Ameriketako Estatu Batuek eta Israelek Iranen aurkako erasoaldia hasi dute goizaldean. AEBek eta Israelek Irango erregimeneko buruzagi nagusiak jarri dituzte jopuntuan: herrialdeko buruzagi gorena Ali Khamenei eta Masud Pezexkian presidentea. Khameneiren etxea bonbardatu ere egin dute azken orduetan, baina Irango Atzerri ministro Abbas Aragtxik nabarmendu du Khamenei bizirik dela. Aldiz, Irango Defentsa ministro Amir Nasirzadeh eta Guardia Iraultzailearen komandante Mohammed Pakpur hil egin dituzte, Reuters berri agentziak Israelgo iturriak aipatuz jakinarazi duenez.
Trumpek erran du «borroka operazio handiei» ekin dietela Iranen aurka. Gaineratu du Teheranekin akordio bat egiten saiatu direla azken egunetan, alferrik. «Haien misilak suntsituko ditugu, eta haien misil industria eraitsiko. Erabat deuseztatuko dugu», adierazi du. Hauxe izango dute xede, Trumpen hitzetan: «Irango erregimenarekin amaitzea, eta Irango herria altxatzea, boterea har dezan».
Herrialdearen hegoaldera ere zabaldu dute erasoa, eta bonbardaketa bat egin dute Minab herriko lehen hezkuntzako ikastetxe batean. Irango Hezkuntza Ministerioak jakinarazi duenez, 85 ikasle hil dituzte, eta gutxienez 90 zauritu. 170 ikasle zeuden ikastetxean erasoa egin duten momentuan, eta erreskate taldeak biktimen bila ari dira. Hegoaldeko hiri handienari eraso egitera joan dira hurrena, Xiraz hirira. Ilargi Gorria larrialdi zerbitzuaren arabera, berrehun lagun hil dituzte gaurko bonbardaketetan, eta 750 pertsona zauritu.
Teheranek misilekin eta droneekin erantzun dio erasoaldiari. AEBen Qatarreko, Arabiar Emirerri Batuetako eta Bahraineko base militarrak bonbardatu ditu. Are, mehatxu egin du horretan jarraituko dutela: «Israeli laguntzen dion eskualde osoko edozein base izango da gure helburua». Irango iturriek Al-Jazeera telebistari zera ohartarazi diote: «AEBek eta Israelek eskualdean dituzten gune oro dira jopuntu zilegiak, baita aurrez inoiz kontuan hartu ez ditugunak ere, ez dago mugarik».
Horiek horrela, Teheranek agindu du herritarrentzako aterpeak eta baliabideak prestatzeko. «Etsai kriminalak, nazioarteko arau guztiak urratuz eta negoziatzen ari garen bitartean, gure aberriari eraso egin dio», gaitzetsi du Irango Atzerri Ministerioak.
NBC News hedabideari elkarrizketa bat eman dio Abbas Araghtxi Irango Atzerri ministroak, eta erran du «ezinezkoa» dela Irango erregimenarekin amaitzea. Kontuan hartuta Ali Khameneirekin akabatzea dela Trumpen helburuetako bat, Araghtxik tartea probestu du liderra bizirik dagoela errateko, eta «programa nuklear baketsu bat» bermatuko duen akordio batera ailegatzeko prest daudela jakinarazi du. «Une honetan ez daukagu komunikaziorik AEBekin. Washingtonek gurekin hitz egin nahi badu, badaki nola egin», erran du. Baina, hori bai, elkarrizketarako aterik ireki aitzinetik erasoak eten egin behar direla azaldu du.
Iranen bertan behera geratu da Internet zerbitzua, eta aire konpainia handiek eten egin dituzte hegaldiak. Golkoko herrialdeek itxi egin dute euren aire eremua.
Israelek bonbardaketa egin dutela baieztatu du, eta Israel Katz Defentsa ministroak esan du «prebentziorako erasoa» izan dela, «Israelgo estatuaren aurkako mehatxuak suntsitzeko». Israelgo armadako iturrien arabera, erasoaldia «behar adina» luzatuko dute, eta «asteak» zeramatzaten dena prestatzen.
Joan zen ekainean bonbardatu zuen Israelek Iran azken aldiz. Hamabi egunez jo zuten herrialdearen instalazio nuklearren kontra, besteak beste, Ameriketako Estatu Batuen laguntzaz. Oraingoan ere, Trumpen esanetan, Irango programa nuklearra da operazio militarraren helburua, hala ohartarazi du AEBetako presidentak berak: «Iranek ez du eta ez du izango arma nuklearrik».
Nazioarteko erantzuna
Nazioarteak berehala hitz egin du. Europako Batzordeko presidenteorde Kaja Kallasek Irango Gobernua kritikatu du: «Talde terroristak babesten ditu, eta hori mehatxu handia da munduko segurtasunerako». Gainera, esan du bertatik erretiratzen ari direla ezinbestekoak ez diren Europako Batzordeko langileak.
