AhU Arabako herri Unibertsitateko kideak

Trantsizio energetikorako matematika eta politika

Javi Amado, Angel López, Alfredo Angulo eta Unai Pascual
2026ko azaroaren 19a
05:00
Entzun 00:00:00 00:00:00

Euskal Herriak trantsizio ekosoziala behar du: sozialki bidezkoa eta ingurumenari dagokionez eraginkorra, non klima aldaketaren aurkako borroka, naturaren babesa eta lurraldearen nortasun kulturala eskutik helduta joango diren. Baina askotan eztabaida parke eolikoak eta eguzki-plantak non proiektatzen diren horretara mugatzen da, eta funtsezko gaiak atzeratu egiten dira, hala nola gure metabolismo energetikoa murriztea. Arabako herri Unibertsitatetik (AhU) tresna xume bat eskaini nahi dugu: datuak. Gure Energia eta lurraldea Euskal Autonomia Erkidegoan koadernoak funtsezko galdera bati erantzuten dio: legeek eta planek 2030erako eta 2050erako ezartzen dituzten energia berriztagarrien helburuak betetzeko, zenbat murriztu behar dugu kontsumoa?, zenbat energia berriztagarri ekoiztu behar da hemen, eta zer lurralde-okupazio dakar horrek?

2024an, EAEk 53.188 GWh azken energia kontsumitu zituen, ia erdia garraioan, eta, Energiaren Euskal Erakundearen (EEE) arabera, 5.924 GWh elektrizitate berriztagarri baino ez zuen sortu. Trantsizio Energetikoaren euskal legeak ezartzen du 2030erako energia-kontsumoaren %32 iturri berriztagarrietakoa izan behar dela: 16.124 GWh inguru. Indarrean dauden plan guztiak gauzatuta ere —Energia Berriztagarrien Lurralde Plan Sektoriala, Arabako Erdialdeko Lurralde Plan Partziala eta EEEren planak barne—, 12.456 GWh berriztagarri sortzera iritsiko ginateke, 2030erako aurreikusitako azken energia-kontsumoaren %25 inguru. 3.668 GWh faltako lirateke: 250 aerosorgailu gehiago, gutxi gorabehera, edo 3.668 hektarea eguzki-plaka gehiago. Autokontsumoak asko laguntzen du, baina, hala ere, ez du magnitude-ordena aldatzen.

Zifrak handitu egiten dira 2050era begiratzen badugu. 2050 oso urrun dagoela dirudien arren, eta ordura arte gauza asko gerta daitezkeen arren, euskal lege berak neutraltasun klimatikoa ezartzen du data horretarako (eta, ahal bada, 2045erako), baita azken energia-kontsumoa %37 murriztea ere, 2021ekoarekin alderatuta. Neutraltasun klimatikoak ez du esan nahi isurketarik ez dagoenik: saihestu ezin direnak basoetako eta lurzoruetako karbono-hustulekuekin konpentsatzen saiatuko lirateke. Kontsumoaren murrizketa horrekin, 2050ean EAEk 36.072 GWh kontsumituko lituzkeela kalkulatzen da. Gaur egun dagoeneko ekoizten ditugun berriztagarriak kenduta, gainerakoa EAEn sortzeak 1.677 aerosorgailu inguru edo ia 24.700 hektarea eguzki-plaka eraikitzea ekarriko luke: Gasteizko udal-mugarte ia osoa.

Trantsizio orekatu bat proposatzen dugu, sozialki eta ingurumenari dagokienez, non lurraldea, etorkizun bidezkoago eta iraunkorrago bati eusteko oinarri eta sare fisikoa izango den

Zenbaki hauek ez dira berriztagarrien aurkako argudio bat: behar ditugu. Kontuak bere osotasunean egiteko argudio bat dira, zer trantsizio energetiko nahi dugun eta nola gauzatu erabaki aurretik, lurraldearentzat dakarrena kontuan hartuta. Ekuazioaren beste aldea kontsumoa da: helburuak betetzeko Eusko Jaurlaritzaren planetan dagoeneko aurreikusitakoa baino lurzoru gehiago okupatu gabe, azken energia-kontsumoa %23 eta %59 artean murriztu beharko genuke, helburuaren eta geure buruari ezartzen diogun autohornikuntza-mailaren arabera. Berriztagarrietan haztea, kontsumoan desazkundea egon gabe, ez da aukera bat: lurraldea agortzen du, geurea edo besterena, gure gizartearen oinarri materiala dena. Matematika hutsa.

Non gauzatuko den, garrantzitsua da ere bai. Denboran hurbilen dagoen hedapenak, 2030era artekoak, 11.178 hektarea inguru beharko lituzke, EAEn dagoeneko artifizializatuta dauden 49.000 hektarea baino gehiagoren laurdena baino gutxiago: eraikinak, industrialdeak, aparkalekuak, azpiegiturak. Badago tartea. Hain antropizatuta dagoen lurralde batean, zentzuzkoa al da lurzoru naturala edo nekazaritzakoa okupatzea, eraldatuta dagoenak eskaintzen dituen aukerak lehenik aprobetxatu gabe?

Eta badira matematikatik haratago doazen galderak: nork erabakitzen du? Nork ateratzen du onura, eta nork jasaten ditu trantsizioaren karga sozialak eta ingurumenekoak? Proiektuz proiektu diseinatutako trantsizio batek, herrialdeko estrategia energetiko eguneraturik gabe eta mugak ezarriko dituen lurralde-antolamendurik gabe, gatazkak eta mesfidantza sortzen ditu. Hain zuzen ere, eskuin muturrak klima-ekintzaren aurkako bere gurutzada elikatzeko behar duena. Burujabetza energetikoa ez da hemen ekoiztea soilik, baizik eta kolektiboki erabakitzea zenbat energia, non, zertarako eta noren eskuetan egon behar den. Erresilientzia, iraunkortasuna edo parte-hartzea bezalako hitzek beren zentzua galtzeko arriskua duten garai honetan, inoiz baino garrantzitsuagoa da energia-komunitateen, kooperatiben eta ekimen publikoaren zeregin deszentralizatua, baina koordinatua, sustatuko duen trantsizioa bultzatzea.

Trantsizio orekatu bat proposatzen dugu, sozialki eta ingurumenari dagokienez, non lurraldea, etorkizun bidezkoago eta iraunkorrago bati eusteko oinarri eta sare fisikoa izango den. Guztioi dagokigu: erakundeei, enpresei, gizarte-mugimenduei eta herritarroi. Parte hartzea ez da proiektu jakin batzuen alde edo aurka kokatzea soilik; alternatiba ekosozialak irudikatzea eta ehuntzea da, egunez egun, lurraldeak hemen eta Hego Globalean duen zeregina aitortuz. Koadernoa www.ahu.eus helbidean deskarga daiteke. Diagnostiko on bat oinarria da herritarrek irizpidez parte har dezaten eta trantsizioa demokratikoa izan dadin. Lurraldea gure nortasun kolektiboaren substratua da; paisaia, gure memoria, eta energia, gure etorkizuna. Trantsizio ekosozialak matematikaren eta politikaren dosi on bat behar du.

Kazetaritza etikoaren arabera sortua

Nola bermatzen dugun edukien kalitatea

Iruzkinak
Ez dago iruzkinik

Ordenatu
0/500
Interesgarria izango zaizu
Nabarmenduak
Zure babes ekonomikoari esker egiten dugu kazetaritza konprometitua. BABESTU BERRIA