Inflazioaren gorakada kezka iturri da ELArentzat: sindikatuaren iritziz, ez da onargarria herritarrek erosteko ahalmena galtzen duten bitartean zenbait enpresak «inoizko etekinik handiena» izatea. Horregatik, urgentziazko hamar neurri proposatu ditu, «herritarren erosahalmena bermatu eta baldintza duinak ziurtatzeko». Soldaten, prezioen, etxebizitza arloaren eta gizarte prestazioen inguruko neurriak dira, eta, besteak beste, bankuen, energia enpresen eta supermerkatuen «ezohiko etekinei» zergak jartzea proposatu du.
ELAren Azterketa Bulegoko arduradun Aitor Murgiak esan duenez, oraingo egoerak badu antzekotasunik Ukrainako gerra hasi osteko hilabeteetan izandakoarekin. Orain ere, inflazioak gora egin du: abuztuan, %4,5eko igoera izan du KPI kontsumo prezioen indizeak Hego Euskal Herrian, eta inflazio tasarik handiena izan da 2023ko otsailetik.
Oraingoan, erregaien eta energiaren garestitzea dago igoera horren atzean, baina Murgiak gogorarazi du bizitzaren kostuaren gorakada etengabea izan dela azken urteotan, eta, esaterako, elikagaien prezioak %36 egin duela gora azken bost urteetan. Horri gehitu behar zazkio etxebizitzaren prezioaren igoera eta hipoteken garestitzea: hamabi hilabeteko Euriborrak %3ko langa gainditu du, eta, gainera, Europako Banku Zentralak interes tasak igo ditu duela gutxi.
«Honek erakusten du zein zaurgarriak garen herri bezala; pandemiaren garaian ikusi genuen, Ukrainako gerra hasi zenean, Trumpek muga zergak ezarri zituenean, eta orain ere bai», azaldu du Murgiak.
Enpresen marjinak
ELAren idazkari nagusi Mitxel Lakuntzak salatu du zenbait enpresa «egoeraz baliatzen» ari direla irabaziei eutsi edo horiek handitzeko, «langile klasea pobretzen ari den bitartean». Espainiako Enpresa Marjinen Behatokiaren datuak aipatu ditu esandakoa frogatzeko: azaldu duenez, petrolioa fintzen duten enpresen salmenta marjina %41,5ekoa da, eta erregaien handizkako merkataritzan marjinak %34tik gorakoak dira. Bestalde, Ibex 35a osatzen duten enpresek 39.380 milioi euroko irabaziak izan dituzte 2026ko lehen sei hilabeteetan; iaz epe horretan izandako etekinekin alderatuz gero, emaitza da mozkinak %20 baino gehiago handitu dituztela.
Lakuntzak euskal jatorriko banku eta energia enpresei erreparatu die bereziki: esan duenez, 2022tik 2025era BBVAk %58 handitu ditu etekinak, %94 Kutxabankek, %100 baino gehiago Laboral Kutxak, eta %45 Iberdrolak. Repsolek, berriz, 2.200 milioi euroko irabaziak izan ditu aurtengo lehen sei hilabeteetan, iaz halako hiru, eta joera horri eutsiz gero, bere marka guztiak hautsiz amaituko du urtea.
«Ez da onargarria enpresa batzuek negozioa egitea jende arruntaren kontura; ezta horren aurrean alor politikoak ezer ez egitea ere», esan du Lakuntzak. Gogorarazi du ELAk «beste eredu sozioekonomiko bat» proposatzen duela, baina sindikatuan badakite alor horretako aldaketa ez dela «bihar» iritsiko, eta, horregatik, egoera ekonomikoari buruzko txostenean premiazko hamar neurri zerrendatu dituzte, larrialdiari «berehalako erantzun bat» emateko.
Proposatutako neurri horietako batzuk ez dira berriak. Soldaten alorrean, esaterako, ELAk behin baino gegiagotan adierazi du soldatak igotzea izango duela lehentasun hasi berri den urte politikoan, lan hitzarmen guztietan proposatuko duela gutxienez soldaten igoera gutxienez KPI baino handiagokopa izatea, eta ez duela sinatuko 1.600 euro baino gutxiagoko soldatak jasotzen dituen hitzarmenik. 1.500 euroko gutxieneko soldata propioaren eskaera ere aspaldikoa da, eta berretsi egin dute orain aurkeztu duten dekalogoan.
