1976ko martxoaren 3ko sarraskia gertatu zenetik 50 urte betetzear diren honetan, Eusko Legebiltzarrak Espainiako Gobernuari eskatu dio aitor dezala sarraski hartan izan zuen «papera», eta gaitzetsi dezala «Arias Navarroren gobernuaren Polizia Armatuak izandako neurriz kanpoko jokabidea». Adierazpen hori EAJk eta PSE-EEk azken unean lortutako akordioari esker atera da aurrera, osoko zuzenketa bat aurkeztu baitiote EH Bilduren eta Sumarren jatorrizko proposamenari. Hark esaten zuenaren kontrara, baztertu egin dute estatuak sarraskian izan zuen «erantzukizuna» aitortzeko eskatzea.
Koalizio subiranistak eta Sumarrek aurkeztutako legez besteko proposamenak Martxoak 3 elkarteak eta Sanferminak 78 Gogoan elkarteak abian jarritako Estatua erantzule izeneko kanpaina zuen oinarrian, eta zera eskatzen zion legebiltzarrari: harekin bat egiteko eta estatuari eskatzeko aitor dezala gertakari horietan izandako «erantzukizuna». Ez du aurrera egiteko babesik jaso, ordea, aurka bozkatu baitute EAJk eta PSE-EEk.
Jaurlaritza osatzen duten alderdiek nork bere zuzenketa aurkeztua zion proposamen horri. Izan ere, sozialistek ez zuten estatuari inolako aitortzarik egin dezala eskatzerik nahi, iritzi baitiote gaur egungo Espainiako Gobernuak ez duela ordukoarekin loturarik. Horrela gogorarazi du Miren Gallastegi legebiltzarkideak ere: «Ez gara sarraski haren erantzuleak». Hori dela eta, Madrili egin beharreko eskaera Martxoaren 3ko sarraskiaren aurkako gaitzespena egitera mugatu nahi zuten.
Jeltzaleak, aldiz, bai, ados zeuden Espainiako Gobernuari ondorengo eskaera egitearekin, baina aurreratu zuten sozialistekin akordioa ixten ahaleginduko zirela. Eta hala egin dute: hitz horiek ez erabiltzea hitzartu dute azkenean. Erdibideko zuzenketa baten alde egin dute: arduraren ordez, inplikazioa hobetsi dute. Eta beren beregi egin diote erreferentzia orduko gobernu frankistari ere, gaur egungoarekiko «distantzia» erakusteko.
Onartu duten mozioak bost puntu ditu. Eta aipatutakoez gain, zera jaso dute: biktimen «memoria berreskuratzeko, duintzeko eta transmititzeko» Eusko Legebiltzarrak duen konpromisoa berrestea; Zaramagako elizan oroimen zentroa eraikitzeari babesa adieraztea; 50. urteurreneko ekitaldiekin bat egitea; eta Espainiako Kongresuari Sekretu Ofizialen Legearen erreforma desblokeatu dezala eskatzea.
Hitz kontua
Martxoak 3 eta Sanferminak 78 Gogoan elkarteek iaz abiatu zuten Estatua erantzule izeneko kanpaina, eta helburu argia du: Espainiako Estatuari eskatzea aitortu zezala Martxoaren 3ko sarraskian eta Iruñeko 1978ko sanferminetan jazotako gertaeretan izan zuen «erantzukizun nagusi eta zuzena». Horretarako, «maila gorenean adierazpen ofizial bat» egiteko eskatu zieten bi elkarteek Espainiako Gobernuari eta haren presidenteari, baita Sekretu Ofizialen Legea aldatzeko exijitu ere.
Sumarrek eta EH Bilduk bat egin dute asmo horiekin, eta hala jaso dute beraien jatorrizko proposamenean ere. Hala berretsi dute Jon Hernandez (Sumar) eta Amancay Villalba (EH Bildu) legebiltzarkideek ere. Gogorarazi dute beste erakunde batzuetan jada onartu dutela testua; Gasteizko Udalak, besteak beste. Arabako Batzar Nagusietan ere eztabaidatu zen Martxoaren 3ari buruzko mozio bat, baina ez zuen estatuaren ardura aitortzearen inguruko eskaera jaso.
Finean, hori izan baita eztabaidaran muina. Hernandezek argi adierazi du 1976ko sarraskiak arduradun bat eta bakarra duela: estatua. «Bai, estatu frankista da erahilketa haien eta errepresio haren erantzulea». Horregatik, deitoratu egin du Jaurlaritza osatzen duten alderdiek adostutako zuzenketan puntu hori jaso ez izana. «Atzera pauso bat» dela esan du Sumarreko ordezkariak. Bide beretik Villalbak adierazi du erdibidekoa «motz» geratzen dela, eta EAJri egotzi dio «alderdien arteko interesak» lehenestea, eta, bide batez, bi bazkideen arteko desadostasunen segida ez ematea: «EAJk erantzukizuna eskatzen zuen bere proposamenean, eta ez da ulertzen atzera egitea».
Xabier Barandiaran jeltzaleak erantzun du EAJren legebiltzarreko taldea ados zegoela jatorrizko testuarekin, baina «kontsetsuari aukera bat» emateko aurkeztu zutela zuzenketa propioa hasieran, eta helburu horrekin adostu dutela erdibidekoa PSE-EErekin: «Alderdi Sozialistarekin akordioa ixtea lehenetsi dugu». Eta adostasun horretara batzeko eskatu die EH Bilduri eta Sumarri, jatorrizkoaren helburuak betetzen dituelakoan.
Izan ere, Barandiaranek azpimarratu du bakegintza gaietan hitzek garrantzi handia dutela, eta ezinbestekoa dela «joko zelai komun bat» eratuko duten esamoldeak erabiltzea: «Bakegintzaren inguruan denok dauzkagu gure ñabardurak. Baina nahi baldin badugu elkarren artean bide bat egin, semantika bat bilatu behar dugu esan nahi dugun hori esateko eta, aldi berean denok adostasun batetara etortzeko».
Elkartea, dezepzionatuta
Martxoak 3 elkarteko kideek Eusko Legebiltzarrean bertan jarraitu dute eztabaida, eta atsekabea adierazi dute bozketa ostean. Legebiltzarrak «huts egin» diela eta onartutakoa nahikoa ez dela adierazi dute. Gaineratu dute ulertezein zaiela beste erakunde batzuetan jada onartu zutena onartzeko: «Egungo sozialistek 76an gertatutakoaren erantzuleak ez direla esaten badute, zergatik ez dute 1976an Espainiako estatuak izan zuen erantzukizuna onartzen? Zergatik ez da gai EAJ udalean baietza eman zuen biktimen eskakizun bati eusteko?», itaundu du Nerea Martinez bozeramaileak.
Martxoak 3 elkarteko eledunak azpimarratu du ez dela «atzera egiteko» unea, «ezta eskakizun hori murriztekoa ere». Eta berretsi du duela 50 urte Gasteizen gertatutakoa ez zela Poliziaren neurriz kanpoko portaera bat izan: «sarraskia izan zen, estatu krimena».
