ARKUPEAN

Ez izan biolentoa

Xabier Paya Ruiz -

2019ko urriak 22

Ez dinat esango tona bat mezu jaso ditudala noka idazten hasi naizenetik, baina gezurra esango ninake, esango banin bat edo bi baino ez direla izan. Lehendik ere zaila omen zunan BERRIA irakurtzea, baina forma alokutiboa erabiltzeari ekin diodanetik, pazientzia eta kafea baino gehiago behar ditun 3.600 letragunetako paretok entelegatzeko. Gainera, bat baino gehiagoren iritziz, ez dinat zuzen erabiltzen hitanoa; zorionez, idazten hasi baino lehen, errepasatu nitinan Euskaltzaindiaren arauak, eta «araututa», aditzen formak baino ez zeuden, erabilerari buruzkoak soilik gomendioak izanik.

Baina, Xabi... arrazoi diten. Pentsa ezan zeinen biolentoa egingo zaion hamaika irakurleri aditzok deskodetu beharra... eta hik ez dun biolentoa izan nahi. Beraz, hitanoarenak egin din! Gaurtik aurrera berriz idatziko dut zuka, eta irakurleak erabaki dezala usted-ka edo tu-ka ari natzaion, hau da, idulkitik mintzo natzaion ala belarrira xuxurla. Eta behin biolento izateari uzten hasita, erabaki dut aurrerantzean ez dudala ergatiborik erabiliko: nor ez du sekula bizi izan hiztun baten ergatiboaren erabilera desegokia zuzentzeko egoera biolento hori? Biolentoagorik ba ote? Euskal Herri mailan ez behintzat. Tira, txarrenean, hatxe letraren absentzia zuzendu behar izatearekin pareka liteke... eta orretan ere ez nukeenez biolentoa izan gura, esaten ez den letra inori zuzentzeko atakan ez gertatzeko, aurrerantzean atxerik ez. Ertzaintza primeran moldatu da izkitxoari iskintxo eginda! Bizkaia mailan, bestalde, bada aurrekoak bezain biolentoa izan daitekeen beste abagune bat: txistukarien zuzenketa. Zuzentzailearentzako biolentziaz eta zuzenduarentzako frustrazioz betetako memento mori ori muturreko biolentzia purua da, jaurerriko kaleetatik bereala esabatu bearrekoa. Eta sein tsistukari leenestea komeni da? Dudarik gabe, esea, espainolarengandik gertuen dugun fonema.

Eta espainola aipatuta... nori es saio biolentoa egiten euskaldunes osatutako taldean lagun elebakar bakarrarengatik espainoles egiteko derrigortasun moraleko tesitura? Es al da biolentoa ondokoa sokor-maso totala eginda begira egotea, brokolirik ulertu gabe, gainerakoak elkarri nork-nori-norka su eta fu ari direnean? Seguru nago Mars anaien kamerinoa aise beteko genukeela belarriprest prestuekin euskara pitin bat sinpletuko bagenu. Esate baterako, bada garaia Asularren Gero eleberriko korronte sintaktikoa bururatseko: deklinabideen kortse estuaren esklabu sentituta, nor es du noisbait «porke» bat erabili esaldi bat beste batekin lotseko, eta lasai egin arnas, lokarria kolpean askatu isan balits besala! Akebai? Bada, seguru espainolek eta euskal erdaldunek gusturago jarraituko luketela gure berbeta... es que betidanik solastu isan gara orrela. Eta betidanikoen eta erroen bila abiatuta, auskalo senbat euskal berba isango diren espainolarengandik edo aren ama latinarengandik mailegatuak: administrasioa, konfiantsa, kotsea... ya que espainolek berdintsu esaten ditusten, es al da biolentsia gratuitoa berbak diferentsiatsea? Bisikidetsa sekula es da egongo biolentoen alde, asike, berbetan asi aurretik, pensatu esatea desio dusuna entenditseko modua nola fasilitatu daitekeen. Eta denok batera elkarrekin bisitseko boluntade piska batekin, biolentsia linguistiko oro kondenatus, sosietate demokratiko bateko kide alaiak isango gara. Astion Monkloa jauregiko twitter kontuak primeran laburtu du testu onen ikasbidea: «Demokrasia, bai; biolentsia, ez. Ordena publikoaren problema esabatseko, biolentoen aurka jardun bearra dago. Es dago jarduera biolentoen aurrean anbiguoa isaterik.»

Goizeko buletina

BERRIAren papereko edizioaren gai nagusiak biltzen ditu egunero (astelehenetan salbu). Goizean goiz iristen da zure posta elektronikora.

Albiste gehiago

Nekane Murga, atzo, Eusko Jaurlaritzaren Bilboko egoitzan. ©Miguel Toña / Efe

Eusko Jaurlaritzak osasun larrialdia ezartzeko asmoa du

Andoni Imaz

Urkullu jarduneko lehendakaria litzateke batzorde bereziaren burua berriro ere, eta aukera izango luke jendea bakartzeko eta joan-etorriak mugatzeko. Murgak eta Tapiak agerraldi bat egingo dute bihar, hartuko dituzten neurriak esplikatzeko.

Salvador Illa Espainiako Osasun ministroa gaurko agerraldian. ©Chema Moya/EFE

Diskotekak eta gaueko tabernak ixteko agindu du Madrilek

Berria

Neurriak zorroztuko dituzte Hego Euskal Herrian, egoera epidemiologikoak okerrera egin duela eta. Gainerako taberna edo jatetxeek 01:00ean itxi beharko dute, eta gauerditik aurrera ezingo da bezero gehiagorik sartu. Kalean erretzea ere debekatuta egongo da, bi metroko tartea bermatu ezin bada.

Jendea paseoan Donostiako alde zaharreko kaleetan, atzo. ©Juan Carlos Ruiz/FOKU

618 kasu atzeman dituzte Hego Euskal Herrian

Berria

Bizkaian behera egin dute kasuek; Araban, Gipuzkoan eta Nafarroan, aldiz, igo egin dira.

Osasun langileak PCR probak egiten Donostian, aurreko astean. ©Gorka Rubio/FOKU

Azpeitiko Erdikalean ibili zirenei proba egiteko eskatu die Jaurlaritzak

Berria

Abuztuaren 7tik 9ra bitartean kale horretan ibilitakoek egin beharko dute testa.

Irakurle agurgarria:

Honaino iritsi zarenez, eskaera bat egin nahi dizugu: irakurtzen ari zaren edukia eta egunkaria babestea, konpromiso ekonomikoa hartuz. Publizitatea eta erakundeen diru-laguntzak ez dira nahikoa BERRIAren etorkizuna bermatzeko. Sarean eskaintzen dizugun edukia irakurtzen duzuen milaka irakurleek proiektuari ekarpena eginda, urrutira iritsiko ginateke.

Kazetaritza libre, ireki eta independentea egin nahi dugu euskaldunontzat. Euskaraz informatzea delako gure eginkizuna, eta zure eskubidea.Lagun gaitzazu bide horretan. Idatzi gurekin etorkizuna. Geroa zugan.

Martxelo Otamendi
BERRIAko zuzendaria

Izan zaitez BERRIAlaguna