Iranek programa nuklearrik ez garatzea. Besteak beste hori izan da, hain zuzen, Donald Trump AEBetako presidenteak Iranen aurkako erasoaldia justifikatzeko erabili dituen arrazoietako bat. AEBek, baina, itun nuklear bat sinatu dute Saudi Arabia beren aliatuarekin, eta nahiz eta Washingtonek ziurtatu duen Riadek erabilera zibila emango diola ekoiztekoa den energia nuklearrari, itunak atea ireki dio Saudi Arabiak ere arma nuklearrak edukitzeko aukerari. Israelek jada zalantzak plazaratu ditu, ez baita Saudi Arabiaz fio. Argi dagoena da Ekialde Hurbileko egoera are gehiago ezegonkortu dezakeen akordio bat dela atzo iluntzean bi aldeek sinatutakoa. AEBetako Kongresuak onartu beharra dauka, baina ezustekorik ezean aurrera egingo du, errepublikanoek gehiengoa baitute Ordezkarien Ganberan zein Senatuan.
AEBetako Energia idazkari Chris Wrighten adierazpen bat kaleratu zuen Energia Departamentuak, eta segurtasun arloan zein esparru ekonomikoan bi aldeentzat onuragarria izango den itun gisa saldu du adostutakoa. Saudi Arabiak AEBetako enpresei erosiko dizkie erreaktoreak eta uranio prozesatzaileak. Horrek esan nahi du, batetik, AEBetako industria atomikoak dirutza bat jasoko duela; eta, bestetik, Washingtonek justifikatu duenez, modu horretan ziurtatu ahal izango dutela Saudi Arabiak ez duela teknologia hori zibila ez den zereginetarako baliatzen. «Ziur egon akordio hauek jasotzen dituztela segurtasun nuklearreko eta ugaltzearen kontrako estandar gorenak, oinarrituta munduko zientzialari onenen ezagutzan eta teknologia onenean, zeina hemen, AEBetan, diseinatua izan den», nabarmendu du Wrightek.
Akordioaren inguruko informazioa duten iturriak aipatuz AEBetako zenbait hedabidek kaleratu dutenez, 30 urteko iraupena du, eta azkeneko urtean Trumpek berak zuzenean negoziatu du Mohammed bin Salman Saudi Arabiako printze oinordekoarekin. Etxe Zuriko maizterrak, negozio gizona izaki, hainbat akordio ekonomiko egin ditu Riadekin historikoki; baita, azken urteetan, bere senideen bidez ere. Orduan ez zen harritzekoa izan iazko urtarrilean presidentetzara itzuli zenean atzerrira egindako lehen bidaia ofiziala Saudi Arabiara izatea.
Bin Salmanekin mintzatu da, eta hark, Iranen programa nuklearraren harira, azken hilabeteetan behin baino gehiagotan esan du Teheranek arma nuklearrak garatuz gero, Saudi Arabiak beste horrenbeste egin beharko lukeela —etsaituta daude bi potentzia musulman horiek—. IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziak adierazi izan du ez dagoela frogarik esateko Iran arma nuklearrak garatzen ari dela.
2015ean Mendebaldeak Teheranen sinatutako akordioaren arabera, Iranek ezingo luke uranioa aberastu arma nuklearrak garatzeko gaitasuna ematen duen neurrian. AEBak, Trumpen agindupean, akordio horretatik atera ziren 2018an, eta, orduan, de facto, bertan behera geratu zen. IAEAk ikuskatzeak egiten jarraitu zuen iazko udaberrira arte, AEBen eta Israelen Iranen aurkako lehen erasoaldia hasi arte.
Eta hain zuzen AEBek eta Saudia Arabiak ez dute aurreikusten NBE Nazio Batuen Erakundeko agentzia horretako inspektoreek ikuskatzeak egitea. Irango Buxehr-eko zentral nuklearra kenduta, Arabiar Emirerri Batuak da eskualdean instalazio nuklearrak dituen herrialde bakarra. Lau erreaktore ireki ditu azkeneko bost urteotan, eta IAEAk ikuskatzen du horien jarduna. Dena den, uranioa aberasteari uko egin zion hasieratik.
Operazio geoestrategikoa
AEBetako komunikabideek argitaratu dutenez, Joe Biden AEBetako presidente zen garaian (2021-2025) ere hitz egin zuten Saudi Arabiarekin akordio bat egiteko ideiaz. Izan ere, 2020ko abuztuan Abrahamgo Ituna sinatu zuten Israelek, Arabiar Emirerri Batuek eta Bahrainek, Trumpek berak bultzatuta —bere lehen agintaldiaren amaiera aldera—. Horren helburua zen Ekialde Hurbileko herrialdeek Israelekin harreman diplomatikoak normalizatzea. Orduan, horren jarraipena da Bidenen garaian ere Washington-Riad akordio bat izenpetzeko ahalegina. Israelek 2023ko urrian Gazaren kontra areagotutako erasoaldiak, ordea, bertan behera utzi zituen hartu-emanak.
Eta Trump bera buru-belarri inplikatu da auzian. CNN telebista kateak kaleratu duenez, erabateko sekretupean eraman ditu negoziazioak. Wrighti elkarrizketak hasteko eskatu zion iaz, Etxe Zurira itzuli berritan, eta horiek iazko urrian bukatu zituzten. Etekin ekonomikoa lortzeko ez ezik, Saudi Arabia Errusiaren eta Txinaren balizko eraginpetik aldentzeko operazio geoestrategikoa ere bada akordioa.
Israel, baina, ez dago gustura. Esaten ari da Saudi Arabiarekin harremanak normalizatzea duela asmo; atezuan dago, ordea, Washingtonen eta Riaden akordioaren ondoren, Nir Barkat Israelgo Ekonomia ministroak atzo esanagatik «helburu baketsuetarako» nahi badituzte arazorik ez dutela. Benjamin Netanyahu lehen ministroak ez du adierazpenik egin, baina Amichay Eliyahu Ondare ministroak ohartarazpen bat egin zuen: «Saudi Arabia bide zuzenetik doa egun, baina norabidea guztiz alda lezake».
