Unibertsitatez kanpoko irakaskuntza publikoan gastua %11,7 hazi da 2020. eta 2026. urteen artean, eta itunpeko irakaskuntzan diru publikoa ematen duten diru laguntzena %47,5.
2022ko apirilean, Eusko Legebiltzarrean Hezkuntza Ituna delakoa onartu zen, eta honi hurrengo urteko abenduan onartutako Hezkuntza Legeak jarraitu zion. Hain zuzen ere, EAJren ezkerretik ituna hain gogotsu babestu zutenek (PSE-EE, EH Bildu eta Elkarrekin Podemos-IU) berehala ikusi zuten EAJk hasieran proposatutako ituna alderdi horren ideologia eta, oro har, gizarteari eta hezkuntzari buruz duten ikuspegia ahaztu zutenak erakartzeko gizalegea baino ez zela.
Eta amua oso erraz txikitu zuten, hainbesteraino non, hezkuntza legea onartzeko ordua iritsitakoan, EAJk jada ez zituen behar izan, nahikoa zuelako argudiatzea legea haiek sinatutako itunaren isla zela, eta PSE-EEren babes otzana zuelako. Alderdi honek ahaztu egin zuen indarrean zegoen aurreko legea, irakaskuntza publikoaren defentsa egiten zuena eta pribatuaren pribilegioak amaitzen saiatu zena, bere alderdiko militantea zen Fernando Buesak sinatu zuela. EH Bilduk eta Elkarrekin Podemos-IUk uko egin zioten legea babesteari, engainatuak izan zirela konturatu zirelako, baina horrek ez zuen balio izan haien militanteak eta jarraitzaileak pozik uzteko ere.
Zehazki, honako hau dio legeak irakaskuntza publikoaren zereginari buruz: «Lege honek ez du ahazten, ordea, euskal hezkuntza-sisteman euskal eskola publikoari dagokion protagonismoa, oinarrizko erreferentea baita, ikasleen sarbide unibertsala bermatzen duena, eta finantzaketa nahikoa ematen diona, eta, lege honetan ezarritako baldintzetan, itunpeko irakaskuntzarekin batera egongo dena; izan ere, kontuan hartuta hezkuntza hori ere funts publikoz hornitzen dela, nahiz eta ikastetxeak titulartasun publikokoak ez izan, legeak ezarritako printzipioak eta helburuak bete behar ditu, legeak ezartzen dizkion konpromisoak eta betebeharrak bere gain hartuta».
Ituna sinatu zenetik gaur arte gertatu denak argi adierazten du Eusko Jaurlaritzak irakaskuntza pribatuaren alde egiten duen apustua, publikoaren kaltetan, ezen soilik gobernuaren beraren ezkutatze interesatuak, oposizio aurrerakoiaren itsutasun politikoak eta gaizki deituriko komunikabide gehienen isiltasunak saihesten baitute herritarrak jakitun izatea gobernatzen gaituztenen hipokrisiaz.
EAJk PSE-EEren baldintzarik gabeko babesarekin sustatutako irakaskuntza pribatizatzeko politikaren emaitza ukaezina da Euskadi irakaskuntza publikoan ikasle gutxien dituen erkidegoa dela, eta estatu osoan irakaskuntza pribatuko ikasle gehien diruz laguntzen dituena
Ituna sinatu zenetik igaro diren lau urte hauetan, Eusko Jaurlaritzak, eta, zehazkiago, bere Hezkuntza Sailak, EHAAn argitaratutako aginduen bidez, ikastetxe pribatuen sarea 300 ikasgelatik gora handitzea ahalbidetu du, ikasgelak ez ezik irakaskuntza publikoko ikastetxe osoak ere desagertu diren bitartean. Zalantzarik gabe, horrek erakusten du legeak ikastetxe pribatuen existentzia bermatu nahi zuela soilik jaiotza-tasaren jaitsiera aurreikusten zenean eta, ondorioz, ikasleena, pertsona batzuek bere garaian salatu genuen bezala.
EAJk PSE-EEren baldintzarik gabeko babesarekin sustatutako irakaskuntza pribatizatzeko politikaren emaitza ukaezina da Euskadi irakaskuntza publikoan ikasle gutxien dituen erkidegoa dela, eta estatu osoan irakaskuntza pribatuko ikasle gehien diruz laguntzen dituena.
Bestalde, Hezkuntza Sailaren datuen arabera, egindako ebaluazioetan emaitza baxuagoak lortzen dituzten ikasle etorkinak ikastetxe publikoetan kontzentratzen dira gehienbat (%70), eta horiei arreta eman behar dieten ikastetxeei eta irakasleei laguntza gutxi ematen dizkiete, batere ez esatearren. Eta, hala ere, duela egun gutxi, Hezkuntza Sailak, Begoña Pedrosa sailburua buru duela, 15 milioi euro estra oparitu zizkion irakaskuntza pribatuari, ikasle horiek hartzea saihesten duenari, hain zuzen, nahiz eta EAJren gobernuak esan zuen exijituko ziotela atzerriko ikasleak hartzea. Milioiak, edonork uler dezakeen bezala, ez dira gehiago behar duenera joango, hots, irakaskuntza publikora.
Pertsona batzuek borroka egin dugu Euskadi erreferente izan zedin gutxien dutenen eskubideetan, baina partida irabazten dute pribilegioak ekitatearen aurrean defendatzen dituztenek.
