«Ez dugu alarma soziala edo beldurra sortu nahi, baina egungo testuinguruari begiratuta, kopuru kezkagarria da». Ikusgune Gasteizko LGTBIfobiaren aurkako behatokiaren azken txostenaren datuak eskuan, kezkarako motiboak badaudela uste dute Amets Martinez de Heredita eta Klaudia Ugarte elkarteko kideek. Joan den urtean, sexu orientazio eta genero identitate disidenteen aurkako 30 gertakariren berri izan zuen elkarteak, aurreko urtean baino sei gehiago. Horietatik hamabik osagai homofoboa izan zuten; hamarrek, transfoboa; lauk, lesbofoa; bik, LGTBIfoboa; beste batek, enefoboa —genero ez-bitarrekoak diren pertsonen aurkakoa—, eta beste batek bifoboa.
Ikusgunek 2020tik erregistratutako intzidentzia kopururik handiena da iaz jasotakoa. Eta, datuek zera islatzen dute, behatokiko kideen arabera: batetik, LGTBIfobia detektatzeko tresnek funtzionatzen dutela, eta bestetik, gorrotoari eta indarkeria matxistei aurre egingo dieten politika publiko «eraldatzaileetan» sakontzeko beharra dagoela.
«Gorroto diskurtsoek erasoak ahalbidetzen eta sustatzen dituzten mekanismoak aktibatzen dituzte»
KLAUDIA UGARTE Ikusguneko kidea
Joan den urtean zenbatutako erasoen erdiak baino gehiago gorroto diskurtsoak eta erasoak izan ziren: hogei izan ziren guztira. Ikusgunek «kezka handiz» ikusten du tankera horretako erasoen ugaritzea, eta argi du bien artean «kausa-ondorio harreman zuzena» dagoela: «Gorroto diskurtsoek erasoak ahalbidetzen eta sustatzen dituzten mekanismoak aktibatzen dituzte», ohartarazi du Ugartek. Ultraeskuinaren gorakadarekin lotu dute gorroto diskurtsoen eta erasoen hazkundea, eta arduraz begiratu diote azken urteetako joerari: azken sei urteetan 51 gorroto diskurtso eta 32 eraso erregistratu dira, hau da, jasotako intzidentzien erdiak baino gehiago.
Ultraeskuinaren kanpaina
Indarkeria pairatu dutenen soslaiei erreparatuta, salaketa gehienak gay eta trans kolektiboek aurkeztu zituzten. Gay kolektiboari dagokionez, historikoki izan duen «ikusgarritasunarekin eta ahalduntzearekin» lotu ditu datuok Ikusgunek; eta, pertsona transen kasuan, eskuin eta ultraeskuineko sektoreek haien aurka hauspotutako gorroto kanpainaren gorakadarekin. Halaber, behatokiak lesbianen aurka inoiz erregistratutako intzidentzia kopuru handiena erregistratu zuen iaz: lau guztira, eta denak «larritasun handikoak».
LGTBIfobiaren aurkako behatokiak arreta jarri die indarkeria kasuak gertatzen diren eremuei ere. Eremu publikoan zein pribatuan izan dira erasoak, LGTBIfobia «egiturazko arazoa» den erakusle. Hala ere, erasorik ohikoenak espazio publikoan eman dira —hamar intzidentzietatik hiru—, eta ohikoak izan dira ere bizitza publikoko beste eremu batzuetan ere, hala nola, lantokian, ikastetxean edo aisialdi guneetan. Ondoren datoz familia edo etxebizitza eremuan eta instituzioetan izandako intzidentziak, eta baita beste espazio batzuetan gertatutakoak ere, hala nola, sare sozialetan edota garraio publikoan. Erakunde eremuan izandako indarkeria kasuei dagokienez, den-denak transfobia kasuak izan direla azpimarratu dute.
2020tik, guztira, sexu orientazio eta genero identitate disidenteen aurkako 137 intzidentzia jaso ditu Ikusgunek, baina kopuru horretatik gutxi batzuk baino ez dira epaitegietan salatu, «segurtasun indarrekiko mesfidantzagatik eta berriz biktimizatzeko beldurragatik».
