«Lotsagarria da alderdi politiko gehienek egin duzuen erasoaren erabilera interesatua, emakumeak babesten dituzuela esaten duzue, baina minduta eta alboratuta dauden biktimen beharrak eta nahiak kontutan hartu gabe». Irmo mintzatu dira gaur Errenteriako mugimendu feministako eta Oiartzungo feministen asanbladako kideak. Elkarretaratzea egin dute Errenterian (Gipuzkoa), herenegun jakitera eman zuten bortizkeria matxista kasu bat salatzeko. Hain justu, bi eragile horiek eta Bertsozale Elkarteak jakitera eman zutenez, bertso irakasle batek hainbat sexu eraso eta jazarpen psikologikoa egin ditu.
Ehunka herritarrek gizon hori eta «bere konplizeak» seinalatzeko baliatu dute gaurko saioa, «pribatuan egin dituenak herrietako txoko guztietan agerian uzteko». Erran dutenez, gizon horrek «bere botere posizioa eta erreferentzialtasuna» baliatu ditu «modu sistematikoan botere harremanak garatzeko, manipulatzeko eta erasotzeko». Hala, eskerrak eman dizkiete salaketa egiteko ausardia izan duten neska gazteei: «Zuei esker, erasotzaile bat agerian utzi eta inpunitate kate bat eten da, eskerrik asko».
Izan ere, kontua ez da berria: 2018an pertsona horri salaketa bat jarri zioten Bertsozale Elkartean, eta neurri batzuk adostu ziren; «bertsolaritzaren esparru formal zein informaletatik desagertzea zen helburua». Ordea, pertsona horrek adostutako neurriak hautsi zituela jakin zuten 2024an, eta Bertsozale Elkarteak indarkeria matxista kasuen kudeaketarako barne protokoloa aktibatu zuen. Gizonak erasoak onartu zituen, eta helburuak betetzeko konpromisoak jasotzen zituen agiria sinatu. «Gainera, berme gisa, Xenpelar bertso eskolako arduradunak kokatu ziren: erasotzaileak hartutako konpromiso horiek betetzeko jarraipena egiteko ardura hartuko zutela hitzemanez», gehitu dute.
Baina gizonak ez ditu konpromiso horiek bete, gaurko agerraldian gogoratu dutenez; areago, «neska gazteekiko jazarpena eta manipulazioa behin eta berriz errepikatu ditu». Guztiekin patroi bera erabili duela azaldu dute: «Neska gazteak taldetik isolatu, berezi sentiarazi, bertsolaritza munduan aurrera egiteko bere beharra duela sentiarazi, jazarri eta eraso egin ditu». Jokabide horiek, gainera, behin eta berriz errepikatu dituela erran dute: bertso eskoletan, bertso eskolarekin lotutako espazio informaletan eta bertso mundutik haratagokoetan.
Egoera ikusita, «ardi larruz mozorrotutako erasotzailea» publikoki salatzea erabaki dute; emandako aukerak behin eta berriz «mespretxatu» eta behin eta berriz erasoak eginez, «zikin» jokatu duela nabarmenduta. «Urte hauetako guztietako ezkutuko ibilbidea ikusirik, ulertzen dugu horrela jokatzea ahalbidetu duen inguru bat dagoela. Eta erasoak betikotzen dituen aliantza patriarkala seinalatu eta salatu nahi dugu», gehitu dute. Argi utzi dute, dena den, bertso eskolako kide guztiek ez dutela jarrera konplize hori izan.
«Ahots finak, ageriko goxotasunak eta hitz politak baliatuz engainatu du ingurua, baina gutxietsi egin du gure artean saretzeko daukagun gaitasuna», erran dute. Hala, «aliantza patriarkalekin eta inpunitatearekin» akitu nahi dutela nabarmendu dute, eta beraiek aliantza transfeministaren alde eginen dutela. Gizonen arteko aliantzak ez ezik, alderdi politikoek hartutako jarrerak ere gogor kritikatu dituzte, baita «zenbait komunikabidek» egindako lanketa ere: «Berriz ere erasotuak babestu ordez, ikuskizuna, sentsazionalismoa, eta errenta komertziala bilatu duzue, nesken minaren gainetik».
Eskolaren jarduna etenda
Ortzegunean salaketa publiko egin zenean, Errenteriako Udalak ohar bat kaleratu zuen, eta adierazi bertso eskolaren jarduna etetea erabaki zutela: «Erasoak bereziki larriak dira, udal zerbitzu baten baitan gertatu direlako». Bertso eskola bertan behera uzteko erabakia asteazkenean helarazi zieten bertako gurasoei, presazko bilera batean.
Udalak emandako azalpenak aski ez, eta, ortzegunean bertan, Errenteriako PSE-EEk udal gobernuari eskatu zion batzorde berezi bat deitzeko; ez soilik kasu horri lotuta, Kukai dantza taldeko auziari buruz ere bai —sexu erasoak egin izana leporatzen diote Jon Maia Sein zuzendariari hainbat emakumek—. Bi kasu horietan udalak nola jokatu duen aztertzeko galdegin du PSE-EEk. Sozialisten eskaera horrek, baina, orain arte «konfidentzialtasun zorrotzez» lantzen ari ziren prozesu bat publiko egin du. Izan ere, hala mugimendu feministak nola Kukai dantza taldeko zuzendariaren erasoak jasan dituztenek ez zuten nahi publiko egitea.
Ikusi gehiago
Bada, atzo iluntzean, dantza taldeko zuzendariak berak ohar bat igorri zion EFE albiste agentziari, erreferentzia egiten dioten «azken zurrumurruei» erantzuteko asmoz. Oharrean onartu egiten du feministak harekin harremanetan jarri zirela, iritsi zitzaizkien testigantza batzuk medio. Eta «modu zehatzean» erran ziotela gai horrekin lotutako gauza edo ekintza oro «eremu guztiz pribatu eta konfidentzialean» mantendu behar zela. «Geroztik konfidentzialtasun oro errespetatu dut, eta adostutakoaren arabera jokatu».
Kasua, baina, ezaguna egin zen herri inguruetan Kukai dantza taldeko Gida Batzordeko kide baten eskutik. Hain justu, Xabier Oleagak ezker-eskuin idatzi bat zabaldu zuen, eta «albo gatazka» gisa aurkeztu mugimendu feministak abiatutako prozesua —2024an haiengana iritsi ziren testigantzei jarraiki egindakoa—. Akusatua, berriz, «pertsona publiko ospedun» gisa aurkezten du. Areago: Oleagak berak idatzi horretan aitortu egin zuen prozesua «diskrezioz» egin zutela. Idazki hori zabalduta, baina, hankaz gora jarri zuen alde guztien artean hartutako erabakia. Halere, feministek herri inguruetan zabaldutako erantzunak modua eman zuen kasua hedabide nazionaletara ez iristeko.
