Donostian lau dokumentaleko sorta bat proiektatzen hasi dira, Manteo Bizirik-ek antolatuta Donostia Kulturaren babesarekin. Eztabaida bultzatu nahi dute norena da gure hiria leloa oinarri hartuta. Hasieratik zoriondu nahi dugu elkarte hori, hirigintzako pentsalari handiak egitasmo baterako eztabaidara ekartzeko gai izateagatik.
Lehenengo saioan, Emergent City dokumentala proiektatu zuten, eta Alfonso Vegara izan zen gonbidatu, 1997ko Euskal Autonomia Erkidegoko Lurralde Antolamenduaren Gidalerroen egileetako bat.
Dokumentalean deigarria izan zen, distantziak eta dimentsio desberdintasuna alde batera utzita, New Yorkeko Sunset Park auzoko lursailen birzonifikazioaren problematikak Donostiako hainbat eremutan gertatzen ari denarekin horrenbesteko antza izatea. Zehazki, historikoki jarduera ekonomikoetako lurzoruen birkalifikazioa, merkataritza eremura eta etxebizitza intentsibora bideratzeko helburuarekin azken hamarkadetan Donostian milaka biktima eragin duena, besteak beste Añorga Txiki eta Herrerako Zardoya-Otis eremu eztabaidatuak.
Dokumentalean, bizilagunak ikusi genituen beren bizi ingurunearen hobekuntza aldarrikatzen, lurzorua lanpostuak sortzera eta mantentzera bideratzea defendatzen, eta bizitegi eta merkataritza lurzoru gisa sistematikoki birkalifikatzearen aurka, bizilagunaren ohiko etxebizitzaren prezioan duen inpaktuagatik, gentrifikazioa eragiteagatik eta lo-auzoa bihurtzeagatik.
Gezurra badirudi ere, Atlantikoaren bi aldeetako problematikek izugarrizko antza dute: eragiketa sustatzen duten erakundeen burugogorkeria, sor ditzakeen gainbalio izugarriak, udal-itsutasuna eta biztanleria egoiliarraren eskuzabaltasuna hiriaren historiaren eta hirigintza jasangarriaren alde.
Baina harridura gehien eragiten duena Ameriketako Estatu Batuetan benetako demokraziari buruz ematen den erakustaldia da: politikariek zein sustatzaileek urteak ematen dituzte auzokideekin biltzen, birkalifikazioaren aurka protesta egiten duen taldearekin (birzonifikazioa deitzen diote, baina gauza bera da); zinegotziek auzoan jendearentzat irekita dauden bulegoak dituzte, egitasmoaren aurka egiten duen taldearen aldarrikapenak ezagutzeko ahalegina egiten dute, batzar irekiak egiten dituzte, botoa publikoki justifikatzen dute, herritarrek kabinete aholkulari independente bat dute, 50 pertsonako bitarteko batzorde bat dago (udalaren eta herritarren artean), eta organo aholku-emaile gisa funtzionatzen du, sentsibilitate guztiak bertan daudela... Hori ikustean, benetako inbidia sentitzen da.
Donostian hau zientzia-fikzioa da, zeren hemen herritar taldeak, interes kolektiboen ordezkariak, sustatzaileen eta udalaren proiektuen aurrean posizionatzen saiatzen garenean (normalean, ateak itxita itundu dituzte birkalifikazioa eta haien baldintzak) gutxietsiak gara, edo delitugile gisa tratatzen gaituzte.
Donostian, proiektuaren aurkezpen publiko bat egiten da, legeak hala eskatzen duelako, eta zinegotzi gehienak ez dira arazoa ulertzen saiatzera hurbiltzen, erabakiak hartuta daudelako, konpromisoak hartuta daudelako eta eztabaidari beldur izugarria diotelako.
Hurbilduko balira, ulertuko lukete zergatik dagoen Herrera auzoko sektore zabal bat Zardoya-Otiseko instalazioak 456 etxebizitza eraikitzeko birkalifikatzearen aurka. Jakin ahalko lukete Herrerak ehun ekonomiko guztia galdu duela eta ez dela lanposturik geratzen, ez dagoela berdegunerik, espazio librerik, ez inolako zerbitzurik. Eta testuinguru horretan, bizilagunek zalantzan jarri duten aldaketa honek, modu lotsagarrian, eremu horri legez dagokion 5.700 m²-ko berdegunea sei kilometro baino gehiagora, Erregeneara (Igeldo), lekualdatzen duela.
Sumingarria da, are gehiago jendaurrean azaldutako dokumentazioaren bidez gai horietan beti sortzen diren funtsezko bi galderen erantzuna ezagutzen dugunean (Sunset Parken ere bai, bitxia bada ere): nori egiten dion mesede eta zenbat diruz ari garen. Bada, beste lursail batzuen artean, zehazki Otis multinazionalaren jabetza (enpresa hau igogailuen eta eskailera mekanikoen sektoreko munduko liderra da) Baremis S.L.ren eskura pasatu da 2024an (birkalifikazioa onartu aurretik), eta lurzorua ia 20 milioi euroraino handitu da; sekulako pelotazoa, Monopoly jokoa izango balitz bezala.
Noizko herritarren eskubideen berdintasunaz konbentzituta dauden politikariak, sustatzaileen interesen gainetik hiria egitearen lehentasunaz konbentzituta daudenak, eta desberdin pentsatzeko eskubidearekin errespetuz jokatzen dutenak?