Euskal Herrian berehala iritsi da mobilizatzeko deia. Palestinarekin Elkartasuna plataformak antolatuta, elkarretaratzeak eginen dituzte gaur eta bihar: gaur, 18:00etan, Gasteizko Correosen, eta bihar Iruñean —12:30ean Udaletxe plazan—, Donostian —13:00etan Boulevarrean—, eta Bilbon —12:30etan Areatzan—. Israelek eta AEBek Iranen aurka egindako erasoa salatzea da helburua, eta, era berean, «sionismoaren zein inperialismoaren aurkako erresistentziari babesa adieraztea».
Palestinako Gobernua ere hasi da prebentzio neurri batzuk hartzen, eta ospitaleetan eta osasun zentroetan «alerta egoera» deklaratu du. Ez hori bakarrik, espazio publikoetan bilerak egitea debekatu du; hala jakinarazi du gaur Mohamed Mustafa PAN Palestinako Aginte Nazionalaren lehen ministroak. «Palestinako erakunde guztiei eskatu nahi diegu prestakuntza maila handitu dezatela». Herritarren joan etorriak eta bidaiak gutxitzeko deia egin du, ondotik.
NBE Nazio Batuen Erakundeak, berriz, AEBen eta Israelen erasoaldia nahiz iranen erantzuna gaitzetsi ditu: «Edozein gatazka armatutan, zibilek ordaintzen dute gehien». Antonio Guterres NBEko idazkari nagusiak, kasurako, borroka eteteko deia egin du. Are, elkarri egiten ari diren erasoek nazioarteko bakea eta segurtasuna «arriskuan» jartzen dituela erran du, eta, liskarrak eten ezean, ondorioak «biztanleria zibil osoarengana» ailegatu daitezkeela ohartarazi.
NBEko idazkaria izaki, estatu kide guztiei eskatu die bete ditzatela nazioarteko legezkotasunaren alorrean dituzten betebeharrak, eta «alde guztiei» exijitu die itzul daitezela «negoziazio mahaira». Guterres: «NBEk argi eta garbi debekatzen du lurralde osotasunaren eta edozein estaturen independentziaren kontrako indarra erabiltzeko mehatxua». Bide batez, NBEko Segurtasun Kontseiluak «premiazko bilera» eginen du gaur arratsaldean, «Iranen egoera aztertzeko».
Negoziazioak
Azken asteetan hainbatetan bildu dira AEBetako eta Irango ordezkariak azken horren programa nuklearrai buruz hitz egiteko. Azken bileraren ostean, bi aldeek nabarmendu zuten elkarrizketak «ondo» joan zirela.
Ordea, azken orduetan oso bestelakoa izan da Etxe Zuriaren jarrera. Atzo arratsaldean bai AEBek, baita beste hainbat herrialdek ere Israeldik alde egiteko eskatu zieten beren herritarrei, ohartaraziz ordu gutxiko tartean ez zela ihes egiteko aukerarik izango.
Irango programa nuklearrak mendebaldeko estatuen ezinegona eragin du urte luzez, nahiz eta Iranek behin baino gehiagotan ukatu arma nuklearrak dituela edo egiteko asmoa duela.
Ali Khamenei Irango buruzagi gorenak berak ezarri zuen arma nuklearrak egiteko debekua, eta azken egunetan zenbait iturrik zabaldu dutenez, Teheran prest agertu da «tarte batez» uranioa aberasteari uzteko. Hitz eta promesak, baina, ez dira aski izan Etxe Zuriarentzat.
Arma nuklearrak garatzeko, uranioa gutxienez %90 aberastu behar da. Iazko ekainean Irango instalazio nuklearrei eraso egin zieten AEBek, eta, Trumpen arabera, «guztiz txikitu». Aste batzuk lehenago ohar bat kaleratu zuen IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziak, eta zehaztu Iranek %60 aberastutako 400 kilogramo pasa uranio zituela; azpimarratu zuen, dena den, ez zegoela frogarik esateko Iranek arma nuklearrak garatzeko asmoa zuenik. NBE Nazio Batuen Erakundearen agentzia horrek ezin izan ditu ordutik neurketa gehiago egin, Iranek harekin zuen lankidetza bertan behera utzi baitzuen AEBen erasoen ondoren.
Iranek ormuzeko itsasartea itxi du
AEBek eta Israelek hala nahi badute ere, Iran ez da geldirik geratuko. Eta erantzuna eman die jasandako kolpeei: Guardia Iraultzaileak itxi egin du Ormuzeko itsasartea. Omango golkoaren eta Persiar golkoaren artean kokatzen da itsasartea, baina ez dio soilik inguru hari eragiten, ez: munduan kontsumitzen den petrolioaren %40 inguru itsasarte horretatik igarotzen da, eta, haatik, munduko erregaien ibilbide komertzial nagusietako bat da. Itsasartea itxita mantentzeak zuzen-zuzenean eraginen du petrolioaren prezioan.
Irango itsas armadak esplikatu duenez, «etete prozesuan» dago itsasartea, alegia, oraindik ez da guztiz itxi. Baina irrati seinale bidez jarri dira harremanetan itsas zirkulazioarekin, eta «denei» jakinarazi diete operazioa hastera doazela, eta itxi eginen dutela pasabidea.
