EH Bilduk bizitzaren garestitzeari aurre egiteko neurrien gaineko eztabaida eraman du gaur Eusko Legebiltzarreko osoko bilkurara, Pello Otxandiano bozeramailearen ahotan. Halaxe hasi da: «Badira historian une batzuk zeintzuetan gizarte batek oinarrizko galderak egin behar dizkion bere buruari. Izan nahi dugun herri ereduarekin lotutako galderak». Eta, gaur, hain zuzen ere, galdera horietako baten aitzinean kokatu du bere burua: «Nola bermatuko dugu euskal herritarren segurtasuna ziurgabetasunaren garaiotan? Erakundeen ardura nagusia bizi segurtasuna bermatzea da, ez promesa abstraktu gisa, baizik eta herritarrek bizi proiektu duin bat izanen dutela bermatzeko tresna gisa».
Galdera horiei balizko erantzun bat eman ahal izateko kontratu sozialaz hitz egin beharra dago, bere ustez. «Eskubideek bermatuta egon behar dute, eta inor ez da egongo abandonatuta zailtasunen aurrean», erran du. Kontratu sozialak, baina, ez dira egun batetik bertzera hausten, pixkanaka higatu ditzakete arrakalak. Eta horren aitzinean arduratuta agertu da Otxandiano: «Gazteak etorkizun hobe baten esperantza galtzen ari dira, eta daukagun kontratu soziala bidegabekerietan oinarritzen da». Bota du hurrengo galdera ere: «Zer da demokrazia, gatazkaren kudeaketa ez bada? Gure kohesio sozialari eusten dioten oinarri materialez ari gara, eta datozen hamarkadetan oinarri horiek nola sendotu aztertzen ari gara».
Bozeramaileak salatu du enpleguaz hitz egiten denean elkarrizketa dikotomia baten baitan kokatzen dela, lehiakortasunaren eta eskubideen artean aukeratu beharko balitz bezala. Aukeratu, erraterako, produktibitatearen eta soldaten artean, edo berrikuntzaren eta lan babesaren artean, edota enpresa sendoen eta kalitatezko enpleguaren artean. «Baina hori hautu faltsua da». Arrazoia: esperientzia. «Urte luzez errepikatu izan da lan baldintzak hobetzea lehiakortasunerako kostu bat dela, lehiatzeko malgutu egin behar dela, gazteen soldatak mugatu behar direla, baina esperientziak kontrakoa erakutsi digu».
«Enpleguaren kalitateak egonkortasuna esan nahi du. Ekonomia aurreratuenak ez dira lehiakorrak gutxiago ordaintzen dutelako, balio gehiago sortzen dutelako baizik». EH Bilduren ustez, honakoa da lan munduan gertatzen ari diren eraldaketak kokatu eta eztabaidatzeko markoa: enpleguaren kalitatean oinarritutako lehiakortasuna, «kalitatezko enplegua eskaintzen duten enpresak direlako ezagutzan oinarritutako ekonomia batean lehiatzeko prestatuenak daudenak».
Otxandianoren ustez, lau zutabe nagusitan eraiki da euskal kontratu soziala azken berrogei urteotan: lana eta babes soziala, zerbitzu publikoak, belaunaldien arteko eta komunitatearen baitako elkartasuna, eta zaintza lanak eremu pribatuan eta emakumeen bizkar gainean utzi dituen patriarkatua. Ez hori bakarrik, bozeramailearen irudiko, kontratu sozial hori «presio bikoitz» baten mende dago: «Zerbitzu publikoak ahultzeko arriskuaren aurrean gaude, eta zaintzaren krisiari zein etxebizitzaren krisiari erantzun estrukturalik ez zaio ematen».
Babes politikak berritzeko premia
Azken pobrezia inkestak atera ditu jarraian mahai gainera, eta ez ditu bereziki datu positiboak eman. «Begira: pobreziak gora egin du, pribazio materialak gora egin du, oinarrizko gastuei aurre egiteko zailtasunak dituzten pertsonen kopuruak gora egin du, eta babes sistematik kanpo geratzen diren pertsonen kopuruak ere gora egin du». Koalizio subiranistaren ustez, ez da nahikoa pobrezia larriena murriztea, babes politiken inguruko eztabaida «guztiz berritu» egin behar da.
Alegia, badirela hortik harago doazen bertze hainbat helburu ere. Hiru hauek, adibidez: herritarren segurtasun bitala indartzea, ongizate egoerak hedatzea, eta bizitza duina, salbuespena bainoago, arau bat izatea. Horregatik, norabide aldaketa bat eskatu du Otxandianok; hau da, nagusiki pobreziaren aurkako borrokan jardun beharrean, ongizatearen eraikuntzan jarduten hastea. Gainera, arreta kolektibo zaurgarrienetara bideratzeko eskatu du: haurrengana, gazteengana, familia guraso bakarretara, familia ugarietara, eta migrazio prozesuan dauden pertsonengana.
Edonola ere, kolektibo horren barnean, haur pobreziak kezkatzen du EH Bildu gehien. «Seme-alabak izatea pobrezia arriskua gehien handitzen duen faktoreetako bat gure herrian, eta badakigu ere haur pobreziari aurre egiteko tresnarik eraginkorrenetakoa seme-alaben hazkuntzarako prestazio unibertsala dela». Prestazio sistema berritzeko garaia da, Otxandianoren ustez, «berriz ordenatzekoa, zabaltzekoa eta eraginkortzekoa».
Nork zaindu, nola zaindu
Datu zehatz batek eman dio hasiera hurrengo galderari. 2045ean hiru herritarretik bat 65 urtetik goitikoa izanen da. Eta horrek, ezinbertzean, zaintza premiak nabarmen handituko ditu. Alta, Otxandianok ez du uste arazoa etorkizunekoa soilik denik, esplikatu baitu dagoeneko «tentsio egoeran» dagoela sistema, eta dagoeneko arazo baten parte dela gizartea. Eman ditu datu batzuk: «Itxaron zerrenda onartezinak ditugu, familien gain erortzen diren kostuak gero eta handiagoak dira, zaintza lanen zama pertsona nagusienen eta emakumeen bizkar garatzen da, desberdintasun sozialak sortzen ari dira, baliabide ekonomikoak dituzten familiek irtenbide pribatuak bilatzen dituzte, eta ez dituztenek, berriz, bere kabuz moldatu behar dute». Zaintza, beraz, eskubide bat bainoago, ahalmen ekonomikoaren araberako auzi bat bilakatu da EH Bilduren ustez. Urte luzez zaintza sistemaren gaineko diagnostikoak egiten arituagatik, Otxandianoren erranetan ez da trantsiziorik gertatu, eta auzia ezin da gehiago luzatu.
