Bete da iragan uztailean Imanol Pradales Eusko Jaurlaritzako lehendakariak eta Pedro Sanchez Espainiako gobernuburuak hitzartutako akordioa; luzapenarekin, baina bete da. Duela 46 urte Gernikako Estatutuak jasotako beste bost eskumen Espainiako Gobernuaren eskutik Eusko Jaurlaritzara iragan dira. Eta beste hamasei falta dira oraindik, nahiz eta EAJk eta PSOEk Sanchez inbestitzeko akordioan hitzartu zuten 2025 amaierarako Estatutua osorik betea behar zuela. Halere, zailtasunak zailtasun, pausoak ematen ari dira, eta Maitane Ipiñazar EAJren EBBko idazkariak atzoko akordioaren balorazio «oso ona» egin du. Dena den, ohartarazi du «akordioak betetzeko» daudela, eta Gernikako Estatutuak «arakatu gabeko ahalmenak» badituela.
46 urte igarota ere, eta oraindik Gernikako Estatutuan hitzartutakoa betetzeko badago ere, «urrats garrantzitsuak» ematen ari direla esan du Estatutua osorik betetzeko: «Eta horrek azken batean, gure autogobernua eta ongizatea areagotzea esan nahi du». Ez du ezkutatu oztopoak izan direnik bidean: «Oso zaila izan da Batzorde Mistoaren azken bilera hau egitea eta aurreikusitako bost eskumenen transferentzia adostea. Horren lekuko izan zarete. Erresistentzia asko gainditu behar izan arren, irmo eutsi diogu: akordioak betetzeko daude, eta aurreikusitako baldintzetan betetzeko. Ez dugu gehiago eskatzen, ezta gutxiago ere».
«Oso zaila izan da Batzorde Mistoaren azken bilera hau egitea eta aurreikusitako bost eskumenen transferentzia adostea»
MAITANE IPIÑAZAR EAJren EBBko idazkaria
EAJren lehendakariak, Aitor Estebanek berak eman zuen zailtasun horien berri, esanaz, izenpetutako akordioa betetzen ez bazen EAJ ez zela «besoak gurutzatuta» geratuko.
Kontakizun horrekin ez zen bat etorri alderdi sozialista. Eneko Andueza PSE-EEko idazkari nagusiak, eta PSE-EEko beste zenbait ordezkarik ere EAJren «ohiko eszenifikazioaren» partetzat jo zituen hitz horiek, eta ziurtzat jo zuen akordioa bete egingo zela.
Halaxe izan da azkenean. Gernikako Estatutuan jasota dauden beste bost eskumen igaro dira jada Eusko Jaurlaritzaren eskuetara: langabezia sarien kudeaketa, kotizazio gabeko prestazioena, eskola aseguruarena, itsas salbamenduarena eta makineria egiaztatzeko zentroarena. Horrenbestez, Gizarte Segurantzaren atal batzuk kudeatzen hasiko da Jaurlaritza lehen aldiz urtebete barru, 2027 urtarrilean.
Ipiñazar harago joan da, eta esan du Estatutua osorik betetzeko unea dela, eta aste honetan Eusko Jaurlaritzak kritikatu duen gauza bera kritikatu du: Espainiako Gobernuaren negoziatzeko modua. Nola Pradalesek, hala Maria Ubarretxena Eusko Jaurlaritzako Gobernantza, Autogobernu eta Administrazio Digitaleko sailburuak eskatu dute aste honetan negoziatzeko beste modu bat, eta bide beretik egin du Ipiñazarrek ere: «Betetzeko dauden eskumenekin modu ordenatuagoan eta lasaiagoan funtziona dezagun. Borondate politikoa baino ez da behar».
Azpimarratu du Estatutua oinarrizko zutabe bat dela. «Tresna horrek ematen du kudeaketa hurbila egiteko aukera, zuzenean eragiten du gure ongizatean, eta oraindik baditu arakatu gabeko ahalmenak», borobildu du.
«Estatuarekin aldebiko harreman eraginkorra ezarriko duen eredua bermatuko digun estatus politiko berri baten ingurukoa da eztabaida nagusia»
PELLO OTXANDIANO EH Bilduren eleduna Eusko Legebiltzarrean
«Ez gaitezen aritu beste 40 urtean transferentziak negoziatzen»
Pello Otxandiano EH Bilduren Eusko Legebiltzarreko eleduna harago joan da. Uste du azken asteetan negoziazio horiek erakutsi dutela bestelako harreman eredu bat eraiki behar dela Estatuarekin. Izan ere, Gernikako Estatutua dagoeneko «edukiz hustuta eta higatuta» dagoela esan du, «ez gaitezen aritu beste 40 urtean transferentziak negoziatzen».
Horregatik, ziurgabetasun globalaren garaian eta nazioarteko egoera aintzat hartuta, herri honek erabakitzeko gaitasun handiagoa behar duela esan du. Gaitasun hori euskal herritarren bizitzetan eragina duten prozesu sozial, ekonomiko eta kultural guztien gainean garatu beharko litzatekeela esan du, eta hor Gernikako Estatutua motz geratzen delako dago, esparru juriko politikoari dagokionez.
Horregatik estatutu berri baten beharra azpimarratu du: «Nazio gisa aitortuko gaituen, beharrezko botere funtsa emango digun eta Estatuarekin aldebiko harreman eraginkorra ezarriko duen eredua bermatuko digun estatus politiko berri baten ingurukoa da eztabaida nagusia».
Datozen garaiotan berri txarrak izango direla esan du, batez ere, nazioarteko egoerari erreparatuta. Baina berri onak ere etor daitezkeela esan du, eta horretarako lanean ari direla gehitu du.
