Ziurgabetasuna da azken urteetan gehien errepikatzen den hitza ekonomian. Geopolitikak nazioarteko merkatuak dardarka dituen honetan, Mondragon taldeko kooperatibek astinduei eusten badakitela erakutsi dute azken urteetan. Iazko zenbakiak dira horren eredu: multzoko enpresa guztien artean 11.322 milioi euro fakturatu zituzten, 2024an baino %1 gehiago, eta 618 milioi euro irabazi, %1,2 gutxiago. Egonkortasun zifrak dira, aldaketa txiki garaietakoak, baina badago datu bat oreka hori hautsi duena, eta onerako gainera: taldeko enpresek 1.346 lanpostu berri sortu zituzten 2025ean.
«Ekitaldiko datu garrantzitsuenetako bat da enpleguarena; kalitatezko enplegua sortzea gure lehentasunezko helburuetako bat da, eta oso positiboa da 1.300 lanpostu baino gehiago sortu izana», nabarmendu du Pello Rodriguez Mondragon taldeko presidenteak, iazko balantzea egiteko agerraldi publikoan, Arrasateko egoitzan (Gipuzkoa). Aletu duenez, lanpostu horien gehiengoa, 900 inguru, distribuzio sektorean izan dira, hau da, Eroskin.
Izan ere, joera bat hautsi du enpleguaren hazkunde horrekin. 2024an 500 lanpostu galdu zituzten kooperatibek; 2023an, aldiz, enplegu sorrera txikia izan zen. Iazkoan, aldiz, zifra horiek irauli egin zituzten, eta egun 71.415 langilek dihardute taldean.
«Industrian geopolitika asko nabaritu zen, esaterako AEBetako muga zergen auzia. Hango bezeroak uzkurtu egin ziren, zenbat ordaindu behar zuten ere ez zekiten»
PELLO RODRIGUEZ Mondragon taldeko presidentea
Rodriguezen iritziko, iazkoa urtea oso ona izan zen, eredu kooperatiboaren «sendotasunari eta egokitzeko gaitasunari esker». Esan bezala, alde txikia egon zen fakturazioan eta irabazi garbian, baina inbertsioak %7,8 handitu ziren. 406 milioiren inbertsioa egin zuten guztira eta horietatik 218 milioi ikerketa eta garapenera bideratu zituzten. Azken bost urteei erreparatuta kooperatibek 1.800 milioitik gorako inbertsioak egin dituzte.
Mozkinak 618 milioi eurokoak izan ziren, 2024koak baino pixka bat txikiagoak. Rodriguezek, baina, zehaztu du kooperatiba gehienek irabaziak izan zituztela iaz. Datu hori azaltzean geopolitika hartu du hizpide presidenteak. Aletu du haren erruz funtsezko zenbait merkatu moteldu egin direla. «AEBetako muga zergen eragin asko nabaritu genuen. Hango bazkideak uzkurtu egin ziren, inork ez zekien zenbat ordaindu behar zen». Gainera, kontuan hartu behar da Ipar Amerika merkatu garrantzitsua dela taldearentzat, esportazioen heren bat AEBetara, Mexikora eta Kanadara joaten dira eta.
Zentzu berean, industria sektoreen eraldaketa bizkorra nabarmendu du Rodriguezek, eta prozesu horren eraginez Txina atal askotan hartzen ari den indarra.
Industriaren ajeak
Industria aipatu du Rodriguezek, eta sektorekako galbahea eginda, hark izan ditu taldeko zenbaki apalenak. 277 enplegu sortu arren (26.975 langilek dihardute industrian), fakturazioak %1,9 egin zuen behera —4.919 milioi euro— eta irabazi garbiak %13, 251,5 milioi euroraino.
Autogintzarako osagaiek urte zaila izan zuten, baina azaldu du beste arloek —eraikuntzak, beste sektoreetarako osagaiek, Orbeak...— Emaitza ona izan zutela. Haien eskutik inbertsioak handitu zituzten taldean: 219 milioi eurokoak egin zituzten, 2024ean baino %9 gehiago.
49Gizarte ekarpena, milioi euroan. Mondragon Fundazioak eta kooperatibek 49 milioi euroren gizarte ekarpena egin zuten iaz. Rodriguezek xehetu du hainbat arlotako erakundeetara bideratu zutela dirua: kolektibo zaurgarriekin lan egiten dutenak, kultur elkarteak, kirol taldeak, hezkuntza eta euskalgintzakoak... Horien artean bat nabarmendu du: Arizmendiarreta Social Think Tank sortu izana. Eredu kooperatiboaren gakoak irakasteko zentro bat da.
