Joan den uztailaren 2an egunkari honek Bingen Zupiria Segurtasun sailburuak Herri Irratiari egindako adierazpenen berri eman zuen. Bertan zera adierazi zuen Zupiriak: «Ziur aski gaixorik egon den eta gaixotasun horren arrastoak dituen gizarte baten zauri horiek sendatzen ari gara».
Kate luze baten azken katebegia, non hasieran begi bistakoa nagusitu zen —barkamena eskatzea eta erantzukizunak bilatzea— eta gero beste eragile, foku eta erantzukizun batzuk bilatu dira, Palestinarekiko elkartasun ontzidiko kideei egindako harreran ertzain batzuek zuzen-zuzenean egindako karga polizial neurrigabearen ondoren.
Bingen Zupiriak duela hiru hamarkadako jarreretara egin du atzera alderaketa finkatzeko, Espainiako eskuin politiko edo mediatikotik hainbeste aldarrikatu zen Euskal gizartea gaixorik dago-ren diskurtsoa klonatuz. Gure idiosinkrasian ainguratutako gatazkarekiko eta doako indarkeriarekiko zaletasun irrazional horren berrargitalpena, gezurrezkoagoa izan ezin daitekeena.
Sortu nahi duen eztabaida esparru hau eztabaidatzea merezi duela uste dugu, aldapa labainkor arriskutsu batean kokatzen baitu.
Ez da onargarria adieraztea ezer ez dela aldatu, iraganean jarraitzen dugula eta giro soziala arnasezina dela, udako jaien testuinguruan autobetetako profezia erraz bat proposatuz.
Euskal gizartea ahalegin partekatu handia egiten ari da bizikidetza demokratikorako itun sozial berri baten bila, biktima guztien eta giza eskubideen aitortzaren inguruan.
Egia da desadostasun politikoak daudela, eskubideak eta askatasunak erabiltzeko modurik onenari buruzko eztabaida eta gizarte gatazkako adierazpen batzuk daudela. Are gehiago, ezin dugu ukatu indarkeriazko gertaera puntual eta anekdotikoak daudela, biktimengan eragin handia dutenak… baina dimentsio politikorik ez dutenak.
Aipatzen dituen Poliziaren aurkako diskurtsoak gure inguruko gizarteetan errotuta daude, ez da fenomeno propioa, ezta iragan horri lotua ere. Baina gizalegearen aurkako ekintzak orokortzea iragan garai traumatikoetan kokatzen gaituen diskurtso bat egiteko, oso sufrimendu gurutzatua duena, ez da esparru egokia egiteke dagoen benetako eztabaidarako: gure herriak XXI. mendean behar duen segurtasun eredua.
Izan gaitezen serioak eta ireki dezagun eztabaida datuekin. Bizikidetza ez da herritarren arazoa. 2014tik ez dago euskal gizartean bizikidetzari edo gatazkaren pertzepzioari buruz galdetzen duen inkestarik. Bai, ordea, herritarren segurtasunaren pertzepzioa edo horrekin lotutako gaiak aztertzen dira, hala nola immigrazioa, arrazakeria eta xenofobia, gero eta kezka handiagoaz.
Autoritatearekiko, Poliziarekiko, segurtasun zerbitzu publikoarekiko kritikak publiko egiten badira, gaixotasun sintoma bat al da? Bestelako segurtasun eredu bat pentsatzeak gure herriko elkarbizitza zalantzan jartzea dakar?
Datuak perspektibarekin alderatuz gero, ondorioztatu dezakegu inoiz ez dugula gizarte giro hoberik izan. Bizikidetzaren aurkako ekintzak noizbehinkakoak baino ez dira, eta, are gehiago, ez dute inolako oinarri politikorik. Beraz, ez dago estatistika irizpide bakar bat ere, ezta, inposatu arren, kontakizun hau baieztatuko duen gizarte pertzepziorik ere.
Bizikidetza faltaren sublimazioak ez du konponbiderako itxaropenik eskaintzen, nirekin edo nire aurka terminoetan planteatzen duelako. «Autoritatea errespetatzeko» eskatu du sailburuak. Autoritate adierazpen bat al da Loiun erakutsitakoa? Hala al da Santurtzin taserrak erabiltzea, hildako baten ondorioarekin? Ba al dago ados ez egoterik gertaera horiekin? Baina, are gehiago, autoritatearekiko, Poliziarekiko, segurtasun zerbitzu publikoarekiko kritikak publiko egiten badira, gaixotasun sintoma bat al da? Bestelako segurtasun eredu bat pentsatzeak gure herriko elkarbizitza zalantzan jartzea dakar?
Bingen Zupiriak eztabaida hauspotu duen malda labainkorra arriskutsua dela diogu, galdera horren erantzuna ezezkoa baino ezin baita izan. Eta berak badaki. Izan ere, denok dakigu elkarbizitzaren aurrean ez dagoela alternatibarik.
Elkarbizitzarik ezaren parapetoaren atzean edozein kritika baldintzatzea onartu ezin dugun eztabaida esparrua da.
Baina, era berean, ez dugu uste Poliziaren jarrera horiek elkarbizitzari eragiten diotenik. Are gutxiago, aipatutako aldi historikoan jaio ere egin ez zen gazte bati «iraganeko tikak» egoztea.
«Iraganeko tik» horiei ere erantzuten ez dieten bezala azken urteetan sartu diren milaka ertzainek, lehen promozioak berrituz.
Gizalegearen aurkako jarreren artean, Ertzaintzaren Loiuko ekintza da, zalantzarik gabe, suntsitzaileena; edo krisi psikologikoa duen gazte baten aurka material hilgarria erabiltzen denean, bere bizitza amaituz, eta hala dira indarkeria handiko jarduera guztiak.
Euskal Poliziaren arazoa berria da, eta begirada berri eta gaur-gaurkoarekin egin behar zaio aurre. XXI. mendean herri honek behar duen segurtasun ereduaren eztabaidari aurre egin behar zaio. Eta segurtasun ereduak zerikusia du inor bazterrean utziko ez duen ongizate estatua eraikitzeko gai izatearekin. Eztabaida hori termino demokratikoetan ebaztea lagungarria izango da bizikidetza demokratikorako.
Pasa den abenduaren 17an, GEBehatokiak agerraldia egin zuen Eusko Legebiltzarrean, hain zuzen ere, eztabaida lasai eta sosegatu honen beharra planteatzeko. Segur aski, inozoak izango ginen, eta ondorengo eztabaida ez zen ariketa konstruktibo bat izan.
Benetan uste dugu eztabaida errepikakor honek bai kezkatzen duela Eusko Jaurlaritza. Lehendakariak dominak ezartzen diren egunean agenteei «autokontrola» eskatuz esandakoak, edo sailburuak berak orain «Europan Polizia ereduari buruzko eztabaida dagoela» onartzen duenean, hori berresten dute.
Beste lehentasun batzuk (itxialdi korporatiboa, kontakizun politikoa, gehiengo sindikal arriskutsuak, hauteskundeen hurbiltasuna…) nagusitu arren, eztabaida hau bidea irekiz doa, tamalez eragile batzuen neurriz kanpoko jardueren eskutik.
Eztabaida, egokia izateaz gain, lehentasunezkoa izaten hasi da, nahiz eta oraindik urrun gauden lasaia eta sosegatua izatetik, eta segurtasun eredu berriak eskatuko duen adostasunetik argi urteetara.
