EB Europako Batasuneko Justizia Auzitegiak oniritzia eman dio Espainiako amnistia legeari. EBko justizia instantzia gorenak horri buruzko ebazpena kaleratu du gaur, Espainiako Auzitegi Nazionalak eta Kontu Auzitegiak duela urte eta erdi igorritako zalantzei erantzunez. Defendatu du legea bateragarria dela talde komunitarioko zuzenbidearekin, ez dielako eragiten EBren gastuei, eta ez duelako talka egiten klubak «terrorismoari» buruz eginda daukan zuzentarauarekin.
Auzitegi horretako presidente Koen Lenaertsek irakurri du sententzia, gaur, Luxenburgon, eta adierazi du amnistia legearen helburua zela «tentsio politiko eta instituzionala arintzea, eta berradiskidetzarako bidea erraztea». Espainiako Kongresuak 2024ko maiatzeko azken egunean onartu zuen legea. Hilabete batzuk geroago, Espainiako Kontu Auzitegiak, batetik, galdetu zion Luxenburgori ea testua bateragarria ote zen talde komunitarioaren zuzenbidearekin; eta Auzitegi Nazionalak, bestetik, duda zuen ea «terrorismoa» egotzita auzipetutako CDR Errepublikaren Defentsarako Batzordeetako hamabi kide amnistiatu behar ote zituen. Bi galderei erantzun die gaur EBko Justizia Auzitegiak.
Eta litekeena da gaur plazaratutako sententziak baldintzatzea Kataluniako prozesu subiranistaren ondorioz erbesteratuta eta inhabilitatuta dauden politikarien geroa; Carles Puigdemont Kataluniako Generalitateko presidente ohiarena eta Oriol Junqueras presidenteorde zenarena, besteak beste. Iritzita «beraientzat irabaziak lortzeko» bideratu zutela 2017ko urriaren 1eko independentzia erreferenduma aurrera eramateko diru publikoa, Espainiako Auzitegi Gorenak ez die amnistia aplikatu ez haiei, ez beste buruzagi subiranista ohi batzuei. Horren harira, hain justu, aintzat hartu behar da amnistia legetik kanpo geratzen direla «jokabide terroristarik larrienak», baita «norbanakoen aberasteari» bide eman dioten diru publikoaren erabilera bidegabeak ere. Hala dio testuak.
Horrenbestez, pilota orain Espainiako Auzitegi Konstituzionalaren teilatuan dago. Gorenaren erabakiaren ondoren, Puigdemontek eta Junquerasek babes helegite bat jarri zuten Konstituzionalean, Espainiako instantzia judizial nagusian —aintzat hartu behar da Puigdemonten kasuan haren kontrako atxilotze agindu bat emanda daukala Auzitegi Gorenak 2017ko udazkenetik, erbesteratu zenetik, eta amnistia legea onartzeak ez duela ekarri hura bertan behera geratzea—, eta, helegite horiei buruz ebatzi aurretik, Konstituzionalak jakin nahi zuen, aurrena, zer iritzi zuen EBko Justizia Auzitegiak —haren erabakia ez da loteslea—. Azken hilabeteetan Espainiako eta Kataluniako hainbat hedabidek iturri judizialak aipatuz kaleratu dutenez, Konstituzionalak udazkenean ebatziko du helegiteez.
EBko Justizia Auzitegiko presidenteak gaur defendatutako tesia defendatu zuen Dean Spielmann instantzia horretako abokatu nagusiak. Esan zuen ez dagoela «lotura zuzenik» prozesu subiranistako gastu publikoen eta talde komunitarioaren kontuen artean; beste modu batera esanda: gastu hark ez ziela eragin EBren gastuei. Nabarmendu zuen, bide batez, ez dagoela bateragarritasun arazorik «terrorismoaren» aurkako EBren zuzentarauaren eta amnistia legearen artean. Eta, esan bezala, amnistia legetik kanpo geratzen dira «jokabide terroristarik larrienak», baita «norbanakoen aberasteari» bide eman dioten diru publikoaren erabilera bidegabeak ere.
Legea zerk ekarri zuen
Amnistia legearen helburua «Kataluniako normalizazio instituzionala, politikoa eta soziala» da. Hori dago jasota arauaren izenburuan. Beraz, horren harira, EBko auzitegiko abokatu nagusiak azpimarratu zuen onartutakoa ez dela «autoamnistia bat» —hori esaten dute Espainiako eskuinek—, argudiatuta testuaren asmoa ez zela «erregimen politiko bat» edo haren ordezkariak auzitegien erabakietatik babestea, baizik «ezohiko egoera bati erantzutea» eta normalizazio instituzionala eta adiskidetzea bultzatzea.
Duela bi urte pasa onartu zuen legea Espainiako Kongresuak. Hilabete batzuk lehenago, 2023ko uztailean, Espainiako Gorteetarako hauteskundeak egin ondoren, Pedro Sanchez Kataluniako bi alderdi independentista nagusiek egingo zutenaren menpe zegoen Espainiako Gobernuko presidente izaten jarraitzeko. ERC Esquerra Republicanaren eta JxC Junts Per Catalunyaren laguntza behar zuen horretarako, eta, babesaren truke, bi alderdi horiek baldintza nagusi bat jarri zioten: has zedila amnistia legea tramitatzen. Horretan hasi zen PSOE, eta urte hartako azaroan Sanchez berriro izendatu zuten presidente, Kataluniako bi alderdi horiek ere haren alde bozkatuta.
