Enplegu Publikoaren Legea aldatu berritan, Eusko Jaurlaritzak euskararen ezagutzarako egiaztapen eredu berri bat onartu du. Urritik aurrerako deialdietan, lehen aldiz egiaztapen asimetrikoak eta partzialak ere egingo ditu HABE Helduen Alfabetatze eta Berreuskalduntzerako Erakundeak. Hau da, hizkuntzaren ezagutza eremu guztietan —irakurmenean, idazmenean, entzumenean eta mintzamenean— gaitasun bera egiaztatzeaz gain, aurrerantzean aukera egongo da maila desberdina ere egiaztatzeko. Horrez gain, orokortu egingo dira egiaztapen partzialak ere, gaitasun jakin bat egiaztatu ezin dutenen edo desgaitasunen bat dutenen egiaztatze sistemak.
Joan den urtean eman zuen asmoen berri Ibone Bengoetxea Kulturako eta Hizkuntza Politikako sailburuak, eta gaur eman ditu xehetasunak gobernu kontseiluaren osteko agerraldian. Gaur onartu baitu neurria Jaurlaritzak. Sailburuak azaldu duenez, sistema «malguagoa, bidezkoagoa eta pertsonen errealitatera hobeto egokitua» izango da aurrerantzean. Izan ere, haren hitzetan, pertsona guztiek ez dituzte hizkuntza gaitasunak modu berean garatzen: «Aukera gehiago eskainiko ditugu euskararen ezagutza egiaztatzeko, eta pertsonen benetako gaitasun linguistikoak zehaztasun handiagoz aitortuko ditugu».
Jauzia Gara dinamikaren barruan kokatu du neurria Jaurlaritzak, euskararen biziberritzearen alde iaz abiatu zuen ekinbideari lotuta. Bengoetxeak gogorarazi du azken urteotan milaka pertsona hurbildu direla euskarara, asko euskaltegien bidez, baina adierazi du helburua oraindik eta herritar gehiago erakartzea dela. Jaurlaritzak nahi du pertsona horiek euskara ikasten hasteaz gain beren ikasketa ibilbidea amaitzea, eta horretarako hizkuntza gaitasuna zehaztasun handiagoaz egiaztatzeko aukera eman nahi zaie. Hala ere, ohartarazi du neurriaren helburua ez dela hizkuntza eskakizunak aldatzea edo murriztea, baizik eta pertsonen gaitasunak «hobeto aitortzea»: «Neurri honek ez ditu hizkuntza gaitasunaren eskakizunak aldatzen. Aldatzen dena da modua».
Ziurtagiri asimetrikoak
Orain arte hizkuntza maila egiaztatzeko beharrezkoa zen gaitasun bera demostratzea lau ezagutza eremutan: irakurmenean, entzumenean, idazmenean eta mintzamenean. Sistema hori indarrean egon da azken hamarkadatan, eta ohikoa da Europan ere. Baina Bengoetxeak azpimarratu duenez, errealitatea «askotarikoa» da, batzuek lehenago garatzen dituztelako ahozko gaitasunak idatzizkoak baino; beste batzuk, aldiz, idatzizkoan trebeagoak dira mintzamenean baino. Bada, iritzi dio hemendik aurrera sistemak hobeto aitortuko duela «aniztasun» hori.
Aurrerantzean ere lau ezagutza eremuak ebaluatuko dira, baina gaitasun maila desberdinak egiaztatzeko aukera izango da. Hala, azterketa gainditzen dutenek egiaztatutako gaitasun mailaren araberako ziurtagiria jasoko dute. Egiaztatze asimetrikoen kasuan, ziurtagiriak jasoko du zein maila egiaztatua duen irakurmenean eta idazmenean batetik, eta zein entzumenen eta ahozkoan bestetik. Egiaztatze partzialen kasuan, berriz, egiaztatutako trebetasunak aipatuko ditu.
Maila guztiei eragingo die aldaketak? Oraingoz ez. Honako egiaztatze hauek eskainiko dira: A2-B1 maila, hots, irakurmenean eta idazmenean A2 maila izatea eta entzumenean eta mintzamenean B1; B1-B2 maila (irakurmena eta idazmena, B1; entzumena eta mintzamena, B2); B2-C1 (irakurmena eta idazmena, B2; entzumena eta mintzamena, C1); eta C2-C1 (irakurmena eta idazmena, C2; entzumena eta mintzamena, C1).
Oro har, edonork izango du egiaztatze asimetrikora aurkezteko aukera, eta ez da beharrezkoa izango aurretik egiaztatze simetriko bat gaindituta izatea. Salbuespen bat izango da, nolanahi ere: A2-B1 mailak egiaztatzeko, A2 maila osotasunean egiaztatuta eduki beharko da.
Partzialak ere orokortuta
Egiaztatze partzialak ere orokortu egingo dira, orain arte «salbuespenekoak» baitziren, Bengoetxearen arabera. Hala, desgaitasunen bat duten pertsonek edo trebetasun jakin bat egiaztatu ezin dutenek, aukera izango dute aurrerantzean euskara maila ezagutza eremu batzuetan soilik egiaztatzeko. Kasu honetan, idatzizko edo ahozko trebetasuna egiaztatzeko aukera izango da. Horrela, entzumen desgaitasuna duen pertsona batek entzumena ebaluatu ezin badu, idatzizko gaitasuna egiaztatzeko aukera izango du.
Edonork izango du aurkezteko aukera gainera, eskaera beren beregi egin behar izan gabe. Azterketak ere egokitu egingo dizkiete; orain arte denbora tarte laburragoa izaten zuten, baina aurrerantzean gainontzekoek duten bezainbeste denbora izango dute azterketa egiteko. «Neurri honen helburua da euskararen egiaztatzea irisgarriagoa egitea eta pertsona guztiek beren gaitasunak aitortzeko aukera izatea», esan du Bengoetxeak.
