Euskal Herriko Ikastolek defendatu dute euskara PISAren datuen auzitik kanpo utzi behar dela. Ohar baten bidez, azaldu dute datu horiek garbi erakusten dutela euskara ez dela irakurmenean 2022tik 2025era izandako jaitsieraren erantzulea. «Izan ere, Hegoaldean azterketa euskaraz egin dutenen artean, maila berean apaldu dira emaitzak ama hizkuntza dena delakoa izanda ere; alegia, gaztelania edo beste hizkuntza bat dutenen eta etxeko hizkuntza nagusia euskara dutenen artean, emaitza bera dute: 41 puntu».
Ezinegon handia sortu du azken PISA txostenak mundu mailan, eta bereziki, Hego Euskal Herrian izandako emaitzen beherakadak. «Ikastolok arduraz eta tentuz jaso ditugu emaitzak», aitortu dute Euskal Herriko Ikastolek, oraindik ikastolen datu zehatzak jaso ez dituzten arren. Egoeraren jakitun direla gehitu dute: «Ikasgeletan antzematen genituen zenbait joera azaleratu ditu, eta hilabeteak daramatzagu joera horiei erantzuteko estrategiak lantzen».
PISAk, hezkuntzatik harago, «gizarte eta herri gisa» erantzun beharreko erronka ugari azaleratu dituela nabarmendu du hezkuntza sareak. Lehenik eta behin, argitu du Iparraldeko datu bereizirik ez izateak ezinezko egiten duela herri gisako irakurketa osorik egin ahal izatea, tokian tokiko hezkuntza errealitatea aintzat hartuta. «Gure herriaren premia eta erronken neurrira egokitutako adierazle sistema propioen beharra azaleratzen du». Era berean, salatu du azken egunetan egin diren zenbait irakurketaren atzean «euskalduntzen duen hezkuntza ezbaian jartzeko saioa» dagoela eta, horri lotuta, argitu du OCDEren datu estatistikoen arabera, 2022tik 2025era, Hegoaldean azterketa euskaraz egin dutenen artean, maila berean apaldu direla irakurmeneko emaitzak: «Datuek garbi erakusten dute murgiltze eredua ez dagoela lotuta emaitzen bilakaerarekin».
Jauzia egiteko beharra
Baieztapen hori berresten du datuen historikoak, ikastolen arabera. Izan ere, D eredua gehien zabaldu zen epealdian, 2000tik 2012ra, (%40tik %70era) PISAko emaitzek hobera egin zuten Araba, Bizkai eta Gipuzkoan, bederen. «Herri gisa kohesionatzen gaituen murgiltze eredua ezin dugu zalantzan jarri; kontrara, berau indartzeko unea da», ziurtatu dute. Hezkuntza «formala, ez-formala eta informala», hiru ardatzetan eragingo duen murgiltze eredu integralago batera «jauzi egiteko beharra» mahairatu dute Ikastolek, eta «atzera egin nahi dutenen aurrean, herri gisa aurrera urrats irmoak» egitera deitu ditu hezkuntza komunitate osoa, herrigintzako eragileak eta erakunde publikoak.
«Denoi dagokigu murgiltze ereduaren aurrerabidea blindatzea, euskara ezinbestekoa delako herri zein gizarte kohesioa bermatzeko», helarazi dute. Azken egunetako zenbait adierazpeni erantzunez, gogorarazi dute ama-hizkuntzaren inguruan hitz egiterakoan, kontuan izan behar dela «Euskal Herrian 100 ama-hizkuntza baino gehiago» daudela.
Halaber, Ikastolek iragarri dute «digitalizazio estrategia birdefinitu» egin dutela, eta urrian aurkeztuko dutela Ikastolen Marko Teknopedagogiko Berria. «Urteetako esperientzietatik ateratako ondorioak eta egungo ebidentzia zientifikoak oinarri» hartuta eta arlo akademikoaren nahiz irakasleen parte hartzearekin ondu dute Konpetentzia Digitalak gelaratzeko proposamen mailakatua. Aurreratu dute estrategia berriak erdigunean jartzen duela ikaslearen ahalduntze digitala: «Gure egitekoa delako ikaslea heztea, ondoren gizartean jakin dezan noiz, zer, zergatik eta zertarako erabili behar dituen gailu digitalak».
