Unibertsitatera sartzeko proban Euskara eta Literatura II ikasgaian zero atera eta auzitara jo zuten ikasleei kalifikazio horiek aintzat ez hartzeko agindu dio epaile batek Euskal Herriko Unibertsitateari, eta, errektoreak, Joxerramon Bengoetxeak argi esan du gaur, Euskadi Irratian, epailearen aginduaren «oinarrian egia ez den zerbait» dagoela: «Ikasleen anonimotasuna ez da hautsi». Izan ere, Euskaran nota eskasak ateratakoen kalifikazioak aintzat ez hartzeko aginduaren idatzian, epaileak aipatu du zantzuak ikusten dituela hain justu horretan, alegia, anonimotasunaren hausturan, eta El Mundo hedabidearen albiste bat baliatu du zantzu horiei erreparatzeko.
«Albiste hori ez da zuzena. Nik literalki esan nuena da ezin dela jakin ikasle bat zein ikastetxekoa den eta ez alderantzizkoa». Bengoetxeak inolako zalantzarik gabe berretsi du edukiari dagokion dekretua goitik behera bete dutela unibertsitatera sartzeko proban. Hark emandako azalpen batzuetan, ikastetxe bakoitzak kode bat duela eman zuen jakitera, baina ikasleak zein ikastetxoak diren jakiterik ez dago, «inolaz ere ez». Errektoreak esan du ez duela horrelakorik onartu, «ezta onartuko ere, ez baita egia».
El Mundo-ren arabera, Bengoetxea ekainaren 22ko agerraldi batean onartu zuen unibertsitatera sartzeko azterketaren zuzentzaileek badakitela zein ikastolatakoak, eskolatakoak edo institututakoak diren zuzentzen dituzten azterketen egileak. Auzitegiek ez dute adierazpena egiaztatu, baina epaian baloratu beharko dutela diote. Hala ere, artikulu horretan oinarrituta, uste dute azterketen zuzenketa prozesuan agian «urratu egin dela ikasleen eta eskolen anonimotasunaren bermea».
«Albiste hori ez da zuzena. Nik literalki esan nuena da ezin dela jakin ikasle bat zein ikastetxekoa den eta ez alderantzizkoa»
JOXERRAMON BENGOETXEA EHUko errektorea
Epaileak baliatu duen albistea, El Mundo-rena, «ez da zuzena», Bengoetxeak salatu duenez, eta hura kautelazko neurriaren «oinarria» dela erantsi du. Are, EITB taldeari ere egotzi dio berak esandakoaren «osotasuna» ez eskaintzea orain arte emandako informazioetan. «Irudi faltsua ematen du jartzen den zatiak. Ez dut inolaz ere aipatzen azalpen horretan anonimotasuna hautsi dela. Azterketak zuzentzean, ez dago jakiterik ikasleak zein ikastetxekoak diren».
Zein da irtenbidea?
Eta orain zer? Euskaran nota txarrak ateratakoen auzibideak aparteko egoera eragin du, EHUk horientzako plazak erreserbatzeko agindua jaso baitu, baita bataz besteko nota berriak egiteko ere Euskarako notak aintzat hartu gabe. «Auto hori betetzeak dakar ezinbestean gainontzeko ikasleei kalte bat eragitea. Berdintasun printzipioa hausten du, eta, horregatik jarriko dugu helegitea; ari gara prestatzen jada».
Baina EHUk ba al du modurik epailearen aginduari izkin egiteko? Ez du ematen, Bengoetxeak esan duenari jarraikiz: «Obeditu egin beharko dugu». Eta soluzioa ez da izango ikasle orori unibertsitatera sartzeko probako Euskararen notak kentzea azken batez bestekoa egiteko. «Horrek kalte egingo lieke Euskaran kalifikazio onak atera dituztenei», azaldu du errektoreak. «Sinetsita gaude kalifikazioak zuzenak izan direla. Berrikusi ondoren, puntu erdi baten aldeak baino ez dira egon».
