Duela aste batzuk, Kaliforniako Unibertsitateak (UCLA) iragarri zuen Estatu Batuetako lehen Humanitate digitalen saila sortu zuela. Sail horrek gizarte zientzietarako eta datu-zientzietako adituak bildu nahi ditu, eta udazken honetan gradu berria eskainiko du Humanitate Digitaletan, eta bertan historia, 3D kartografia eta analisi estatistikoa bezalako irakasgaiak landuko dira.
Ez da kasu isolatu bat. Google DeepMindek Henry Shevlin filosofoa kontratatu zuen AA adimen artifizialaren kontzientzia eta gizakien eta AAren arteko harremana bezalako gaietan lan egiteko, IBM eta Anthropic enpresek egin duten bide beretik. Teknologia-arloan giza zientzietako profilek eskari gero eta handiagoa dute, eta ez da kasualitatea.
Azken asteotako gertaerek horren arrazoiak ulertzen lagundu dezakete. Uztailean, OpenAIko ehunka AA agentek ebaluazio-ingurune isolatutik ihes eginda, Hugging Face plataformari eraso egin zioten eta beren ekintzen arrastoa ezabatzen saiatu ziren. Irailean, Evan Hubinger, Anthropic-eko ikerketa-arduradunak %10ean kokatu zuen hurrengo hamarkadan superadimen batek gizakiak desagerrarazteko aukera, eta OpenAI, Anthropic eta xAIko
zuzendariek AA aurreratuaren garapena geldiaraztea eskatu berri dute. Alarmismorik gabe, gertaera horiek erakusten dute AAren sortzaileak portaera emergente eta aurreikusi ezinak izan ditzakeela, orain arte beste edozein softwarek ez zituen gaitasunak. Eta mahai gainean jartzen du berria izan gabe ahaztua dugun zerbait: teknologia ez dela neutrala, gizakiak teknologiaren bidez mundua eta bere burua konfiguratu dituela milaka urtez, eta haren
garapena ikuspegi ekonomiko eta tekniko hutsetik planteatzea akats handia dela. Ezin dugu teknologia garatzen jarraitu irizpide etikorik gabe, historiari erreparatu gabe, aniztasun soziala kontuan hartu gabe eta jasangarritasunari eta naturarekiko errespetuari erantzun gabe.
Kontua ez da humanistek erabaki tekniko eta ekonomikoak justifikatzea, baizik eta irizpideak eta tresnak izatea erabakiotan esku hartzeko
Bestalde, ezin gara inozoak izan. Teknologia-enpresa handiek filosofoak eta humanistak kontratatzeak ez du bermatzen teknologia etikoagoa izango denik, handia izan baitaiteke tech washing-erako tentaldia. Hau da, Gizarte Zientzietako profilak erakusleihoan lanean jartzea, interes ekonomikoek gidatutako erabakiak legitimatzeko, etika-taldeak murrizten diren bitartean edo profesional horiek modeloak ebaluatzeko lan prekarioetara bideratzen diren bitartean.
Plantillako filosofo batek ez du askorik balio bere irizpideak benetako pisurik ez badu erabakietan. Horregatik, gakoa ez datza soilik humanistak kontratatzean, ezpada humanista horien prestaketari eta beteko duten rolari erreparatzean. Hor sartzen dira, hain zuzen ere, humanitate digitalak. Belaunaldi berriak indartsu loratzen ari den diziplina berri horretan prestatzeak, giza eta gizarte zientzien oinarri sendoekin eta aldi berean teknologia digitalari buruzko ezagutzarekin, profesional trebeak eta kritikoak izatea ahalbidetzen du: teknologiak nola funtzionatzen duen ulertzeko eta zalantzan jartzeko gai direnak; industriaren barruan lan egiteko gai direnak, haren diskurtsoaren zerbitzura egon gabe. Kontua ez da humanistek erabaki tekniko eta ekonomikoak justifikatzea, baizik eta irizpideak eta tresnak izatea erabakiotan esku hartzeko.
Gure etxean agian, AEBetako garapen teknologikotik urrun gaude, baina ez dugu zertan giza kapitalari dagokionez urrun egon. AAk, digitalizazioak eta auzi sozial sakonek (immigrazioa, populazio geroz eta nagusiagoa, aldaketa klimatikoa...) zeharkaturiko gure munduan, Humanitate Digitalen alde egitea ez da jada etorkizunari begirako apustua, hemen eta orain behar-beharrezko dugun inbertsioa baizik, bai pertsonalki, bai profesionalki. Tren teknologikoari uko egin gabe humanismoa biziberritzeko aukera bat, alegia.
