Bide gorabeheratsu baten ostean jakinarazi du Eusko Jaurlaritzak gaur, azkenean bai, akordio dagoela Espainiako Gobernuarekin, iaztik bideratuta ziruditen bost transferentziak lehenaren esku uzteko. Hura, baina, ez da inondik inora bidearen amaiera, eta EAJren EBBko presidente Aitor Estebanek adierazi du aurreratzean ere «zailtasunak» espero dituztela negoziazioetan. Izan ere, oraindik ere Gernikako Estatutuan jasotako hamasei eskumen geratzen dira eskualdatzeko. Eta, bien bitartean, EAJ eta EH Bildu estatus politiko berriaren inguruko eztabaidari begira ere badaude.
Jaurlaritzako eledun Maria Ubarretxenak itunaren berri eman aurretik egin ditu adierazpenak Estebanek, baina aurrera begira jarrita egin ditu. Azaldu duenez, Espainiako Gobernuarekin egindako akordioak «azken minutuko azken segundoan» itxi ohi dira. Beraz, uste du estatutuan jaso baina orandik eskualdatu ez diren gainerako eskumenen kasuan ere zailtasunak topatuko dituela Gasteizek. «Nik ez dut ezer errazik ikusi Madrilen, eta pentsa urteak egin ditudala han», esan du, Espainiako Kongresuan egindako ibilbidea gogoan.
Transferentzia horiek, baina, akordio batean jasota dituzte bi aldeek, eta sinatutakoa betetzeko eskatu dio Estebanek Madrili: «Konpromiso batzuk daude sinatuta, gainera, Espainiako Gobernuak zehaztutako epe batzuetan, eta logikoa eta normala iruditzen zaigu horiek betetzea».
EAJk eta PSOEk Espainiako gobernuburu Pedro Sanchezen inbestidura ahalbidetzeko akordioan adostu zuten 1979ko estatutuan ageri diren eskumenak «bi urteko epe luzaezin batean» transferitu behar zirela Madrildik Gasteizera. Itun hura 2023ko azaroaren 10ean sinatu zuten bi aldeek, eta Sanchez hilaren 16an izendatu zuen presidente Espainiako Kongresuak. Bidean, negoziaziorako egutegi bat ere adostu zuten, baina hura ez da behar bezala betetzen ari.
Egoera horren aurrean, Estebanek adierazi du EAJk ez duela etsiko Gernikako Estatutua betetzeko asmoan, ezta hark duen «potentzialtasuna» garatzeko nahian ere: «Eskumenetatik harago ere badoa». Horri lotuta, lege organiko hark eskaintzen dituen aukerei erreparatzeko asmoa azaldu du, «politikak eta gobernuaren beharrek eskatzen duten neurrian». Izan ere, adierazi du mundua aldatzen ari dela, eta aldaketa horietara egokitu beharra dagoela.
«Positiboa da»
Eneko Andueza PSE-EEko idazkari nagusiak azken egunetan behin eta berriz adierazi du ez zegoela kezkarako arrazoirik, EAJk kontrakoa adierazi arren, eta behin akordioaren berri izanda, pozik azaldu da negoziazioek euren fruitua eman dutelako. «Pozten nau azken asteetako lana biharko Transferentzien Batzorde Mistoan zehazteak», adierazi du sare sozialetan. Hark jeltzaleek Espainiako Gobernuarekiko harremanari buruz esandakoak ere salatu ditu, «mehatxutzat» joz Estebanek berak astelehenean esanak. Izan ere, defendatu du estatutua osorik betetzeko lanean ari direla PSE eta PSOE, «presarik gabe, berme juridiko eta ekonomikoekin».
EH Bilduk ontzat jo du Jaurlaritzaren eta Espainiako Gobernuaren arteko akordioa, herritarrentzat ona delakoan. «Positiboa da euskal herritarrok gure egunerokoan eta herritarren ongizatean eragina duten gaiei buruz erabakitzeko dugun gaitasuna handitzen duen guztia», adierazi du koalizioko Eusko Legebiltzarreko eledun Pello Otxandianok, X sare sozialean.
Halere, eledun bilkidea kritiko azaldu da egoerarekin. Gogoratu du «46 urteko etengabeko atzerapenen eta urraketen» ondorio dela Gernikako Estatutua oraindik ere osatu gabe egotea, eta gehitu du auzi horrek zein «autogobernuaren higadura isilak» bestelako harreman eredu baten beharra adierazten dutela. «Berdinen artekoa eta bermeekin», adierazi du, esanez horretarako lanean ari direla.
Harreman eredu berri hori, hain zuzen, estatus politiko berriaren inguruko eztabaidaren gakoetako bat da. EAJk, EH Bilduk eta PSE-EEk haren inguruko negoziazio «diskretuak» martxan dituzte aspaldian, eta elkarrizketa horien norabidea argitzeko gako izan daiteke urtarril honetan gertatzen dena. Hala azaldu du Estebanek. Zehazki esku artean zer duten adierazi ez duen arren, «eztabaiden gerra-zaldietako bat» jorratzen ari direla esan du. Hau da, hiru alderdien arteko akordioa zailagoa den gaietako bat. «Pauso hau gainditzen bada, gauza bideratu daiteke, baina ikusi beharko da hala gertatzen ote den». Litekeena da gerra-zaldi hori abertzaleek behin baino gehiagotan aipatu duten «benetako aldebikotasunarekin» lotua egotea.
Jeltzaleen presidentearen esanetan, eztabaidarako markoa «estatus berri» baten ingurukoa da; hau da, «estatutu formulazio guztiz berritu baten» gainekoa. Eta hori eskuratzeko, hiru alderdietako ordezkariek azaldu dute beharrezko ikusten dutela euren arteko akordioa.
