Marjane Satrapiren heriotzak ez du komikigintzako egile handi bat bakarrik eraman. Gure garaiko lekukotasun literario berezienetako baten ahotsa ere isildu da. Izan ere, Persepolis ez da komiki arrakastatsu bat soilik; memoriaren, identitatearen eta askatasunaren aldeko aldarria ere bada.
2000 eta 2003 artean argitaratutako Persepolis lanean, Satrapik bere haurtzarotik helduarorako bidea kontatu zuen, Irango Iraultza Islamikoaren, Iran-Irak gerraren eta erbestearen testuinguruan. Zuri-beltzeko marrazki soil baina adierazkorren bidez, historia handia pertsona baten bizipen intimoetatik kontatzeko modu berria eskaini zuen. Ez zuen Irango historiaren kontakizun osoa egin nahi izan, ezta herrialde baten erretratu objektiboa eskaini ere. Bere memoria idatzi zuen, eta ikuspegi pertsonal horretan datza obraren indarrik handiena.
Erlazionatuta
Horregatik piztu zituen eztabaidak ere. Irakurle eta kritikari batzuek Irango gizartearen zati jakin baten ikuspegia baino ez zuela erakusten esan zuten. Beste askorentzat, ordea, hori ez zen muga bat, autobiografia ororen ezaugarria baizik: inork ez du herrialde oso baten izenean hitz egiten; norberaren esperientziatik egiten du.
Persepolis ulertzeko, komeni da aurretik egindako bidea ere kontuan hartzea. Art Spiegelmanen Maus obra mugarri izan zen komikiaren historian. Holokaustoaren memoria marrazkien bidez kontatuta, erakutsi zuen komikiak literatura handien sakontasuna har zezakeela. Satrapik ez zuen ate hori ireki, baina beste norabide batean zabaldu zuen: iraultza baten barruan hazten ari zen neska baten begirada erdigunean jarriz. Horrek eman zion obrari unibertsaltasuna.
Lanaren indarra ez dago kontakizunean bakarrik. Zuri-beltzaren erabilera zorrotzak, marrazkien itxurazko sinpletasunak eta umore finak oreka berezia sortzen dute. Gertakari gogorrenak ere hurbil egiten ditu, melodraman erori gabe. Horregatik iritsi zen komikizaleen esparrua gainditzera eta literatura garaikidearen irakurle askorengana.
Persepolis mundu osora hedatu zen itzulpenei esker. Euskaraz ere irakur daiteke, Elkar argitaletxeak 2023an Irene Arrarats Lizeagaren itzulpenean argitaratutako edizioari esker. Geroago etorri ziren Brodatuak eta Oilaskoa aranekin, non memoria, familia-harremanak, emakumeen bizimodua eta kulturen arteko talkak umorez eta ironiaz lantzen jarraitu baitzuen.
Bere meritua da historia handiak pertsona xeheen bizitzatik kontatzeko modu zintzo eta hunkigarria aurkitu izana. Horregatik, 'Persepolis' ez da iraultza bati buruzko liburua bakarrik; memoriak ahanzturari egiten dion erresistentziaren kontakizuna ere bada
Hil ondoren, familiak adierazi zuen Marjane Satrapi «penaz» hil zela, bere senarra zen Mattias Ripa zendu eta urtebete eskasera. Bikote estu eta sendoa osatzen zuten, eta haren galerak zauri sakona utzi zion. Baina Satrapiren tristura ez zen, seguruenik, dolu pertsonalera mugatzen. Iranen gertatzen ari zenak ere etengabe samintzen zuen. Mahsa Aminiren heriotzaren ondoren piztutako Emakumea, Bizitza, Askatasuna mugimendua odolez zapaldu zuen aiatolen erregimenak, eta askatasunaren alde altxatutako milaka herritarren ahotsa isilarazi zuen. Erbestean bizi bazen ere, Satrapik ez zuen sekula Iranekin zuen lotura eten. Bere herrialdearen sufrimendua bere egin zuen beti, eta pentsatzekoa da horrek ere bere tristura areagotu zuela azken urteetan.
Agian hori da Marjane Satrapiren ekarpenik iraunkorrena. Ez Irani buruzko azken hitza eman izana, ezta komikiaren historia goitik behera aldatu izana ere. Bere meritua da historia handiak pertsona xeheen bizitzatik kontatzeko modu zintzo eta hunkigarria aurkitu izana. Horregatik, Persepolis ez da iraultza bati buruzko liburua bakarrik; memoriak ahanzturari egiten dion erresistentziaren kontakizuna ere bada. Eta horrexegatik jarraitzen dugu, urteak igaro arren, gaurkotasun osoz irakurtzen.
