PISAren azken txostenaren emaitzen inguruan, ELAk deitoratu egiten du ELGAk zuzendutako ebaluazio-tresna horrek irizpide «merkantilista hutsak» erabiltzea hezkuntzaren kalitatea neurtzeko, «korporazio handien interesei erantzungo dien hezkuntza sistema bilatuz». Horrek talka egiten du, dio sindikatuak, hezkuntza sistema unibertsal, doako eta «ikasleen espiritu kritikoa» sustatzen duen sistema batekin, «langile klasearentzat beharrezkoa» den sistemarekin, alegia.
Hegoaldeko sindikatu nagusiak uste du hezkuntza sistemak «gabezia eta erronka handiak» dituela, eta Eusko Jaurlaritzako eta Nafarroako Gobernuak gabezia eta erronka horiei erantzuteko beharrezkoak diren «sakoneko neurriak hartzeari uko egin» diotela. ELAren hipotesia da PISA azterketak agerian utzi dituen emaitza batzuen «kausa» hori izan daitekeela.
Sindikatu horrek urte asko daramatza inbertsio eta baliabide gehiago eskatzen eta esaten «sistema propioa, publikoa eta euskalduna eraikitzeko beharra» dagoela, ohar batean gogoratu duenez. «Baina bi exekutiboek Espainiako sistema merkantilista baten esku-sartzeak onartzen dituzte behin eta berriro».
ELAren arabera, Hegoaldeko hezkuntza arduradunek beren egungo jarduna bi arau nagusitan oinarritzen dute: «2023an onartutako Hezkuntza Legea eta 2025ean gainerako sindikatuekin sinatutako irakasleen lan baldintzen akordioa». ELAk uste du horrek horrela jarraitzen duen bitartean ez dela hezkuntza publikoa indartuko eta ez direla egingo «segregaziori erantzuteko beharrezkoak diren sakoneko aldaketak».
Ratioak, lantaldea eta euskara
Salaketa zabaldu du ELAk modu honetan: «Ratio hobekuntza nabarmenik ez dago, ratio politikan aldaketarik ere ez. Ez modu orokorrean ezta konplexutasun handiko ikastetxeetan ere. Ratio hobekuntzak ikasleen hezkuntza eta arreta zein irakasleen lan kargak eta osasuna hobetzea ekarriko luke». Gehitu du 2025eko akordioan ratio hobekuntza nabarmenik ez zutela jaso ituna egin zutenek, eta gobernuek «irizpide murriztaileenak» ezartzen jarraitzen dutela. Horren adibide bat ere jarri du ELAk: «2026-2027 ikasturtean Haur Hezkuntza eta Lehen Hezkuntzan gutxieneko ikasle kopurua betetzen duten 62 ikasgela itxiko dituzte Gipuzkoan».
Horrez gain, enplegu egonkorrik ez dela bermatzen ziurtatu du sindikatu horrek, eta hezkuntza talde egonkorrik ere ez. «Behin-behinekotasun erreala %30tik gorakoa da irakasleei dagokienez, eta milaka dira ikasturtero ikastetxez aldatzen diren irakasleak». Enplegua egonkortzeak klaustroen egonkortasuna ekarriko luke, ELAk azaldu duenez, «ikasleen onuraren alde». Konplexutasun handiko ikastetxeetan are onura handiagoa litzatekeela erantsi dute.
ELArentzat «ezinbestekoa da» hezkuntza sistema publiko, propio eta euskalduna eraikitzea euskal gizarte kohesionatu baten bidean. Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak, ordea, euskarazko murgiltze ereduari «uko egin dio», Hezkuntza legearen bidez.
PISA txostenaren harira, euskarazko murgiltze ereduari ere heldu dio ELAk; ez dela ezarri salatu du, «euskal hezkuntza sistema kohesionatu baten kaltetan». Haren ustez, «ezinbestekoa da» hezkuntza sistema publiko, propio eta euskalduna eraikitzea euskal gizarte kohesionatu baten bidean. Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak, ordea, euskarazko murgiltze ereduari «uko egin dio», Hezkuntza Legearen bidez.
Gogoratu du, gainera, IRALEko R ikastaroak, euskarazko trebakuntza eta atxikimendu tresna ere bertan behera utzi dituela ikasturte honetan. Era berean, hezkuntza legearen eztabaida izan zenean, ELAk digitalizazioarekin lotuta egin zuen proposamena baztertu zutela nabarmendu dute, argitu gabe digitalizazioak zein neurrian izan dezakeen eragina PISAren emaitzetan. Prozesu hori «ikasleen, heziketaren eta heritarren zerbitzura bideratzeko» eskatu zuen sindikatuak.
EH Bilduk ere hitz egin du gaiari buruz gaur, baina askorik sakondu gabe; izan ere, Pello Otxandiano koalizioko Eusko Legebiltzarreko eledunak eta Imanol Pradales Jaurlaritzako lehendakariak bilera izan dute, Pradalesek alderdiekin antolatu duen bilera sortaren barruan, eta batzar osteko agerraldian, gai askori heldu dio Otxandianok. Emaitza «izugarri txarrak» izan direla esan du, eta Hezkuntza Sailak «hausnarketa sakona» egin beharko lukeela erantzunen bila. Aldi berean, koalizio abertzaleko eledunak helarazi du «lehendakariak ere esku hartu» beharko lukeela auzi horretan. «Presazkoa da antzematea zer gertatzen ari den euskal hezkuntza sisteman horrelako emaitzak azaleratzeko». Eta erantsi du «autokonplazentzia» «ez dela formula ona»
Sumarrentzat, «negargarria»
Sumarrek ere heldu dio PISAren auziari. Jon Hernandez Eusko Legebiltzarreko ordezkariaren arabera, Jaurlaritzaren hezkuntza-politikaren «argazki negargarria» erakusten dute emaitzek, eta agerian uzten dute sisteman aldaketak egiteko beharra. Hernandeek ohartarazi du azaleratu atzerakada ezin dela «soilik kanpoko faktoreen bidez» azaldu, eta EAJren eta PSE-EEren Gobernuari eskatu dio alde batera uzteko «autokonplazentzia».
«PISAk hautsi egin du Jaurlaritzak helarazten digun kontakizuna. Euskadik beste lurralde batzuek baino baliabide gehiago eta abiapuntuko baldintza hobeak ditu, eta, hala ere, hezkuntza-emaitzen narriadura bereziki larria da. Ez dugu aitzakia gehiagorik behar, azalpenak eta aldaketak baizik», esan du Sumarreko eledunak.
Txostenaren emaitzak okertzeko joera orokorra izan da, baina horretan ez ezkutatzeko eskatu die Hernandezek Jaurlaritzako arduradunei: «Ezin gara konformatu emaitzek toki guztietan okerrera egiten dutela esatearekin. Beste lurralde batzuek baino atzerago egin dugu, ustez baldintza hobeak izan arren. Jaurlaritzak zerk huts egiten duen aztertzeko eta bere erantzukizuna bere gain hartzeko betebeharra du».
Hala, ezkerreko koalizio horrek legez besteko proposamen bat erregistratu du, euskal hezkuntza-sistemaren etorkizunari buruzko hausnarketa eta azterketa «independente, zientifiko eta plurala» bultzatzeko.
