Gaur eguerdian argitaratuko ditu Espainiako Gobernuak 1981eko otsailaren 23an izandako estatu-kolpe saiakeraren agiriak. Orain arte ezkutuan egon dira, 1968an —Francoren diktaduran— onartu eta gaur egun ere indarrean dagoen Sekretu Ofizialen Legearen babespean. Pedro Sanchezen gobernuak gertaera horiei buruzko agiriak argitaratzea erabaki du, eta Mertxe Aizpurua EH Bilduk Espainiako Kongresuan duen ordezkariak eskatu dio argitara dezala euskal gizarteak pairatutako beste auzi batzuei buruzko informazioa ere. 1976ko martxoaren 3ko sarraskia, 78ko sanferminak, Mikel Zabalzaren torturak eta hilketa, Joxe Miguel Etxeberria Naparra-ren desagerpena, Batallon Vasco Españolen ekintzak, eta PSOEko Felipe Gonzalezen gobernuen babesean sortutako GALen inguruko atentatuak aipatu ditu Aizpuruak. «Denak sekretupean daude, eta denak zigorrik gabe», gogorarazi dio Sanchezi gaurko kontrol saioan. Gobernuburuak, baina, Sekretu Ofizialen Legearen erreformarekin lotu du horien desklasifikazioa, eta ez du argitu hura bideratu bitartean beste ezer argitaratuko ote duten.
Sanchezek erantzun dio tramitean dagoela frankismoaren lege hori bertan behera utziko lukeen lege proiektua, eta horrek ahalbidetuko duela Aizpuruak aipatutako auzi horiekin lotutako agiriek argia ikustea. Legeak bide hori egin arte pazientzia eskatu die Kongresuan dauden taldeei. Aizpuruak ez du nahikotzat jo Sanchezen erantzuna: «Ez da nahikoa, eta ez dugu onartzen lege frankista horren ordezkoa izatea sekretuak beste 60 urtez mantenduko dituen beste lege bat». EH Bilduko kongresukideak nabarmendu duenez, borondatean dago gakoa. «Otsailaren 23ko estatu-kolpe saiakeraren inguruko agirien desklasifikazioarekin erakutsi duzue borondate politikoa egonez gero posible dela. Ez ukatu euskal gizarteari egia jakiteko eskubidea».
Memoria historikoa, giltzapean
Mertxe Aizpuruak Sanchezi gogora ekarri dizkio Sanchezek berak esandako hitz batzuk: «Astelehenean esan zenuen memoria historikoa ezin dela giltzapean egon, eta zuzen zaude. Horregatik eskatzen dugu auzi horien inguruko agiriak behingoz argitaratzeko, sumindura eragin zuten-eta biktima zuzenak izan zituzten familiengan ez ezik euskal gizarte osoarengan ere». EH Bilduko diputatuaren aburuz, familiek eta euskal gizarte osoak eskubidea dute Espainiako gobernuek eta segurtasun indarrek euskal herritarren aurka «egin zuten gerra zikinaz» egia jakiteko. Hala, beste behin gogoratu ditu Sanchezek berak erabili berri dituen argudioak: «Zuk esan duzun bezala, demokraziek iragana ezagutu behar dute etorkizun libreago bat sortu ahal izateko».
Aizpuruaren hitzaldiaren erdian, Alderdi Popularreko kongresukideen marmarrak entzun dira, gero eta ozenagoak, EH Bilduren hitzak entzutea eragozteraino. Francina Armengol Kongresuko presidenteak kargu hartu die, eta errespetua eskatu. Armengolek PPko diputatuei gogorarazi die kongresukide guztiek eskubide berak dituztela.
«Egun handia demokraziarentzat»
Sanchezek zera erantzun dio Aizpuruari: «Gaur egun handia da demokraziarentzat. Agiriak sekretupetik ateratzea gardentasuna, demokrazia eta kultura demokratikoa indartzeko aurrerapausoa da. Gaur herritarrekin izan dugun zorra kitatuko dugu, gertatutakoa jakiteko eskubidea baitute». EH Bilduren eskaerari erantzunda, Sanchezek gogorarazi du iazko uztailean onartu zutela sekretupeko informazioari buruzko lege proiektua, eta seihileko honetan bideratuko nahiko lukeela. Tramitazioan dagoela gogorarazi du, eta onartzen denean diktadurako legearen indargabetzea ekarriko duela, 1968an onartutako Sekretu Ofizialen Legearena, alegia. Nolanahi ere, Espainiako gobernuburuak ez du argitu Aizpuruak zerrendatutako gertaeren agiriak argitaratuko ote dituzten erreforma horretan.
