Hondakinen kudeaketa eskasa eta isurien kontrolik eza dira ingurumen urraketa ohikoenak industrian

Ingurumenean eragin esanguratsua izan dezaketen jarduera ekonomikoek behar izaten dute administrazio publikoen baimen berezi bat: ingurumen baimen bateratua (IBB) da. Mikel Jauregi Eusko Jaurlaritzako Industria, Trantsizio Energetiko eta Jasangarritasun sailburuak azken urtean egin dituzten ikuskapenetan aurkitutako urraketa nagusien berri eman du. Araba, Bizkai eta Gipuzkoako hamasei enpresetan antzeman dituzte akats aipagarriak. Jauregik aste honetan plazaratu du informazio hori Eusko Legebiltzarrean, EH Bilduko Ander Goikoetxeak egindako eskaera bati erantzunda.

Bizkaian kokatutako zazpi enpresen urraketen berri eman du: Cespa, Garbiker, Smurfit Westrock, Getxoko udal zabortegia, Sidenor, Guivisa eta Ireki dira enpresa horiek. Beste zazpi Araban kokatuta daude: Sertego, Euroresin, Arena Casting, Arbaraitz, Castmetal Vitoria, Pretensados del Norte eta Olazabal y Huarte. Gipuzkoako bi enpresa azaltzen dira txosten horretan: Agoitzaina eta Sutra Coating. Industria sailburuak legebiltzarrean plazaratutako informazioan ikus daitekeenez, hondakinen kudeaketa ezegokia, gas eta likido toxikoen isurien kontrol eza eta azpiegituren mantenu eskasa dira ingurumen ikuskatzaileek aurkitu dituzten urraketa ohikoenak.

Cespak –gaur egun Prezero– Zallako (Bizkaia) Las Lagunas hondakindegia kudeatzen du. Eusko Jaurlaritzako ingurumen arloko teknikariek 2025ean egindako ikuskapenaren ondoren ingurumen baimen bateratuan jasotzen diren betebeharretan zenbait desbideraketa antzeman zituzten; nabarmentzekoak dira arazoak hondakinen sailkapenarekin. Izan ere, teknikariek adierazi zieten hondakinak ez zituztela ondo sailkatzen, eta biltzeko sisteman ere gabezia handiak zituztela. Halaber, enpresari ohartarazi zioten zabortegietako azaleran egon behar duen estalpe iragaizgaitza ez dagoela zabortegi horretako 10.000 metro koadroko azaleran. Zabortegi horrek industriako hondakin ez arriskutsuak kudeatzen ditu, urtean batez bete 380.000 tona.

Garbiker Bizkaiko Foru Aldundiak hondakinak kudeatzeko sortutako enpresa publikoak ere urraketak egin zituen. Antzemandako arazoen artean daude gehiegizko kiratsa eta uraren kanalizazioaren mantenu eskasa.

Smurfit Westrock Iurretan kokatutako paketatze enpresan ere gabezia nabarmenak aurkitu zituzten hondakinen kudeaketan. Ingurumen ikuskatzaileek 2025ean egin zuten azterketan ikusi zuten hondakinak ez zituztela behar bezala bereizten, eta lokatzen eta gas isurien kontrolak ere ez zituzten egoki egiten. Horrekin batera, sustantzia kutsagarrien isuriek araututako balioa %200 gainditu zutenean, ez zioten Jaurlaritzari jakinarazi, legez ezarrita dagoen bezala.

Getxoko udal zabortegia kudeatzen duen enpresak arazoak zituen konpostatze plantan sortzen diren lixibiatuekin. Zenbait urraketaren berri eman zuten ikuskatzaileek, besteak beste, isurketen kanalizazioan arazoak antzeman zituzten, eta sustantzia batzuen neurketak ez ziren behar bezalako maiztasunarekin egin.

Sidenorrek Basaurin duen lantegian ere urraketak antzeman zituzten. 2025eko amaieran egindako ikuskapenean topatutako akats batzuk izan ziren gehiegizko isuriak eta zaratak, hondakinen bilketan eta sailkapenean akatsak, eta zink metalaren neurketetan muga gainditu izana.

Basaurin egoitza duen beste enpresa batek, Guivisa galdategiak, urratu zituen ingurumen baimen bateratuak ezarritako neurrietako batzuk. 2024an egin zuten lehen ikuskapena eta, urraketen berri jasota, enpresak zenbait neurri hartu zituen. Dena dela, arazo batzuk oraindik konpondu gabe zeudela ohartarazi zioten enpresari. Gasolio-biltegiaren ondoan isuriak biltzeko azpiegiturarik ez zuten, eta aire zabalean hondakin arriskutsuak ere ikusi zituzten. Horretaz gain, hondakin batzuek etiketa okerra zuten eta beste batzuk etiketatu gabe zeuden.

Trapagaranen dago estaldurak fabrikatzen dituen Ireki lantegia –Cunex Groupekoa– eta 2025ean egindako ikuskatzean gabeziak detektatu zituzten. Gasaren arazketa egiteko inolako sistemarik ez zuela adierazi zuten teknikariek. Hondakinen sailkatzean ere gabeziak antzeman zituzten.

Hondakinen sailkapenarekin eta biltegiarekin lotutako gabeziak antzeman zituzten ikuskatzaileek Sertego Araiako enpresan. 2025ean eginiko bisitan, Urbaserren taldeko enpresa horretan ez zituzten hondakinak ondo bereizita, hondakin arriskutsuak kanpoaldean zeuden, babesik gabe. Hondakin arriskutsu batzuk aurkitu zituzten biltegian sei hilabetetik gora zeramatzatela. Hondakin mota batzuk tratatzeko enpresak aurkitzea zaila dela argudiatu zuten Sertegoko arduradunek.

