Uztailaren 23an, askok gogoratzen zaitugu, Pertur. Eta aurten bereziki. Berrogeita hamar urte igaro dira eta. Mende erdi jada zure desagerpenetik. Desagertu zinen, eta ni, Carabanchelgo espetxean. Zahartzen ari gara, baina hala ere, sinets iezadazu, ez dugu inoiz ahaztuko duela mende erdi bat, gure bizitza askoz gazteagoak modu intentso, saihetsezin batean eta betiko gurutzatu zirela historiaren bidegurutze batean. Utzi iezadazu, Pertur, utzi iezadazu, Eduardo Moreno Bergaretxe, lerro hauek zuri idazten, batzuetan oso zaila den emozio ukitu batekin. Zure aita eta ama hil ziren; biek utzi zuten mundu hau zure gorpuzkiak non dauden edo zer gertatu zaizun benetan jakin gabe. Zenbat min bidegabe, zenbat sufrimendu eta zenbat malko. Iluntasuna. Hipotesiak. Suposizioak. Teoriak. Nik, pertsonalki, eta beste askok, benetan eta erabat ez dakigu zer gertatu zen. Bihotz-bihotzez pentsatzen eta opa dut egunen batean iragana, zure iragana, argitzea; etorkizuna eraikitzeko, gertatu den guztia argitu behar baita. Ez zaitugu ahaztuko, burkide. Inoiz ez.
Ez dut ez dakidanaz espekulatu nahi. Baina gutxienez ez nuke mundu hau utzi nahi zure gorpuzkiak non dauden jakin gabe. Esan nahi dizut, Pertur, 73 urterekin ibiltzean, denbora-distantzia eta hurbiltasun pertsonala nostalgia korapilo korapilatsu batean nahasten direla ikusten dudala. Iragana idatzita dago dagoeneko, eta deskriba dezakegu, baina ezin dugu gehiago aldatu. Etorkizuna, berriz, gure seme-alabei eta bilobei eman diezaiekegun oparirik onena da; oraindik idatzi gabe dago, gure ondare osorik bakarra eta gure itxaropena da. Gaur eta hemen, Pertur, ados egongo zinateke guztion zeregina dela elkarrekin lan egitea, gizarte osoarentzako erronka kolektiboa dela, haserrerik gabe eta gure seme-alaben etorkizunerako, elkarbizitza behin betiko lortzeko garaia eta betebeharra dela. Arrazoi zenuen, beti izan zenuen arrazoia. Gaur, berrogeita hamar uztailaren 23 geroago, 600 hilabete geroago, 18.000 egun geroago, gogoratzen zaitugu eta dolu egiten dizugu. Zenbat oroitzapen memorian!
Ez zaitugu inoiz ahaztuko, ez dugu inoiz zalantzarik izango zure oroimena gordetzeko orduan. Asko ez gaude prest historiaren ahanzturan erortzen uzteko. Ez dugu etengo, ez, zurekin benetan gertatu zenaren bilaketa. Askok egia osoa jakin nahi dugu.
Agur, Pertur, berriro elkar ikusi arte. Agur, Eduardo Moreno Bergaretxe, ez adiorik. Jose Manuel Bujanda Arizmendi nauzu, nahiz eta zuk, Pertur, Bixar bezala ezagutzen ninduzun.
