Irale programa (Irakasleen Alfabetatze eta Euskalduntzea) euskal hezkuntza sisteman urte luzez euskararen normalizazioaren zutabe nagusietako bat izan da. Irakasleen hizkuntza gaitasuna hobetzea du helburu, eta horri esker, ikasgeletan euskararen erabilera indartu da eta hezkuntza elebidunaren kalitatea nabarmen hobetu da. Horregatik, Eusko Jaurlaritzak programa desagerrarazteko edo nabarmen murrizteko egin duen proposamena kezka handiz hartu behar da.
Proposamena atzerapauso arriskutsua da euskararen normalizazio prozesuan. Iralek ez du funtzio sinboliko hutsa; egitura praktiko eta eraginkorra da irakasleei euskarazko gaitasuna emateko eta mantentzeko. Hezkuntza sisteman, irakasleen hizkuntza maila da ikasleen arrakastaren oinarrietako bat, eta horregatik ezin da egitura hori arin baztertu.
Eusko Jaurlaritzak sarritan aipatzen ditu arrazoiak, hala nola eraginkortasuna, kostua eta sistema berrantolatzeko beharra. Hala ere, nire iritziz, argudio horiek epe laburreko ikuspegian oinarritzen dira, eta ez dute kontuan hartzen euskararen normalizazioa prozesu luzea eta estrategikoa dela. Epe luzeko ondorioak askoz larriagoak izan daitezke: irakasleen prestakuntza etengabea ahultzea eta ikasgeletan euskararen presentzia murriztea.
Irale desagertzeak zuzenean eragingo luke irakasleen prestakuntza sisteman. Gaur egun, irakasle askok programari esker lortzen dute euskaraz irakasteko behar duten segurtasuna eta gaitasuna. Tresna hori kenduz gero, arriskua dago desoreka handiak sortu eta hezkuntza elebidunaren kalitatea jaisteko.
Bestalde, ezin da ahaztu Iralek duen balio sozial eta kulturala. Ez da soilik hizkuntza ikasteko programa bat, baizik eta euskal identitatearen eta kultur transmisioaren tresna ere bada hezkuntza sistemaren barruan. Horregatik, bere desagerpena ez litzateke neutroa izango, baizik eta eragin sakona izango luke gizarte osoan.
Gaur egun, irakasle askok programari esker lortzen dute euskaraz irakasteko behar duten segurtasuna eta gaitasuna. Tresna hori kenduz gero, arriskua dago desoreka handiak sortu eta hezkuntza elebidunaren kalitatea jaisteko
Arazoa ez da Irale existitzen den ala ez, baizik eta nola hobetu daitekeen. Programak eguneraketa behar du, metodologia berriak sartzea eta malgutasun handiagoa ematea, baina betiere bere oinarrizko helburua mantenduz: irakasleen euskarazko gaitasuna bermatzea. Azken finean, Eusko Jaurlaritzaren proposamenaren aurrean argi esan behar da: Irale ez da desagerrarazi behar, indartu baizik. Sistema bat ez da hobetzen oinarriak kenduz, baizik eta horiek sendotuz eta egokituz. Hezkuntza elebidun sendo bat nahi badugu, ezinbestekoa da irakasleen prestakuntza etengabea bermatzea.
Bukatzeko, Iraleren desagerpena ez litzateke soilik administrazio erabaki bat izango; euskararen etorkizunean eragin zuzena izango lukeen erabaki estrategikoa izango litzateke. Horregatik, programa hau defendatu eta indartu beharra dago Iralek milaka irakasleren euskalduntzea eta trebatzea ahalbidetu duelako, eta horrek zuzenean eragiten duelako ikasleen hizkuntza gaitasunean eta hezkuntza sistemaren kalitatean.