Azken urteotako joerari so, hiru ondorio nagusi azpimarratu ditu behatokiak. Alde batetik, LGTBIfobia «iraunkortu» dela, bereziki homofobia eta transfobia kasuetan. Bestetik, gorroto diskurtsoen intentsitateak koska bat gora egin duela, eta, sarri, eraso fisikoetan bilakatu dela. Eta, hirugarrenik, intzidentzia kasuen gorakadak erakusten duela Ikusguneren lanak ikusgarritasun handiagoa duela eta indarkeria mota horiek identifikatzeko eta salatzeko bideak sendotuz doazela.
LGTBI kolektiboaren aurkako intzidentziak
- Erasoa:
«Nire lanpostuan nengoela, klase bat emateko prestatzen, hiru gazte ikastetxeko hesira hurbildu ziren. Svastika bat erakutsi zidaten eta oihukatu zidaten: 'Maritxu puta zikina, zure beste ikastetxean geratu behar zenuen. Puta zikina'».- Iraina:
«Hezkuntza esparru batean, ikasleen artean elkarrizketa bat hasi zen ikasle baten generoari
buruz, neska den ala ez zalantzan jarriz. Horrek ikaskideen galdera sorta bat eragin zuen, eta deseroso sentiarazi zuen, elkarrizketari jarraitzeari uko egiteraino. Ikaskideek ez zuten erabaki hori errespetatu eta galderak egiten jarraitu zuten, hala nola: 'Baina, gay zara?' edo 'Horiek dira maritxuak, ezta?'. Egoera horren aurrean, ikaslea oso deseroso sentitu zen eta ikasgela utzi zuen».
«Azken hiru urteetan, pertsona batek laneko jazarpena jasaten du lankide baten aldetik,jarrera homofoboak dituelako. Honek femeninoan zuzentzen zaio eta irain egiteko asmoz txantxak egiten ditu, baita bere sexu gustuei buruzko komentarioak ere. Azkenaldian, bakarrik daudenean, jazarpena areagotu egin da, zerri, marika edo salatari bezalako irainak erabiliz, baita 'hemen dator marika' edo 'lodikotea' bezalako esamoldeak ere, eta bere laneko jarduna ere zalantzan jartzen du. Egoera horren aurrean, enpresak bitartekaritza egin du bi aldeekin bilduz, lankideak barkamena eskatzeko, baina neurri gehigarririk hartu ez denez, jazarpenak jarraitu egiten du».
- Diskriminazioa:
«Pertsonak salatzen duenez, merkataritza gune bateko arduraduna komunetan zaintza egiten aritzen da, cruising gisa erabiltzea saihesteko asmoz, eta susmopean jartzen duen edozein pertsona jazartzen du, gay izan daitekeelakoan. Are gehiago, komunetara bortizki sartzera iristen da, honakoak oihukatuz: 'Marikoiak, hona etortzen zareten hori beste nonbait egin', eta kabinen barrura begiratzen du zer egiten ari diren ikusteko. Halaber, kontatzen du pertsona horrek Poliziari deitzen diola susmagarri iruditzen zaion edonor miatzeko, umiliatzeko eta beldurtzeko asmoz».- Gorroto diskurtsoa:
«Kultur ekitaldi baten inaugurazioan, gizon batek irain transfobo eta homofoboak egin zizkion kazetari trans bati, honakoak esanez: 'marikoia da' edo 'gizon trabestitua da'. Iruzkinak modu oso ikusgarri eta eskandalagarrian egin zituen, pertsona horrek entzun zezan helburu argiarekin».
«Irakasle batek kontatzen duenez, futbola gustuko duen ikasle bat bere ikaskideek seinalatzen dute; 'gauza maskulinoetan' interesa izateagatik lesbiana dela esaten diote, eta 'arraroa da, haiek bezala (lesbianak)' bezalako adierazpenak egiten dituzte. Gainera, begirada arraroak eta mespretxuzkoak zuzentzen dizkiote».
