Hartu-emanik gabe, edo bestelako proposamenen batekin erantzuteko iruzkinik jaso gabe, Irani saiatzen jarraitzea baino ez zaio geratzen: herrialdeko hedabideek kaleratu dutenez, gatazka amaitzeko beste planteamendu bat aurkeztu dio Pakistan bitartekariari, Ameriketako Estatu Batuei eman diezaion. Ikusteko dago oraingoan nola heldu dien negoziazioetako hiru eztabaidagai esanguratsuenei: gerraren bukaera, Ormuzko itsasarteko blokeoa eta programa nuklearra mugatzeko elkarrizketak, hain zuzen ere.
Kontua da Washingtonek muzin egin diela joan zen asteburuan Teheranek egindako fasez faseko proposamenari. Zera eskatu zion: lehendabizi, bermeak erasoaldi gehiago egon ez daitezen; horren ondoren, Ormuzen kudeaketaz hitz egitea; eta, azkenik, itun nuklearrari buruzko bilerei beste behin heltzea. Donald Trump AEBetako presidenteak esan du Iranek akordio bat nahi duela erdietsi, baina ez dagoela «gustura» orain arte jasotakoekin.
AEBek ez dituzte nahi atzeratu Iranen programa nuklearraz eztabaidatzeko bilerak, Pete Hegseth Gerra idazkariaren hitzetan, oraindik ere «anbizio nuklearra» baitu. Donald Trumpen administrazioak ere horixe nabarmendu du: «Presidenteak argi esan du Iranek inoiz ezingo duela eduki arma nuklearrik, eta negoziazioek AEBen segurtasuna bermatuko dute bai epe laburrera, bai epe luzera», adierazi dio gaur Anna Kelly Etxe Zuriko prentsa idazkariordeak Reuters berri agentziari. Erantsi du ez dutela emango «elkarrizketa diplomatiko pribatuei buruzko xehetasunik».
Iranen kontrako erasoaldia «porrot latza» izango da Israelen «helburu nuklearrak» ez badira betetzen; horixe esan diote Israelgo armadako iturriek herrialdeko hedabideei. Alegia, Iranen uranio aberastu erreserbak erauzi nahi dituzte, Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziaren arabera, islamiar errepublikak %60tik gora aberastutako 408 kilo uranio baititu —iazko maiatzekoa hori jasotzen duen txostena—. %90etik gora aberastu behar da bonba nuklear bat egiteko, baina Nazio Batuen Erakundearen agentzia horrek behin baino gehiagotan esan du ez dagoela frogarik esateko Iran arma nuklear bat egiten ari dela.
Aintzat hartu behar da azken urtean bi aldiz negoziatu dutela programa nuklearrari buruz: urtearen hasieran eta iazko udaberrian —batean zein bestean, AEBen eta Israelen erasoek zapuztu egin zituzten akordio nuklearren bat lortzeko aukerak: otsailaren 28az geroztikoek eta ekaineko hamabi eguneko gerra-koek—.
60 eguneko atzerako kontaketa
Iranen proposamena egun seinalatu batean heldu da, 60 egun bete baitira gaur Donald Trumpek erasoaldiaren berri eman zionetik AEBetako Kongresuari. Haren baimenik gabe ekin zion gatazkari, eta, 1973ko Gerrako Botereen Ebazpenaren arabera, presidenteak bi hilabeteko epea dauka herrialdearen kontrako mehatxuren edo erasoren bati erantzuteko; behin denbora hori agortuta, eta kongresuaren oniritzirik gabe, armada erretiratu beharko luke.
Ebazpenaren arabera, presidenteak 30 egunez luzatu ahalko luke Ekialde Hurbileko operazioa tropak erretiratzeko, baldin eta «AEBetako armadaren segurtasunari dagokionez ezinbesteko behar militarra» argudiatuko balu.
Errepublikanoek argudiatu dute apirilaren 8az geroztik indarrean den su etenak operazioa luzatzeko aitzakia eskaintzen duela —bi asterako zen, baina amaitzear zela, Trumpek iragarri zuen luzatu egingo zutela, eperik zehaztu gabe—. «Tregoak 60 eguneko atzera kontaketa gelditzen du», adierazi zuen atzo Hegsethek; gerra hasi zenetik lehenbizikoz, azalpenak eman ditu Kongresuan. Trumpen administrazioko iturri ofizialek hedabideei atzo ere esan zieten otsailaren 28an AEBek eta Israelek hasitako erasoaldia «amaitu» zela tregoa ezarri zutenetik.
Demokratek, ostera, adierazi izan dute 1973ko ebazpen horrek ez duela justifikatzen erasoaldia, otsailaren 28a baino lehen ez zegoelako herrialdearen kontrako mehatxurik; are, senatari demokratak sei aldiz saiatu dira amaiarazten operazio militarra, baina errepublikanoek, zeinak gehiengoa duten goi ganberan, atzera bota dituzte bozketok.
Diplomaziaren porrota
Irango su etena ezarri eta gero, Washingtongo eta Teherango ordezkaritzak Islamabaden bildu ziren apirilaren 11n eta 12an, baina diplomaziak huts egin zuen, eta orduz geroztik ez dira berriro bildu. Joan zen astean zehar, AEBak saiatu, saiatu ziren bigarren bileraren bat antolatzen Pakistango hiriburuan. Iranek iskin egin zien, nahiz eta behintzat paper errean geratutako proposamena plazaratu.
Abbas Araghtxi Irango Atzerri ministroak egin zuen fasez faseko planteamendu hori. Negoziatzeko prest daudela adierazi du gaur, betiere AEBek «jarrera espantsionista, mehatxuen erretorika eta ekintza probokatzaileak» alde batera utziz gero. Hori idatzi du gaur sare sozialetan, eskualdeko bere homologo zenbaitekin telefonoz hitz egin ostean.
Hortaz, Ormuzko itsasartearen blokeoa —Iranena eta AEBek herrialde horretako portuei ezarritakoa— konpontzeke dago oraindik. Horri lotuta, AEBetako Altxor Departamentuak ohartarazi du balitekeela zigorrak ezartzea itsasartea zeharkatzeagatik Irani bidesaria ordaintzen dioten itsasontziei.