Banaketari dagokionez, Eroskik dagoeneko publiko eginiko datuak aztertu ditu: 6.403 milioi euroko fakturazioa eta 62,1 milioiko mozkina. Datu hori baina, kooperatibak bere zorra berregituratzeko eginiko ahaleginak baldintzatu zuen. Rodriguezen ustez, «sendotasun eta hazkunde etapa indartzen ari da» Eroskin, eta zorraren birfinantzaketari esker patxada handiagoz begiratu diezaioke etorkizunari.
Ikusi gehiago
Jakina da garai oparoak izaten ari direla bankuentzat eta finantza arloak «urte bikaina» izan zuela goratu du presidenteak, hala Laboral Kutxarentzat, nola Lagun Arorentzat. Kreditu kooperatibak 305 milioi euroren irabazia lortu zuen eta egun 33.913 milioi euroko baliabideak ditu. Aseguru etxeak, aldiz, %6,78ko errentagarritasuna lortu zuen bere inbertsioekin eta bere ondarea 7.817 milioikoa da.
Enpresa kopuruaren bilakaerari dagokionez, Mondragon taldeak hazkundeari eutsi zion. Iaz hiru enpresa berri abiatu zituzten: Orbik industriarako zibersegurtasun konpainia; Amets Power Electronics, energian eta industrian txertaturiko elektronikaren arlokoa; eta Innkia, enpresentzat adimen artifizialean oinarrituriko soluzioak eskaintzen dituena. Orbiken kasu sakondu du Rodriguezez: egun 50 langile ditu eta hazkunde handia espero du bertan. Umorea ere atera du hura deskribatzean, start up kooperatibo bat dela esan du; «alegia, ez dagoela salgai»
2026, industria buru altxatzen
Iazko datuen ondoren, aurtengo urte hasieraren nondik norakoak ere aletu ditu Rodriguezek. Momentuz lehen lau hilabeteetako emaitzak ditu eta bilakaerak «positiboa» izaten jarraitzen du. Iazko epe berarekin alderatuta, salmentak %2,5 handitu dira eta lanpostu kopuruan igoera txiki bat egon da. Hala ere, ekitaldi osorako hazkunde aurreikuspenak ez dira apartekoak, batez ere «munduko zenbait gatazka luzatzen ari direlako».
Sektoreka aztertuta, Rodriguezek aipatu du industriak bere ibilbidea zuzendu duela aurten eta urteko lehen lau hilabeteetan %1,7 hazi dela. Urteko hazkunde aurreikuspena %3koa da, baina zuhurtziaz eman du datu hori. Distribuzioan, aldiz, hazkundea %3,4koa izan da. Azaldu du bi sektore horietan «ahalegin erraldoia» egiten ari direla inflazioaren eragina azken preziora ez eramateko, baina onartu du Ormuzeko krisia asko luzatzen bada ez dakiela horri eutsi ahal izango dioten. Lanpostu sorrerari dagokionez, aurten 1.009 enplegu sortzea da helburua.
«Hithium Txinako bateria konpainiarekin hitz egin genuen. Baina haren nahiak eta gure helburuak ez zetozen bat. Gu ez gara inbertsio funts bat»PELLO RODRIGUEZ
Mondragon Taldeko presidentea
'Txina plana'
Aurtengorako asmo berezien artean, 'Txina plana' delakoa azaldu du. Taldeko hainbat buruzagi urtarrilean izan ziren Txinan eta ekainean itzultzekoak dira hango teknologia zentroekin harremanetan sartzeko. Mondragonek argi du Txinak duen eraginaren aurrean ezin duela beste alde batera begiratu. «Kasu batzuetan protekzionismorantz jo beharko dugu eta beste batzuetan aliantzak bilatu», laburbildu du.
Kasu bakoitza adibidez hornitu du. Aliantzari dagokionez, azaldu du Fagor Ederlanek planta bat eraiki duela Aragoin (Espainia), Leapmotor autoentzat piezak ekoizteko. Bertan Duoli Tchnology enpresa txinatarra du bazkide. Halaber, gaineratu du halakoak ez direla beti posible eta onartu du Hithium bateria konpainiarekin harremanetan egon zirela Euskal Herrira eskutik etortzeko. «Haien helburuak eta gure asmoak ez zetozen bat. Gu ez gara inbertsio funts bat», zehaztu du.
Protekzionismoaz hitz egitean, aldiz, azaldu du eragin ahalmena Europak duela eta hari dagokiola neurriak hartzea. Errieta ere egin dio, motela delako erabakiak hartzen eta indarrean jartzen. Adibide bat jarri du: «Txinako pneumatiko enpresa batek planta ireki zuen Marokon. Ekoizpena Txinan egiten zuen eta Marokotik saltzen zuen Europara. Haren jardunak min handia egin zion Mapsa Iruñeko gure kooperatibari. Salaketa egin zen eta haren jarduna debekatzerako bi urte pasatu ziren. Pentsa zer diren bi urte horrelako enpresa batentzat».
