Geroz eta gehiago ari da tenkatzen soka Iranen. Bi aste pasatxo dira irandarrek herrialdeko agintarien aurkako protestak abiatu zituztenetik. Abenduaren 28tik gaur arte, manifestariek kaleak hartu dituzte krisialdi ekonomikoa salatzeko, eta estatu indarren eta protestarien arteko istiluak gero eta ugariagoak dira. HRANA Giza Eskubideen Ekintzaileen Albiste Agentziak emandako azken datuen arabera, gutxienez 538 pertsona hil dira protestak hasi zirenetik —490 manifestariak lirateke, eta 48 estatu indarretako kideak—, eta 10.675 lagun inguru atxilotu dituzte. Teheranek esan du egoera «kontrolpean» daukala, baina AEB Ameriketako Estatu Batuen eta Israelen esku hartzea salatu du.
Herrialdeko txanponaren balioak jasan duen beherakada eta oinarrizko elikagaien prezioak jasan duen igoerak daude istiluen oinarrian —riala da Irango txanpona, eta gutxieneko historikoetan dago—. Abenduaren 28an hainbat protesta piztu ziren Teheran hiriburuko erdigunean, zenbait negozioren jabeek euren dendak itxi ostean. Egoera ekonomiko larria salatzeko hartu zituzten kaleak, eta egunak aurrera joan ahala tentsioa ere areagotuz joan da; izan ere, merkatariei langileak eta gazteak batu zaizkie, eta Teheranen abiatu zena herrialde osora zabaldu da dagoeneko.
Herrialdeko presidente Masud Pezexkianek adierazi du gobernuak manifestariak «entzun» dituela, eta bere «eskuetan dagoen guztia» egin duela arazo ekonomikoak konpontzeko. Irango telebista kate batean hitz egin zuen atzo Pezexkianek, Tasnim albiste agentziak argitaratu duenez —duela hiru egun Internet blokeatu zutenetik bere edukia eguneratzen duen agentzia bakarrenetakoa da, estatu islamikoarekin lotura duena—. Aurrez egin duen bezala, presidenteak manifestariak eta istiluak eragiten dituzten «zalapartariak eta terroristak» bereizi zituen.
Horrez gain, berretsi zuen atzerriko «arerioek» bultzatu dituztela protestak, eta «entrenatutako terroristak» eraman dituztela Iranera; AEBek eta Israelek, batez ere: «Pertsona ugari entrenatu dituzte Iranen zein herrialdetik kanpo, terroristak ekarri dituzte atzerritik meskitak eta merkatuak erretzeko, eta hainbat pertsona hil dituzte suzko armak erabilita edo burua moztuta».
📹 شکوه حضور مردم تهران در میدان انقلاب
— خبرگزاری تسنیم 🇮🇷 (@Tasnimnews_Fa) January 12, 2026
pic.twitter.com/WULl0RJPnT
Irango Atzerri ministro Abbas Araghtxi herrialdeko misio diplomatikoetako buruekin bildu da gaur, Teheranen. Publikoki hitz egin du, eta esan du «laster» berrezarriko dute Interneteko konexioa herrialde osoan. Hala ere, Pezexkianek egin bezala, AEB eta Israel jopuntuan jarri ditu: «Prest gaude gerrarako, baina baita elkarrizketarako ere».
Izan ere, esan duenez, herrialdeko agintariek ahots mezu batzuk jaso dituzte, «elementu terroristei» zuzendutakoak, eta «segurtasun indarren» eta zibilen aurka «tiroka hasteko» agindua ematen diete bertan. «Gertatzen ari dena ez da protesta huts bat, baizik eta herrialdearen aurkako gerra terrorista bat», ohartarazi du. Horretaz gain, salatu du protestek bilakaera «bortitza eta odoltsua» izan dutela, eta hori AEBetako presidente Donald Trumpi «aitzakia bat emateko» modua izan dela, Iranen esku har dezan.
Ekintza militarra, airean
Trumpek urtarrilaren 2an adierazi zuen «prest» daudela Iranen aurkako eraso bat gauzatzeko, protesten errepresioak aurrera eginez gero. Iranek «askatasuna» nahi duela esan du asteburuan, Truth Social bere sare sozialean idatzitako mezu batean. Bada, AEBetako hainbat hedabidek kaleratu dutenez, Trumpek Iranen aurkako beste «ekintza militar» bat egiteko asmoa dauka, eta horiei buruzko atariko elkarrizketak izan ditu, nahiz eta ez duen horren inguruko «azken erabakirik» hartu. «Militarrak egoera behatzen ari dira, eta aukera oso gogorrak aztertzen ari gara», esan du Trumpek berak, bart, Air Force One hegazkinean egindako adierazpenetan.
Hori dela eta, Irango Parlamentuko presidente Mohamed Baqer Qalibafek atzo jakinarazi zuen, AEBek Iranen aurkako eraso bat egiten badute, «helburu legitimoak» izango direla bai «lurralde okupatuak [Israel]» eta bai Washingtonek eta Tel Avivek Iranen dituzten gune, base eta itsasontzi militar guztiak. Herrialdeko armadak ere asteburuan ohartarazi du «prest» daudela AEBen edozein motatako «konplot» bati aurre egiteko.
Israelgo lehen ministro Benjamin Netanyahuk ere hitz egin du asteburuan, herrialdeko gobernuaren bilera bat egin aurretik, eta Irango manifestarien alde egin du. Besteak beste, Israelek Irango herritarren «askatasunaren aldeko borroka» babesten duela adierazi zuen, eta «errugabeen kontrako sarraskiak» gaitzesten dituela. «Iran tiraniaren uztarritik laster askatzea espero dugu», gaineratu zuen.
Gogora ekarri behar da Israelek eraso masibo bat egin zuela iazko ekainean Iranen kontra; haren programa nuklearra deuseztatzeko aitzakiarekin zentral nuklearrak, azpiegitura militarrak eta bizitokiak izan zituen jomugan, eta dozenaka pertsona hil zituen. Hamabi eguneko gerra gisa ezagutzen da orduko hartako gatazka. AEBek ere parte harte zuten horretan: Fordowko, Natanzeko eta Isfahango zentralak bonbardatu zituzten.
Herrialdearen egoera ikusita, NBE Nazio Batuen Erakundeko presidente Antonio Guterresek «ahalik eta moderazio handiena» eskatu dio Teherani. Ohar baten bidez egin du, X sare sozialean. Bertan, Irango Gobernuari eskatu dio «alferrikako» edo «neurriz kanpoko» indarrik ez erabiltzeko, eta Interneteko seinalea berrezartzeko ere bai.