Euroresin enpresa kimikoak Oionen du lantegia, eta enpresak Industria Sailari igorritako gutunean azaltzen dizkio 2024ko ikuskapenean aurkitutako urraketak konpontzeko hartu dituzten neurriak. Gehienek lotura dute zenbait sustantzien gehiegizko isurketarekin: benzenoa, toluenoa, estirenoa, xilenoa eta formaldehido dira horiek, industria kimikoan erabiltzen diren ohiko sustantzia eta gas toxikoak.

Legutioko Arena Castingek –Metal Groupekoa– 2024an jaso zuen Eusko Jaurlaritzako ikuskatzaileen bisita. Uretan une batzuetan ph mailaren, hidrokarburoen, amonioaren eta nitrogenoaren gehiegizko kopuruak antzeman zituen. Hondakinen kudeaketan ere arazoak antzeman zituzten: ingurumen teknikariek azpimarratzen dute hondakin arriskutsuen biltegiaren baldintzak ez direla egokiak eta bestelako hondakinen dokumentazioa ez dietela eman. Zarata maila ere gainditu zuten gaueko ordutegian, eta instalazioen mantenuan ere hobekuntzak eskatzen dizkiete.

Arbaraitz hegazti-enpresak Eginon (Asparrena) du egoitza. 2024an egin zioten ikuskapena, eta enpresak bidalitako erantzunaren ostean, teknikariek oraindik ere hutsune batzuk ikusi zituzten, eta gogorarazi zioten horiek konpondu behar zituztela. Sustantzia batzuen gehiegizko isurketak antzeman zituzten –guztizko nitrogenoa, DQO5, DBO, guztizko fosforoa eta olio eta koipeak–. «Desbideratze hori zuzentzeko ekintza-plana aurkeztu beharko da», dio gutunak. Hondakinen sailkapen eta biltegiratzean akatsak aurkitu zituzten: «Elkarren artean nahastuta biltegiratuta daude, inolako identifikazio-etiketarik gabe». Instalazioen toki batzuetan hondakin arriskutsuak aire zabalean zeudela eta ingurumen baimen bateratuan baimenduta ez dauden hondakinen kodeak sortu zituztela gogorarazi zioten enpresari.

Gasteizko Jundiz poligonoan kokatuta dagoen Castmetal Vitoria –Safe Metal taldekoa– enpresak 2025ean ikuskatu zuten. Hondakinen sailkatze sisteman gabeziak aurkitu zituzten: hondakinen inguruko erregistroak ez zituzten aurkeztu, eta hondakin arriskutsu batzuk etiketa okerrarekin aurkitu zituzten, eta denbora luzean utzita (sei hilabetez baino gehiago). Zarata maila maiz gainditzen zutela ere ohartarazi zioten. Enpresak erantzun zuen isolamendua egiteko lanak egitea inbertsio handiegia zela eta, behin-behineko beste irtenbide bat bilatzen ari direla. Hala ere, poligonoan bizilagunik ez dutela gogorarazten dute.

Pretenorte Gasteizko altzairugintzako enpresak 2025ean jaso zuen ingurumen teknikarien bisita. Aurkitutako arazoak ez zituen konpondu, eta bigarren aldiz jaso zuen errekerimendua. Ez zuen erantzun, eta hirugarren jakinarazpena bidali zioten, aurtengo otsailean. Zarata zen arazo nagusia. Jaurlaritzak gogorarazi zionez, «instalazioak ez ditu betetzen ingurumen baimenean ezarritako zarata mugak neurtutako puntu bakar batean ere».

Olazabal y Huarte Gasteizen kokatutako galdategia 2025an ikuskatu zuten. Enpresaren erantzunak ez zuen Jaurlaritza asetu, eta handik gutxira beste jakinarazpen bat bidali zion. Hondakin arriskutsuen kudeaketa ez zela egokia ohartarazi zioten enpresari. Horretaz gain, baimenik ez duten enpresen txatarra onartu izana, isuriak prebenitzeko neurri nahikorik ez izatea, eta gauez zarata mugak gainditzea izan ziren beste urraketa batzuk.

Agotzaina hegaztien enpresak Idiazabalen duen azpiegituretan 2024an egindako ikuskapenean zenbait hutsune aurkitu zituzten. Enpresak Industria Sailari erantzuna bidali zion arazo horiei aurre egiteko hartutako neurriekin. Nahikoa iruditu ez eta beste gutun bat igorri zioten gogorarazteko oraindik ere konpontzeko arazoak zeudela: «Ez da aurkeztu hondar-energia berreskuratzeko simaurra in situ berreskuratzeko sistema bat ezartzeko azterlana». Halaber, enpresak ez zuen aurkeztu nabe batzuetako «garbiketa urak karakterizatzeko eta behar bezala kudeatzeko» planik.

Sutra Coatings Eibarko lantegiak korrosioaren kontrako estaldurak fabrikatzen ditu. Gasa xurgatzeko sisteman zikinkeria eta funtzionamendu akatsak aurkitu zituzten ingurumen teknikariek. Hondakin arriskutsuak behar bezala ez sailkatzeagatik eta biltzeagatik ere kargu hartu zioten. Halaber, ur zikinak eta nikel isurtzeagatik ohartarazpena egin zioten. Enpresak erantzuten du ez duela uste isurien muga gainditzeak ingurumenean inolako arriskurik sortu duenik.