Ariketa eman die irakasleak ikasleei: «Bakoitzak nahi duzuena idatzi, eta gero besteen aitzinean irakurriko duzue. Izan daiteke udan ikusi edo ikasi duzuen zerbait. Nola idazten duzuen ikusi nahi dut». Mahai txiki batzuetan launaka jarririk, adi entzun diote haurrek. Batzuek kaiera atera eta idazteari ekin diote berehala; pentsakor gelditu dira beste batzuk. Kaierik ez duela ohartarazi dio batek irakasleari, eta eskua altxatu du beste batek: «Obligatuak gara?».
Uda osoa bakantzetan pasa ondotik, eskolara itzuli dira Ipar Euskal Herriko haurrak. Batzuk atzo hasi baziren ere, astearte honetan egin dute ikasturte hasiera ofiziala. Eta Azkaineko (Lapurdi) ikastolan inoiz baino bereziagoa izan da. Izan ere, prefabrikatuak utzi, eta orain arte eskola publikoa zegoen eraikinetara mugitu da ikastola aurten. Toki hori hautatu du Seaskak ikasturte hasierako prentsaurrekoa egiteko. «Ikastolen egoitzak berritzeko eta egokitzeko lanean jarraitzen dugu, ikasleek eta hezkuntza taldeek baldintza duinetan lan egin dezaten», esplikatu du Erik Etxart Seaskako lehendakariordeak. Urte bukaerarako Beskoitzeko (Lapurdi) ikastola berria estreinatu gogo lukete, eta ondotik, Arberoako ikastolaren konponketak bukatuko dituzte —sute batek hondatu zuen 2024ko azaroan—.
Ipar Euskal Herriko demografia beherantz badoa ere ikastolen proiektuak «sendo» jarraitzen duela erran du Etxartek. 2026-2027ko ikasturterako 4.302 ikasle izanen dituzte. Lehen Mailan beherakada txiki bat izan badute ere, Bigarren Mailan gorantza segituko dute aurten ere, bai kolegioetan eta baita lizeoan ere. «Seaskako ikasle kopuru orokorrak ez du behera egiten. Horrek ikastolen dinamismoa eta familiek gure proiektuan duten konfiantza erakusten du».
50.000 ikasletik gora daude eskolatuak Ipar Euskal Herriko irakaskuntzako hiru sareetan. Azken urteetan, gora egin du euskarazko irakaskuntzak, bereziki ama eskolan eta Lehen Mailan, baina kolegio eta lizeoetan frantsesa da nagusi. Frantziako Hezkuntza Ministerioak urte bukaerarako jakinarazi ohi ditu ikasturte bakoitzeko datu eguneratuak. Seaskako arduradunek oroitarazi dute ikastolak direla Ipar Euskal Herrian murgiltze eredua eskaintzen duten bakarrak. «Euskararen etxeko transmisioa ahultzen ari den honetan, eskolak gero eta eginkizun handiagoa du hiztun osoak sortzeko», Egoitz Urrutikoetxea hezkuntza zuzendariaren hitzetan. «Gure esperientziak erakusten du murgiltzea dela eredurik eraginkorrena gaitasun sendoa garatzeko euskaraz ikasteko, hitz egiteko eta bizitzeko».
Hala, esplikatu du ondoko urteetako erronka izanen dela Ipar Euskal Herrian sortzen diren haurretarik «ahal bezainbat» ikastoletan errezibitzea. «Horretarako, ikastolen proiektua familia gehiagori ezagutarazi eta haiengana hurbildu behar dugu», esplikatu du Urrutikoetxeak. «Ikastola herri eskola da, eta haur eta familia guziek dute lekua gure artean. Ez da euskaraz dakiten familientzako bakarrik. Euskaraz ez dakiten familientzat ere bada, haien haurrei euskararen jabe egiteko aukera ematen baitie», azpimarratu du.
Elkarrizketak errektoretzarekin
Azken urteetan, Frantziako Hezkuntza Ministerioarekin eta EEP Euskararen Erakunde Publikoarekin izenpetutako hitzarmen baten bidez lotu dituzte Seaskaren jarduna eta ikasturte bakoitzean esleitu beharreko baliabideak. Baina azken hitzarmena aspaldi iraungi zen, eta Parisek ez du berria negoziatzeko borondaterik agertu gaur arte. Bi puntu nagusik sortzen dute gatazka: baliabideak eta azterketak. Seaskako arduradunek maiatzean egin zuten azken bilkura Bordeleko errektorearekin, eta geroztik hainbat gutun tekniko trukatu dituzte. Ikasturte honetan elkarrizketei berrekin ahalko dietela espero dute. «Egun dugun ikasle kopuruaren arabera, postuak zor dizkigute», ohartarazi du Etxartek.
Inklusioari lotu baliabideak dira arazoaren muinean. Batetik, ikasleei elbarritasuna aitortzen badiete ere, gero ez dituzte jasotzen dagozkien laguntzak, eta Seaskak hartzen ditu bere gain. Iaz hainbat errekerimendu abiatu zituzten familia kaltetuek, eta aurten ere bide beretik jotzeko asmoa agertu dute. «Horrez gain, Seaskan gogoeta egin dugu irakasle berezituak prestatzeko, ikasle guziek baldintza onetan egoteko aukera ukan dezaten», esplikatu du Urrutikoetxeak.
Beste gaia azterketena da. Urteetako borrokaren ondotik, lorpen handia eskuratu zuten ekainean, baxoko azterketan euskara ofizialki aitortzea onartu baitu Frantziako Hezkuntza Ministerioak. Udan zehaztu dituzte neurriari dagozkion dekretuak. Bi eskaera egin ditu Seaskak: aurtendik abiatzea esperimentazioa, heldu den ekainean baxoan euskaraz erantzuteko parada ukan dezaten ikasleek; eta Leheneko matematiketako azterketa euskaraz erantzun ahal izatea.
115 ikastola
Nekane Artola Ikastolen Elkarteko lehendakariak ere parte hartu du Azkaineko prentsaurrekoan. «Egutegi ezberdinak izan arren, ikasturte bera, hezkuntza proiektu bera eta herri ikuspegi bera ditugu», adierazi du. 115 ikastola daude Euskal Herri osoan, eta 53.760 ikasle dituzte. Bi erronka nagusi nabarmendu ditu Artolak. Batetik, digitalizazio arduratsua eta burujabetza teknologikoa; hau da, tresnen erabilera «kontzientea» sustatzea, oreka pedagogikoa lortzeko helburuz ikasleen ongizatea lehenetsiz. Bestetik, aniztasuna eta sarbide unibertsala: «Etorri berrien harrera prozesuak sendotzea, euskal dimentsioan murgiltzea errazteko».
Baionan, inklusioa ardatz
Astearte honetan egin du ikasturte hasierako prentsaurrekoa Jean Rene Etxegarai Baionako auzapezak. Baiona hegoaldeko Lahubiague eskola hautatu du horretarako, autismoa duten haurrei harrera egiteko unitate berezi bat irekiko baitute aurtengo ikasturtean. Euskarazko irakaskuntzan aitzina egiteko borondatea ere agertu du Etxegaraik, azken urteetan Lapurdiko hiriburuan hartu duten berantaren jakitun. Baionan dituzten hogei eskola publikoetatik zortzitan bakarrik eskaintzen dute euskaraz aritzeko aukera. Eskola publikoetako 545 ikasle daude sail elebidunean; %65 emendatu da zifra hori azken sei urteetan.
