Industria militarra gure eguneroko bizitzatik urrun dagoela pentsatzea erosoa da. Horrelako gauzak beti urrutiko herrialdeetan gertatzen direlako aitzakiapean ardurak urruntzea komenigarria da. Baina badago errealitate deseroso bat, nahi ala ez, gerra eta indarkeria masiboetan murgiltzen gaituena. Arma industriaren finantzaketa sare kapilar bat da, eta bertatik igarotzen dira bankuak, inbertsio funtsak, aseguru etxeak, zentro teknologikoak eta, azken batean, baita gure zergak eta aurrezkiak ere.
Gero eta militarizatuago dagoen mundu honetan, armak egitea legezkoa eta errentagarria da. Edozein negoziotan gertatzen den bezala, sektoreko enpresek finantzaketa behar dute produzitzeko, ikertzeko, gaitasuna handitzeko eta merkatu berriak irabazteko. Eta hor sartzen da finantza-sistema. Diruak, industria militarrari laguntzeaz gain, industria hori bizkortu eta babestu egiten du. Krediturik gabe, bonurik erosi gabe, akzio-partaidetzarik gabe edo finantzaketa lerrorik gabe, hornidura eta ekoizpen kate horietako askok ez lukete erritmo berean funtzionatuko. Lau armatik hiru ez lirateke existituko bankuen finantzabiderik gabe.
Engranaje horretan, Espainiako estatua —bere burua giza eskubideen defendatzailetzat jotzen duen herrialdea— ez da eragile txikia. Armamentua esportatzeko eta fabrikatzeko nazioarteko zirkuituan dago, eta bertako banku erakunde handiek negozioari eusten diote. Batzuk, Banco Santander eta BBVA kasurako, Israel armaz hornitzen duten Europako enpresen finantzatzaile nagusien artean daude. Deserosoa da, baina argi esatea komeni da. Espainiako Bankuak munduko hainbat eskualdetan bizitzak hiltzen, lekualdatzen eta suntsitzen dituzten armak finantzatzen ditu. Lotura ez da erretorikoa, materiala baizik. Indarkeriak logistika, kontratu eta fluxu ekonomiko etengabeak behar ditu irauteko.
Egitura hori finantza opakutasunean ere oinarritzen da. Jende gehienak ez daki bankuek zer egiten duten bere diruarekin. Norbaitek kontu bat irekitzen duenean, hipoteka bat eskatzen duenean edo bere aurrezkiak inbertsio funts batean uzten dituenean, inork ez dio azaltzen bere diruak gatazka armatuak elikatu ditzakeela. Honela bihurtzen du banku armatuak eguneroko aurrezkia mundu osorako indarkeria. Kredituak, bonoen erosketa, akzioak, finantzatze-lerroak… mekanismoak anitz dira, baina ondorioa bera da. Espainiako finantza-sistemak nazioarteko gerraren makineria elikatzen du. Bankua, beraz, ez da industria militar konplexuaren ikusle bat, sektoreari muskulua, jarraitutasuna eta hedapena mantentzen laguntzen dion pieza bat baizik.
Defentsa industria ez da urruneko fenomeno bat, lurraldean sustraituta dagoen sare bat da. Euskal Autonomia Erkidegoak ITP, Sapa, Sener eta Aernnova eragileak biltzen ditu
Centre Delàs d’Estudis per la Pauk jasotako datuek aukera ematen dute askotan modu abstraktuan izendatzen denari zifrak jartzeko. 2020tik 2024ra bitartean, Espainiako banku sisteman presentzia nagusia duten zenbait finantza erakundek parte hartu dute arma industriaren finantzaketan, garrantzi atalasea nabarmen gainditzen duten zenbatekoekin (gutxienez milioi bat dolarreko eragiketak). Denbora tarte horretan, Banco Santander izan da bolumen handiena izan duen entitatea, 5.445,5 milioi dolarrekin; ondoren, BBVA, 3.187,3 milioirekin; CaixaBank, 657,6 milioirekin; eta Banco Sabadell, 145,4 milioirekin.
Centre Delàseko datuek, gainera, sarritan lausotuta geratzen den beste ideia bat lurreratzen laguntzen dute. Defentsa industria ez da urruneko fenomeno bat, lurraldean sustraituta dagoen sare bat da. Espainian, defentsan milioi bat dolarretik gorako fakturazioa duten enpresak daude, eta haien presentzia polo ezagunetan kontzentratzen da. Euskal Autonomia Erkidegoak ITP, Sapa, Sener eta Aernnova eragileak biltzen ditu; Madril eta inguruetan Indra, Rheinmetall, Airbus eta GDELS agertzen dira; eta Bartzelona eta bere inguru hurbilean, Atos, Altran eta Iveco enpresak daude. Mapa horrek erabaki industrialak, hornikuntza kateak, enplegu espezializatua eta politika publikoen gaineko eragina biltzen dituzten guneak seinalatzen ditu.
Euskadin, oraindik osatu gabe dagoen memoriaren, gatazkaren eta konponketaren lurraldean, eztabaida horrek pisu espezifikoa du. Hemen, BBVA ez ezik, aipatutako eragile nagusietako beste batek egiten du lan. Kutxabank, lurraldearen eta tokiko garapenaren defendatzaile gisa aurkezten den bankua. 2020-2024 bitartean, 95,4 milioi dolar inbertitu zituen defentsan fakturatzen duten enpresetan, esate baterako, Aernnova, Sidenor eta Eulen taldean.
Bakea ez da diskurtsoekin bakarrik eraikitzen. Gatazka armatuak elikatzen dituzten fluxu ekonomikoak etetea ere eskatzen du. Finantzaketa hori geldiarazten ez dugun bitartean, parte hartzen jarraituko dugu —nahi ez badugu ere—.
Herritar gisa dugun eginkizunaz ari bagara, abiapuntua gardentasun erradikala da baldintza demokratiko gisa. Gaitasuna dugu gardentasuna exijitzeko, finantza produktuetan armak baztertzeko politiken alde presioa egiteko, erakunde finantzatzaileetatik dirua ateratzeko eta banku etikoko alternatiben alde egiteko. Helburua ez da bezeroei errua botatzea, nahita ezkutatutako errealitate bat argitzea baizik: banku armatua gatazkek aktibo jarraitzea ahalbidetzen duen egitura da.
Horregatik dago Banka armatuaren kanpaina: seinalatzeko, ikertzeko eta presioa egiteko. Bakea ez da diskurtsoekin bakarrik eraikitzen. Gatazka armatuak elikatzen dituzten fluxu ekonomikoak etetea ere eskatzen du. Finantzaketa hori geldiarazten ez dugun bitartean, parte hartzen jarraituko dugu —nahi ez badugu ere— gure aurrezkiak gerra makineriarentzako erregai bihurtzen dituen sistema batean.
