Polizia Judizialeko komandante bat EEP Euskararen Erakunde Publikoaren bulegoetan agertu zen irailaren 16an, Pirinio Atlantikoetako prefetaren seinalamendu bat jaso ondotik. Ekainaren 25ean EEPk egin zuen biltzar nagusian interes aurkakotasun bat izan zelako, Maider Behotegi lehendakaria eta Anita Lopepe Euskal Hirigune Elkargoko ordezkaria galdekatu zituzten egun batzuk beranduago. «Nehoiz ikusi gabekoa da», salatu du Antton Kurutxarri Euskal Elkargoko hizkuntza politikarako lehendakariordeak, eta, bere hitzetan, ez da adibide bakarra. «Suprefetaren eta prefetaren bidez, euskararen eta EEPren kontrako eraso antolatu bat bada. Euskararen gaia politizatu nahi dute, gatazka sortu; orain arte haren alde izan den kontsentsua hausteko», aztertu du.
Izan dira publikoki agertu direnak: euskararen aitortza ofizialaren alde hainbat herriko etxetan hartutako deliberoei jarritako helegiteak, hautetsien euskarazko adierazpenak mugatzeko edo karriken euskarazko izenak debekatzeko. Aipa daiteke ere iazko abenduaren 3an prefetak Ipar Euskal Herriko hautetsiei bidalitako gutuna. Baina bada ere orain arte isilpean gelditu dena, hala nola, EEPren barnean Frantziako Estatuko ordezkariek duten jarrera. Horiek argitara ematea erabaki du Kurutxarrik. «Gertatzen ari dena larria da». Beste iturri batek ere baieztatu dio BERRIAri azken hilabeteetan EEP barnean tonu aldaketa bat sentitu dutela.
Adibidez, martxoan izan zuten biltzar nagusian, EEP eta CNFPT Lurraldeetako funtzio publikoaren Frantziako zentro nazionalaren arteko hitzarmena zalantzan jarri zuen suprefetak. 2013an hasi zuten lankidetza, funtzio publikoko langileak euskalduntzeko; urtero berrogei eta berrogeita hamar langile artean prestatzen dituzte. Hiru urteko hitzarmenak dira, eta aurten berritu behar zuten. «Suprefetak erran zuen Frantziako konstituzioaren 2. artikuluaren arabera, funtzio publikoan frantsesez egin behar dutela, eta beraz ez dutela zertan euskararik jakin», asaldatu da Kurutxarri. Azkenean, apirilean prefetak gibel egin zuen, eta hitzarmen berria izanen da.
Jaurlaritza, atzerriko potentzia
Ekainean eman zuten ondoko kolpea; Eusko Jaurlaritza jarri zuten jo puntuan. Iazko abenduan, EEPko partaide bakoitzak aurrekontuari 100.000 euroko ekarpen gehigarria eginen ziola erabaki zuten; Jaurlaritzak ere bere ekarpena kopuru berean emendatzea erabaki zuen. Ba suprefetak atzerri ministerioarekin harremanean sartzeko eskatu zien EEPko partaideei. «Argudiatu zuen atzerriko potentzia baten finantzamendua zela, eta argitu behar zela zer interes zeuden gibelean», esplikatu du Kurutxarrik. 2007an adostu zuten EEP eta Jaurlaritzaren arteko elkarlana; ordutik, lau urte guziez berritu dute. EEPko administrariek ez zuten ontzat eman estatuko ordezkariaren eskaera.
Bilkura berean, eragile nagusiei ematen dieten diru laguntza emendatzea aztertu zuten EEPko partaideek; horien artean Seaskari emendatzea. Erabaki hori gai ordenetik kentzeko eskatu zuen prefeturak, informazio gehiago behar zela argudiatuta. «Erran zuen ez ginela prest, lausoegi zela diru hori zertarako zen, nora joanen zen...». Behotegik deliberoa atxikitzea erabaki zuen, eta aurrera egin zuen; estatuko hiru ordezkariek kontra bozkatu zuten.
Bozketa horren ondorioa da interes aurkakotasunaren seinalamendua. Izan ere, martxoko hauteskundeen ondotik, Anita Lopepe Euskal Hirigune Elkargoko ordezkarietako bat da EEPn. Era berean, Antton Etxeberri Seaskako lehendakariordearen bikotekidea da. «Normalean kasu ematen dugu interes aurkakotasun kasuak saihesteko. Dagokion pertsona ateratzen da, eta bere ordez beste batek bozkatzen du. Anitak lehen bilkura zuen EEPn, ez ginen ohartu», esplikatu du Kurutxarrik. «Baina aski zen abisatzea, eta deliberoa berriz bozkatuko genuen. Horren ordez seinalamendua egin, eta PJa bidali dute. Zergatik judizializatu?», gaitzetsi du. Aferak ez du segidarik izan. Deliberoa erretiratu zuten, eta joan den ostegunean egin zuten biltzar nagusian bozkatu zuten berriz, emaitza berarekin; Lopeperen ordez Elkargoko beste hautetsi batek bozkatu zuen.
Barne ministroari deia
Azken bi urteetan gatazka handiak izan dituzte EEPko partaideen artean; ez dute adostasunik izan erakundearen hitzarmen sortzailea berritu eta aurrekontuaren emendatzeari buruzko eztabaidetan. «Hor su-eten batean gara, eta denen artean bloke bakarra osatzen dugu estatuaren aitzinean», baieztatu du. Lehenago ere hala gertatu da, Frantziako Estatuak EEPn hartutako erabakien kontra egin izan duenean.
Barne ministerioaren gidaritzapean jarduten dute prefetak eta suprefetak, eta ez da edozein gaur egun Frantziako barne ministroa dena: Laurent Nuñez Baionako suprefeta izan zen 2010 eta 2012 artean. Hark parte hartzen zuen EEPko bilkuretan, eta hautetsiekin harreman ona zuela kontatu izan du batek baino gehiagok. Ondoko asteetan, Ipar Euskal Herriko parlamentariek harengana jotzeko asmoa dutela jakinarazi du Peio Dufau EH Baiko diputatuak. «Egoera gero eta larriagoa da, eta ikusten dugu hemen dugun elkarrizketatik ez dela konpontzen. Nik ez diot erranen ministroari zer egin behar duen; eskatuko diogu estatuaren posizioa aldatu dezala».
Baina joko instituzionalaz gain, karrikan ere jokatzen da afera Kurutxarri eta Dufauren iritziz. Azaroaren 21ean Euskal Konfederazioak Baionan antolatu duen manifestazioan parte hartzera deitu dute biek. «Garrantzitsua da manifestazio horretan jende anitz izan dadin, estatuaren aitzinean bloke egiteko», erran du Kurutxarrik.
