Herriko bozetako kanpainan murgildua da Peio Etxeleku (Donazaharre, Nafarroa Beherea, 1974). Jeltzaleek ekar lezaketen herri kudeaketaren eredu bilakatu nahi du Kanborako duen proposamena: «Laborategi bat da». Herrian «harrera ona» izan duela iritzi dio. «Entzuketa prozesua egin dugun hilabeteetan, Kanboko elkarte guziak ikusi ditugu, lantegiak, eragileak orokorki, hausnartzeko Kanboren geroari buruz. Atzematen dut interesez hartzen dutela gure jokaera».
2020an, Christian Deveze gaur egungo auzapezarekin aurkeztu zinen. Baduzu harremanik harekin?
Ez. Elkar ikusten dugu, eta agurtzen; baina ez dut harreman berezirik.
Ez zarete mintzatu kanpainarako?
Ez.
Bestelako gobernantza baten beharra nabarmendu duzu. Zer eta nola egin nahi duzu desberdin?
Atzematen dut antzutua dela figura klasikoa, non gehiengo batek erabakiak prestatzen eta aurkezten dituen epe biziki labur batean, eta gutxiengoak ez duen gaitasunik pleinitzeko, galderak egiteko, kritika egiteko baizik... Atea zabalduko diegu beste zerrendetako ordezkariei elkarrekin gauzak lantzeko. Bereziki erabaki nagusietarako, hots, inbertsio handietarako eta aitzinkonturako; helburua da kontsentsu batera iristea. Frantziako sistemak gehiengo absolutua ematen dio irabazleari; beraz, azken erabakia hark luke.
Proposatuko dugu, era berean, gutxiengoan agertu den lehen zerrendari auzapezorde postu bat, gure gobernuan ere sar dadin. Pentsatzen baitugu ororen gain Kanbo bezalako herri batean gaia ez dela hain politizatua, eta gauzak elkarrekin landuta hobeki landuko ditugula.
Azkenik, lotura gehiago nahi dugu hautetsien eta Kanboko gizartearen artean. Herri batzorde irekiak antolatu nahi ditugu hautetsi ez diren herritarrekin; adituak, esperientziadunak, Kanboren ezagutza dutenak. Hautetsi taldea ere behartuko dugu gai nagusietan batzorde horien iritzia kontuan hartzera. Eta hiru batzorde mota osatuko ditugu: auzoen batzorde bat, auzoen ordezkarien eta hautetsien arteko bikoteak osatuz; gazteen batzorde bat, 15 eta 30 urte arteko herritarrekin; eta adituen edo zuhurren batzorde bat. Aski fite ehun bat pertsona inplikatuko lirateke bizitza publikoan ekarpena egiteko.
Oposizioari lekua ematea bada oposizioa desaktibatzeko modu bat ere.
Izan naiz bi kategorietan, bai gehiengoan, bai oposizioan. Oposizioa desaktibatzeko manerarik hoberena da ez parte harraraztea. Engaiatzen garelarik herri batentzat, engaiatzen gara pisu pixka bat ukaiteko eta gure ideiak pusatzeko; uste dut aukera interesgarria dela.
Marieneko proiektua izan zen zu gehiengotik ateratzeko arrazoietako bat. Gisa horretako proiektu handien kontra zaude?
Kanboko hirian, hasteko, bai. Eta, orokorki, laborantza lurrak ukitzen dituzten proiektu handi nagusi horiek gaur egun anakronia bat bezala ikusten ditut, Ipar Euskal Herrian hasteko.
Errekurtso juridikoak kasik bukatu dira. Nola egin daiteke proiektua oztopatzeko?
Pentsatzen dut hauteskundeen emaitzek agian ukanen dutela eragina. Hiru zerrendetarik bi argiki aurka azaltzen gara. Bi zerrenda horien botoen batuketak erakutsiko du zer heinetaraino besteak beste kanboarrek errefusatzen duten proiektu hori; ematen du zilegitasun demokratiko bat negoziazio azkar bat hasteko, bai Bouyguesekin eta bai Office64 egiturarekin ere. Office64 egituran hautetsiak dira; administrazio kontseilua ez da arraberrituko herriko bozetatik landa, baina hautetsien arteko elkarrizketa batean agian konbentzitzen ahalko ditugu erokeria bat litzatekeela proiektu horretan segitzea.
Ikusi gehiago
Bouyguesen estrategia ez dut ongi ezagutzen, baina badakit azken urte hauetan estatu mailan hautu ekologiko indartsuak egin dituztela, parte hartuz klima aldaketaren lantegien konbentzioan —mugimendu anbiziotsua da erronka ekologikoei buruz—. Marienearen proiektu bat osoki iritzi edo jokabide horien aurka doa. Ez dut ulertzen nola insistitzen duten. Goi mailako elkarrizketa batzuetan beharbada arrazoitzera irits gintezke. Beste elementu bat ere kontuan hartu behar da: lantegi horiek azaldu nahi duten irudia. Arriskua hartzea ZAD gisako [BBG, babestu beharreko guneak] mugimendu kasik bortitz bat enfrentatzea Kanboko sarrera horretan haiek dituzten helburuak defendatzeko, nik ez ditut ikusten gai irudi txartze horren arriskua hartzeko.
Justiziak ez badu biderik ematen eta politikoki blokeatua bada, ez ote da zilegi desobedientziaz erantzutea halako proiektu handi bati?
Ez da nire kultura politiko eta pertsonalaren egin moldeetan.
Baina jarrera bat hartzera behartua izanen zara beharbada inoiz.
Ikusiko dugu orduan. Nik, hasteko, auzapez banintz, auzoaren segurtasuna ere bermatu beharko nuke.
«Promotore pribatu horiek diru anitz irabazten dute sozialak ez diren bizitegiekin, eta horrek zirkulu oso kaltegarrian sartuak gaitu, bereziki espekulazioari eta prezioen igoerari buruz»
Etxebizitzaren gaia da zuen programaren ardatzetako bat. Zer asmo duzu?
Etxebizitzak eraikitzeko orain arte erabili diren metodoak, izan Kanbon eta Ipar Euskal Herrian orokorki, ez dira gehiago egokituak. Lurraldearen erakargarritasun handiegiaren ondorioz, promotore pribatu horiek diru anitz irabazten dute sozialak ez diren bizitegiekin, eta horrek zirkulu oso kaltegarrian sartuak gaitu, bereziki espekulazioari eta prezioen igoerari buruz. Uste dut egitura publikoek behar dutela berriz eskuetan hartu gai hori —eta liberal batek du hori erraten!—; beraz, gure proiektua da tokiko eragileei proposatzea egitura berezi bat sortzea, egoitza eraikitzailea; herriak luke gehiengoa, baina proposa genezake orobat herriko lantegiei kapitalean sartzea. Egitura horren gain litzateke eraikitzea bederen %90 sozialak izanen diren bizitegiak, eta proposatuko dizkiegu tokiko biztanleei, lantegi horietako langileei, baita gaur egun etxebizitza lortzeko arazoak dituzten batzuei ere.
Euskara erdigunean emateko xedea agertu duzu. Zer neurri hartuko dituzu?
Osoki bat egiten dut Euskal Konfederazioak abiatu duen barometroaren engaiamenduekin. Gure hausnarketetan eskuz esku aritu gara Plazara kooperatibarekin, eta bereziki Eneko Gorrirekin. Gure ideia da lehenik diagnostiko orokor bat egitea, eta horren arabera 360 graduko plangintza bat diseinatzea, bai euskaldunentzat, eta baita euskaldun ez direnentzat ere. Eta, bistan dena, herriko langileei eta eragile ekonomikoei buruz ere lan egin nahi dugu. Kanbo bi uren arteko herria da: oraindik apur bat euskaldun segitzen duen barnealde baten eta kostalde oso frantsestu baten artean. Zinez eredugarriak izan behar dugu gure anbizioetan. Eta bereziki kasu egin espazio publikoan, egunerokoan, euskarak ahalaz gutxienez frantsesaren heineko leku bat izan dezan.
Herriko bozetan Euskal Elkargoko ordezkaritza jokatzen duzu. Zer garrantzi du zuretzat?
Garrantzi bikoitza du. Alde batetik, gaur egun herri mailako ekintza publikoak ez dira kasik egiten ahal ez bada hirigune elkargoarekin eskuz esku, bat besteari lotuak baitira. Inportantea da Kanboko ordezkariek merezi duten lekua eta kargua ukan ditzaten elkargoan. Eta, bistan da halaber, orain arte bezala hirigune elkargoan Ipar Euskal Herriari buruz ditudan ikusmoldeak defendatu behar dira.
Elkargoko ordezkaritza galduko bazenu, mapa politikotik desagertzeko arriskua zenuke.
Epe motzera, instituzionalki, bai. Kanbok bi ordezkari ditu, biak gehiengokoak; ez banaiz herriko etxeko gehiengoan, ez naiz hirigune elkargoan izanen ondoko sei urteetan. Beharko dugu aztertu zer beste manera izaten ahal ditugun gure ideiak defendatzeko. Beste instituzio batzuetan ere parte naiz, Merkataritza eta Industria Ganberan adibidez, eta oraindik ere ekonomikoki behatua den eragile bat naizela uste dut.
Zer aliantza egiteko prest zara bigarren itzuliari begira?
Goizegi da hori aipatzeko. Martxoaren 15eko emaitzek baldintzatuko dute.
Elkargoko ordezkaritza negoziaziorako aldagai bat izanen da? 2020an hori negoziatu zenuen.
2020an itzuli bakarra izan zen. Eta bai, Devezekin adostasun hori izan genuen, eta hasieratik publikoki anuntziatu genuen. Ni ez naiz hipotesi horretan sartzen gaur egun.
Auzapez bazina, lehendakaritzarako hautagai zinateke?
Hor ere emaitzak ikusi beharko dira. Ikusi beharko da Ipar Euskal Herri osoko panorama zer izanen den.
«Hiru bloke ikusten ditut Euskal Elkargoan, baina ez dakigu bakoitzak zer pisu izanen duen; negoziazioak alde batera edo bestera bultzatuko ditu»
Zure gisako politikari batek aztertua duke. Zer gehiengo lortzea posible ikusten duzu?
Zinez zaila da hori erantzutea. Hiru bloke ikusten ditut, baina ez dakigu bakoitzak zer pisu izanen duen. Ezker abertzalea izanen da batetik, EH Baiko blokea, eta horretan ere badira desadostasun gogorrak, Etxegarairen alde agertu direnak itsuki orain arte, eta kritikoak izan direnak. Izanen da orain arteko sisteman segitu nahi dutenen blokea, eta izanen da deszentralizatzaileen blokea. Izanen da gizon-emazte hautu bat, baina beharbada oraino gehiago orientabide baten hautua ere bai. Bakoitzaren pisu erlatiboek negoziazioak alde batera edo bestera bultzatuko ditu.
Elkarrekin Herriarentzat talde politikoak ez du lortu zinezko pisu bat izatea.
Ez nahi genuen heinean, hori segur da. Erabaki nagusi batzuetan biziki gutxigatik galdu dugu, bereziki fiskalitate eta finantza itunean. Baina badakit, era berean, herrien egoerari buruz gauza batzuk hobetu dituela. Talde politikoak sortu ziren egun berean iragarri zituen Etxegaraik herrientzako hainbat diru laguntza, barne egituretan aipatu gabe. Eta erran nezake erabaki batzuen prestaketetan ere gure existentzia kontuan hartua izan dela.
«Guk marra gorri bezala ezarri dugu eskuin muturrarekin aliantzak egitea; sekula arrisku hori balitz, [Maider Arostegiren] koaliziotik aterako ginateke»
EAJrekin parioa egin duzue gehiengoetan parte hartuko duten zerrendetan sartzeko.
Oraindik ari gara preseski neurtzen, alderdikideak eta alderdizaleak baitira; hamar eta hogei zerrenda artean lirateke, hala nola Donibane Lohizunen eta Miarritzen.
Bietan Errepublikanoekin egin duzue aliantza. Ipar Euskal Herrian zerbait zabalagoa lantzeko asmoa duzue?
Bi kasu horietan, besteetan bezala, ez da bi alderdiren arteko aliantza bat: ekipo eta pertsona batzuen arteko aliantza da, proiektu politiko berezi batzuen inguruan adostua. Bereziki guri garrantzitsuenak iruditzen zaizkigun gaiei buruz: euskara, mugaz gaindiko harremanak, ekonomiaren ikuspegi bat, eta agian baita herri elkargoari buruzko jokaera bat ere...
Miarritzen, Maider Arostegik harremanak ditu Pierre Edouard Sterin eskuin muturreko dirudunarekin. Bruno Retailleau LRko buruaren figura ere babestu du. Eroso zarete horrekin?
Eroso ez da erabili nezakeen adjektiboa. Guk marra gorri bezala ezarri dugu eskuin muturrarekin aliantzak egitea; sekula arrisku hori balitz, koaliziotik aterako ginateke. Baina ez dakit nor den deserosoen: Maiderren gehiengoko pertsonek aliantza egin dute Frantziako Asanblearako bozetako bigarren itzulian Peio Dufau bozkatzera deitu duten EAJko kide batzuekin.
Dudakor agertu zarete estatus bereziko lurralde kolektibitateari buruz. Errepublikanoak ere bai. Badu loturarik egin dituzuen aliantzekin?
Ez naiz egitura berri baten aurka agertzen, batere; tenporalitate istorio bat da. Frantziako Estatutik ez dut ikusten egingarritasunik epe motzera. Baina iruditzen zait garrantzitsuena dela eguneratzea gaur arte genuen gobernantza ituna. Baitezpadakoa da dugun tresna deszentralizatzea eta lurraldeei botere askoz ere gehiago ematea. Lurralde kolektibitate berri bat aurkezten bada, arrisku handia dago barnealdeko hautetsiek beldur ukan dezaten gaur egun dugun herri elkargo teknokratikoaren aurpegi berri bat izan dadin, oraino eta teknokratikoagoa, eta oraino eta gehiago boterea kenduko lieketena.
«Gaur egun, iruditzen zait, eta bereziki Etxegaraik duen inplikazioarekin, Batera erabilia dela aitzakia bezala diagnostiko hori gainditzeko, edo ez egiteko»
Biak ez ote dira bateragarriak: eguneratu eta biharkoa landu, Batera hasi den modura.
Ados nintzateke Batera-k eginen balu egiazko diagnostiko bat azken hamar urte hauetan izan dugun egiturari buruz: zer martxatu den, zer ez, eta zer hobetzen ahal den epe motzera. Gaur egun iruditzen zait, eta bereziki Etxegaraik duen inplikazioarekin, Batera erabilia dela aitzakia bezala diagnostiko hori gainditzeko, edo ez egiteko.
Ez ote zaitu zu zeu Etxegarairekiko oposizioak eramaten instituzio bilakaerari buruz kritiko agertzera?
Ez dut maila pertsonalera eramaten. Baina ikusten dut gaur egun ez dela egiten diagnostiko hori; ez da egiten ebaluaziorik. Hortik hasi behar da urrunago joan aitzin.
Zer jarrera hartuko duzue Baionako herriko bozetan?
Elkarrizketak oraindik martxan dira. Alderdiko egiturek dute jarrera hartuko. Goizegi da aipatzeko.
