriak ari dira aztertzen. Errentarentzako dirua nondik bildu, horixe da erronkarik handienetako bat.

Donibane Lohizuneko plaza, konfinamendu denboran ©Bob Edme

Donibane Lohizuneko ostatu bat hetsi dute

Ekaitz Etxamendi

Pirinio Atlantikoetako departamenduko prefeturak erabaki du Donibane Lohizuneko (Lapurdi) Le Miam ostatuaren hestea bost egunez, zigor gisa. Neurria beterik, gaur ireki dute berriro.

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna