Eusko Jaurlaritzak 2024an aurkeztu zuen euskara administrazio publikoan arautzeko azken dekretua, eta ezeztatu egin du orain EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak, Voxen helegite bat aintzakotzat hartuta. Ebatzi du dekretuaren gaineko txosten ekonomikoa «eskasa» dela, eta horregatik bota behar dela atzera. Helegitean Vox talde ultraeskuindarrak bestelako argudioak ere eman zituen dekretuaren aurka; langile publikoei euskara jakiteko derrigortasuna ezarrita Espainiako Konstituzioaren hainbat artikulu urratzen direla esan zuen. Auzitegiko informazio iturrien arabera, ordea, epaian «atzera» bota dituzte argudio horiek; «generikoak» eta «lausoak» direla esan dute, eta ezin direla aintzat hartu.
Txosten ekonomiko taxuzko bat falta da. Hori da epaiaren muina. «Hizkuntzaren plangintzarako» neurriak proposatzen ditu dekretuak, langile publikoek bete beharreko hizkuntza eskakizunen ingurukoak-eta, eta horien «inpaktu ekonomikoa» ondo ebaluatuko duen txosten bat ezinbestekoa dela argudiatu du EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak. Izan ere, txosten horren faltan, dekretuaren bidez proposatzen diren aldaketen eta moldaketen «iraunkortasun finantzarioa» argitzeko dagoela esan du. Hain justu ere, Voxek dekretuaren kontra eman zuen argudioetako bat horixe izan zen, eta horri heldu diote sententzian.
Beste txosten bat ere aipatu dute sententzian, argudiatzeko txosten ekonomikoan ez dela behar bezalako ebaluaziorik egin: Kontrol Ekonomikoko Bulegoak egindako txosten tekniko bat, hain justu ere. Organismo «independente bat» dela argudiatu dute, eta hor jasota daudela Jaurlaritzak dekretuari buruz egindako txosten ekonomikoaren gaineko «eragozpenak». Esan dute txosten «zabala, xehea eta landua» dela eta ondorioztatzen duela dekretuaren bidez hizkuntza normalizaziorako ezarri nahi diren kostuen «estimazioa» ez dagoela behar bezala eginda.
Auzitegiko iturrien arabera, epaia ez da irmoa, eta Espainiako Auzitegi Gorenean helegitea jar daiteke. Eusko Jaurlaritzak ez du argitu oraindik zer asmo duen. Kultura eta Hizkuntza Politikako Sailaren arabera, epaia aztertzen ari dira zer egin erabakitzeko. Epaia irmoa ez denez, dekretuak indarrean segitzen du.
Dekretuaren kontrako helegiteak jarri zituzten PPk eta Voxek, eta justu horien ondorioz martxan jarri zen beste auzibide bat ere; izan ere, EAEko Auzitegi Nagusiak esan zuen, helegiteen gaineko ebazpena emate aldera, Auzitegi Konstituzionalean galdera egin behar zuela hizkuntza eskakizunen gainean. Zehazki, EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak Euskal Enplegu Publikoaren Legeko 187.5 artikuluari buruz galdetu zion Konstituzionalari. Alegia, Espainiako Auzitegi Konstituzionalaren esku utzi nahi zuen hizkuntza eskakizunak konstituzionalak diren ala ez erabakitzea, baina uztailean jakin zen auzitegi horrek ez zuela galdea onartu ere egin.
Espainiako Auzitegi Konstituzionalean abiatutako auzibide haren harira, hizkuntza eskakizunen defentsa egitera atera zen Eusko Jaurlaritza. Agerraldi bateratua egin zuten Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburu Ibone Bengoetxeak eta Eusko Jaurlaritzako eledun Maria Ubarretxenak. «Ez dago arrazoirik Auzitegi Konstituzionalera jotzeko», argudiatu zuten. Auzibideak izan zitzakeen ondorioez ohartarazi zuten: «Oso larria da; sektore publikoan euskara normalizatzeko sistema guztia zalantzan jartzeko arriskua dago». Horregatik, poza azaldu zuten Konstituzionalak auzia ez zuela aztertuko jakin zenean.
Aldaketak
Egungo egoera soziolinguistikoak ekarri dituen egoera «errealak» aintzat hartu nahi izan zituen Eusko Jaurlaritzak dekretuaren bidez: hori izan zen araudi berria egiteko helburuetako bat. Aukera ireki zuen, adibidez, hautaketa prozesua euskaraz eginda euskarazko egiaztagiria lortzeko. Hizkuntza eskakizunak «malgutzea» ere badu helburu. Badira lanpostuak, esaterako, idazmena lantzea ia eskatzen ez dutenak, baina jendearekin tratu handia izatea eskatzen dutenak. Edo, alderantziz, idatzizko maila oso jasoa eskatzen dutenak, baina mintzamenera begira apalagoa. Eskakizun asimetrikoen bidez, halako egoeretarako egiaztagiriak eskatu eta esleitzea da helburua.
Beste zenbait politikaren muina lehengoan utzi zuen dekretuak. Derrigortasun indizeak euskara nahitaezkoa den lanpostuen kopurua izaten segitzen du: egungo sistemaren ardatzetako bat. Hori kalkulatzeko erak lehengoan jarraitu zuen, tokian tokiko errealitate soziolinguistikoa aintzat hartuta. Dekretu honekin ere, halaber, hizkuntza eskakizuna nahitaezkoa ez denean, merezimendu gisa baloratzen da, aurretik egin ohi zen proportzio berean. Bide berean, lehengo eran, 45 urtetik gorakoa izatea eta beste motibo batzuk salbuespenerako bide dira orain ere, baldin eta langileek hala nahi badute.
Hasi dira albisteari buruzko erreakzioak iristen. Esaterako, ELA sindikatuak jakinarazi du sententzia osoa irakurri eta sakon aztertu arte ez duela bere balorazio juridiko zehatza egingo, baina, aurrerapen gisa, ebazpena oso «larria» dela esan du. Aurrez ere euskararen normalizazioa eragozteko epaiak izan direla gogoratu du, eta honako honen atzean ere «bulkada euskarafobo bat» dagoela. «Euskararen normalizazioaren aurkako jazarpen judizialaren beste adibide baten aurrean gaude».
