ETAk Dolores Gonzalez Katarain Yoyes hil zuen duela 40 urte. Urteurren hori irailaren 10ean izan zen, eta orain Gogora Institutuak erakusketa bat zabaldu du haren herrian, Ordizian (Gipuzkoa), ETAko kide izan ostean, erakunde hark hil zuen emakumearen ibilbidea eta bere amaiera tragikoa azaltzeko. Lau panelek X bat osatzen dute Aita Barandiaran plazan, ETAk hura hil zuen leku berean. Horietako bakoitzak Yoyesen bizitzaren aro bat islatzen du; argazkiekin, prentsan azaldutako informazioarekin, Yoyesek idatzitako hausnarketekin... Halaber, haren hilketaren inguruko azalpenak eskaintzen dira, eta heriotza horren ondoren Ordizian sortu zen ezinegona eta muturreko egoera ere bai, esaterako, haren omenez egindako kontzertuen berri emanez. Urriaren 16ra arte egongo da ikusgai.
Erakusketaren inaugurazioan egon dira Maria Jesus San Jose Eusko Jaurlaritzako Justizia eta Giza Eskubideen sailburua, Memoriaren, Bizikidetzaren eta
Giza Eskubideen Gogora Institutuko zuzendari Alberto Alonso eta Ordiziako alkate Adur Ezenarro. San Josek bi ideia azpimarratuz hasi du bere hitzaldi Lehenik, «beste gizaki bat hiltzearen zentzugabekeria» ez duela «ezerk» justifikatzen. Gero, esan du «disidentziarako eskubidea» dutela banakoek; «kontzientzia librea da; horregatik, erakusketa hau egia esatea erabaki zuten pertsonez ari da, askatasunez bizi ahal izatea amestu zuten pertsonez, etorkizun berri bat eraikitzeaz, nahiz eta azkenean bizitza galdu beren proiektu politikoa indarrez inposatzen saiatzen zirenen esku».
Jarraian, beste mezu bat plazaratu du, orainaldiari erreparatuz: «Hilketa hura planifikatu, gauzatu eta txalotu zutenek, duela berrogei urte, haietako asko orain egiten ari diren bide bera egiteko aukera lapurtu zioten Yoyesi».
ETAn egindako ibilbidea
Dolores Gonzalez Katarain 1954ko maiatzaren 14an jaio zen Ordizian. Yoyes ezizena etxekoek eta ingurukoek jarri zioten, txikitan Dolores izena ahoskatzeko izandako zailtasunetatik eratorria. ETAn ibilbide bat osatu zuen, 1970eko hamarkadaren lehenengo urteetan hasita. 1973ko amaieran Iparraldera egin zuen ihes, eta 1974ko irailetik aurrera ardura karguak izan zituen; gauzak horrela, Batzorde Exekutibora iritsi zen lehen emakumea izan zen. Baina 1979an erakunde armatua utzi zuen hausnarketa pertsonal baten ostean, eta Mexikora joan zen.
1985eko azaroaren 4an itzuli zen Euskal Herrira, Espainiako Justiziarekin kitatzeko auzirik gabe. Semearekin Ordiziako azoka ikusten ari zela hil zuen ETAk, 1986ko irailaren 10ean. Hilketa hura mugarritzat jotzen dute askok. Haren aurkako atentatuaren ostean, Ezker Abertzaleko hainbat militantek desadostasun argia erakutsi zuten.
X eran jarritako lau panel bikoitzek osatzen dute erakusketa. Yoyesen hilketa gogoratzen duen leku zehatzaren alboan dago, familiak jarritako oroitarria errespetatuz. Nagusiki, hainbat hedabidetako argazkilarien lanek, hemerotekak eta presentzia eta garrantzi handiko hirugarren iturri batek osatzen dute: familiak eta hurbileko pertsonek ‘Yoyes, Desde su ventana’ ('Yoyes', zure leihotik) liburuan argitaratu zituzten Yoyesen egunerokoetatik hartutako zatiak.
Paneletako batean Yoyesek berak eskuz idatzitako gutuna irakur daiteke. «Nire heriotzaren erantzukizuna ETAri dagokio», adierazten du, eta honakoa dio: «Onartezina da bere burua iraultzailea dela dioen erakunde batek taktika faxistak edo stalinistak erabiltzea, gehien gustatzen zaion bezala, garai batean (nire kasuan, urrun) parte izan ziren kideekin. Isiltasuna konplizea da». Gutun hori Parisen idatzi zuen, 1985eko urriaren 8an, hil baino hamar hilabete lehenago.
Ezenarroren hitzak
Ordiziako alkate Adur Ezenarrok ere izan ditu hitz batzuk ekitaldian. «Gogora-k jakinarazi zigun ekimen hau egiteko asmoa zuela, eta errespetu osoz ikusten ditugu Gogora-k egiten dituen ekimen guztiak, baita hau ere. Esan genien eragozpenik ez genuela, eta bat egingo genuela, nahiz eta erakusketa ez dugun guk antolatu».
EH Bilduko alkateak erantsi du Yoyesi buruzko erakusketa udala egiten ari den ekimen batean txertatzen dela, eta akuilua ere badela. «Bizikidetza Mahaia eratu genuen duela urte batzuk, eta aurten egin dugu publiko ekimen horretan gaudela. Udal talde guztiak gaude mahai horretan, herriko bizikidetzan aurrerapausoak emateko, indarkeria guztietako Ordiziako biktima guztien aitortza lortzeko, ikerketa mapa bat osatuz». Ordizian bizi diren Yoyesen senitartekoekin egon da udala, erakusketaren harira, «beraien jarrera eta eskuzabaltasuna aitortzeko».
Erakusketaren inaugurazioan erakundeetako ordezkari gehiago egon dira, Andoaingo alkate Andoni Alvarez (EH Bildu), EAJko legebiltzarkide Xabier Barandiaran edota PSE-EEko Gipuzkoako batzarkide Alberto Albistegi, kasurako. Kultur arlotik han egon da Xabier Euzkitze ere. Jon Sarasuak, Andoni Egañak eta Euzkitzen berak jarritako bertso sorta bat dago paneletako batean, ez alferrik; Yoyes hil ondorengo omenaldi batean jarri zituzten haiek. Halaber, Yoyesen zenbait senitarteko ere han izan dira. Alberto Alonso Gogora-ko zuzendariarekin batera jaso dituzte panelen inguruko xehetasunak denek.