Bilboko A ereduko —euskara ikasgaia da soilik— bost ikastetxetako hirurogei bat ikaslek emaitza oso apalak izan zituzten Euskara eta Literatura II ikasgaiko azterketan: ikasle horietako askok 0 eta 2 puntu artean atera zituzten, baina 25 bat dira auzitara jo duten ikasleak, eta egoera nahasi horri soluzioak emateko aukerak aztertzen hasita, Bengoetxeari galdetu diote ea irtenbide bat izan ote daitekeen ikasketa zehatz batzuetan plaza gehiago sortzea. «Aztertu egin behar dugu», erantzun du. Hau da, ez du baztertu, azkenerako, EHUk plaza gehigarri batzuk sortu behar izatea, epaileak agindutako erreserbak egin ahal izateko, beste ikasleak kaltetu gabe. Baina zailtasunak begien bistakoak dira: «Plazak ezin dira sortu besterik gabe. Eragin ekonomikoak dauzka horrek eta antolakuntzari begirakoak ere bai».
Hori bera esaktu dio Eusko Jaurlaritzak ere EHUri, hau da, sor ditzala plaza gehiago, epaileak emandako agindua bete ahal izateko. Jaurlaritzaren kezka da, Euskara ikasgaia gainditu ez duten 25 ikasle horiei plaza emanda, Euskarako azterketa gainditu duten beste batzuk plazarik gabe geratzea. Maria Ubarretxena sailburuak azaldu duenez, plaza gehigariak sortuz «ez litzateke ikaslerik kaltetuko».
Urteetako prozesu bat
Bestalde, Eneko Etxeberria abokatuak Euskadi Irratian bertan azaldu du EHUk ebazpena bete beharra duela, «etorkizunean egongo den azken ebazpena beteko den bermea delako». Hala ere, Etxeberriarentzat deigarria da epailearen «interbentzionismoa», ikusten baitu azterketak egiteko prozesuan sartu dela, eta «akats oso nabarmena» egon beharko lukeela hartu duen erabakia hartzeko. «Mamian sartu gabe, airean uzten du gauzak ez direla behar bezala egin. Helarazten du zenbait ikastetxerekin irizpide zorrotzagoak erabili direla, eta hori baztertzailea dela».
Halaber, abokatuak oso argi ikusten du EHUk auzitara jo duten ikasleentzako erreserbak egiten baditu, baina plaza berriak sortu gabe, hori bera baztertzailea litzatekeela gainontzeko ikasleekin. Eta balizko soluzioetan sartuta, Espainiako Ligari erreparatu dio: «Duela urte batzuk, Ligan 20 ez baina 22 talde egon ziren; bigarren mailan geratzekoak ziren bi taldek salaketak jarri zituzten eta lehen mailako ligan bi plaza gehiago jarri zituzten».
Eta noiz izango da unibertsitatera sartzeko probaren auziaren azken ebazpena? Prozesu luze baten hasira baino ez da hau, haren arabera. «Lehen instantziako erabakia hamabi edo hamalau hilabetean egon daiteke. Baina helegiteak kontuan hartuz, hiru, lau edo bost urte iraun dezake prozesuak». Eta azken erabakia ikasleen aurkakoa balitz ere, nekez aldatuko luke ezer horrek, ikasketak bukatuta edo bukatzear izango bailituzkete auzitara jo zutenek. «Nola baliogabetuko dizkiote ikasle bati bi edo hiru urtean egindako ikasketak?», galdetu du abokatuak. «Ez zaio inori interesatzen horrelakorik gertatzea, ezta EHUri ere».
Ikasle Kontseilua EHU-ren alboan
EHUko Ikasle Kontseiluak Bilboko epaitegiak eman duen agindua salatu du, «unibertsitatera sartzeko prozedura zuzen jarraitu duten ikasleei kalte egin diezaielako». «Ezin da zuzendu balizko injustizia bat beste bat sortuz, eta pertsona batzuei babesa eman beste batzuk babesik gabe utzita», esan du Kontseiluak, ohar batean. Hori horrela, ikasleen ordezkaritzaren erakunde gorenak esan du babestu egiten duela EHUk jarriko duen helegitea, epaitegietatik jaso duen aginduaren aurka. Ikasleen Kotseiluak defendatu du «aukera berdintasuna» unibertsitatera sartzeko proban; ez dute jotzen selektibitatea «erabateko eredu bidezkoa», baina, erakundearentzat, «denen aukera berdintasuna bermatzeko mekanismo komuna da».
