Zer da segurtasuna? Eta nola berma daiteke? Galdera horiek ardaztu dute Eusko Legebiltzarrean egiten ari diren segurtasun integralari buruzko osoko bilkura monografikoa. EAJren eta PSE-EEren ekimenez egin dute saioa, legealdi honetako hirugarrena jada. Eta, aurrekoetan gertatu moduan, gai bakarreko saioa izan ordez askotarikoa bilakatu da. Zibersegurtasunaz, klima larrialdiaz, etxebizitza krisiaz, indarkeria matxistaz, lan segurtasunaz eta polizia ereduaz hitz egin dute, besteak beste. Baita duela gutxi izandako istiluez ere. Erronka horiei guztiei aurre egiteko abiapuntu gisa «gutxieneko zoru komun bat» ezartzea defendatu du Imanol Pradales Eusko Jaurlaritzako lehendakariak, segurtasuna nolanahi ulertuta ere.
Pradalesek nabarmendu du segurtasuna «subjektiboa» dela, nork bere testuinguruaren eta bizi balditzen arabera duen pertzepzioari lotuta dagoelako. Horregatik, «segurtasunaren paradigma errotik aldatzen» ari den garaiotan, adierazi du segurtasuna bere osotasunean aztertu eta landu behar dela. Hain justu ere, gogorarazi du helburu horrekin jarri zutela abian Basque Segurtasun Foroa, orain urtebete, askotariko eragileekin eta herritarrekin batera «segurtasun integrala» nola landu hausnartzeko.
Bada, prozesu hori amaitu berritan egin dute gaur gai bakarreko osoko bilkura, haren segida gisa, eta lehendakariak prozesuak utzitako ondorioak baliatu ditu bere analisia egiteko. Azken hamabost urteetako bilakaerari erreparatuta egin du kontakizuna, datuetan oinarrituta, eta, azaldu duenez, nahiz eta egoera nabarmen aldatu batez ere ETAren mehatxua desagertu zenetik, segurtasun faltaren pertzepzioa areagotu egin da berriro toki jakin batzuetan, nagusiki hiriguneetan, eta horrek kezka eragin du.
«Euskadin, herri aurreratu guztietan bezala, poliziaren erantzuna ezinbestekoa da. Eta kalean nahi ditugu, eskura. Oinez. Herritarrengandik hurbil»
IMANOL PRADALES Eusko Jaurlaritzako lehendakaria
Horrez gain, balio demokratikoen eta etikoen galeraz ere ohartarazi du, eta indarkeriaren «justifikazio onartezinaz». «Jokabide antisozialen banalizazio bat sumatzen ari gara, oinarrizko elkarbizitza arauak ez betetzea posible delako sentsazio bat», esan du Pradalesek, Bilboko istiluei eta joan den astean terrorismo delitua egotzita atxilotukoei erreferentzia eginez. Eta ohartarazi du indarkeria «inoiz gurutzatu behar ez den marra gorri bat» dela. «Gizarte bezala ez dugu onartuko», erantsi du.
Heziketan eta elkarbizitzan egin du azpimarra Pradalesek, horiek direlakoan segurtasuna hobetzeko tresna garrantzitsuenak: «Bizikidetza konpromisoa ezin da sekula taktikoa izan. Ukaezinak diren printzipio etikoetan egon behar du oinarrituta». Horiek horrela, «ispiluaren aurrean jarri eta galdera deserosoak» egiteko eskatu die herritarrei, eta dagokien erantzukizuna hartzeko. Izan ere, azpimarratu duenez, ardura erakundeena ez ezik, gizartearena ere bada.
«Polizia integrala»
Lehendakariaren arabera, autoritatearekiko errespetua berreskuratzeak oinarrizko zutabea izan behar luke segurtasuna hobetzeko. Izan ere, adierazi du «kultura» hori ere galtzen ari dela. «Bada garaia ertzainen eta udaltzainen lana aitortzeko. Haien jardunari balioa emateko», nabarmendu du, eta zera erantsi: «Haien kontrako erasoak eta mehatxuak ez ditugu inoiz ere onartuko. Zerbitzu publikoa eskaintzen dutenak babestea herritarrek jasotzen duten zerbitzua babestea ere bada».
Bada, Pradalesek iragarri du polizia kopurua handitu, koordinazioa eta prestakuntza hobetu eta agenteen kaleko presentzia indartuko dutela: «Euskadin, herri aurreratu guztietan bezala, poliziaren erantzuna ezinbestekoa da. Eta kalean nahi ditugu, eskura. Oinez. Herritarrengandik hurbil». Haien prestakuntzari dagokionez ere, esan du neurriak hartuko dituztela mehatxu berriei aurre egin ahal izateko: «Polizia integral batek agente integralak behar ditu».
Horri lotuta, iragarri du «jauzi bat» emango dutela larrialdi eta segurtasunaren arloan: aginte bakarreko larrialdi sistema bat eratuko dute. Babes, Berehalako Arreta Bermatzeko Euskal Sistema izena izango du, eta sare berean bilduko ditu babes zibileko zerbitzuak, suhiltzaileak, osasun zerbitzuak eta erakundeak, besteak beste. Helburua da suteei, uholdeei, istripuei edo antzeko larrialdiei berehalako erantzun bateratua ematea. Udazkenerako martxan nahi du Jaurlaritzak.
EAJ eta PSE-EE
Jeltzaleen eta sozialisten ekimenez egin dute osoko bilkura monografikoa, eta haiek izan dira, hain zuzen ere, hitza hartzen lehenak. Biak ala biak bide beretik mintzatu dira, eta bat etorri dira lehendakariaren analisiarekin ere, ñabardurak ñabardura. Ekain Rico PSE-EEko legebiltzarkideak, adibidez, azpimarratu du segurtasuna «eskubide bat» dela, eta ezin dela alderdien intereserako erabili, PPk eta Voxek egiten duten bezala. Edonola ere, ohartarazi du mehatxuak eta arazoak aldatu egin direla eta erakundeak horietara egokitu behar direla. «Euskadi aldatu egin da, eta ezin diogu duela hogei urte bezala heldu».

Bide beretik, Joseba Diez Antxustegi EAJko legebiltzarkideak ere adierazi du «Euskadi herri segurua» dela, eta datuek ere hori erakusten dutela, baina aitortu du herritarren pertzepzioa bestelakoa dela, eta kezka horri erantzun egin behar zaiola: «Ezin dugu albo batera begiratu». Hori bai, adierazi du kontzeptu eta arrisku berriak agertu direla, eta horiei heldu egin behar zaiela. Baina ideiak ez nahasteko ere eskatu du, dena zaku berean sartuz gero segurtasuna ez delako deus izango. Lehentasunen artean honako hauek jarri ditu: elkarbizitza indartzea, balio demokratikoak eta autoritatearekiko errespetua berreskuratzea, eta «Euskal Polizia» etorkizunerako prestatzea.
Hamabi ebazpen atera dira aurrera
Orotara hamabi proposamen onartu dira segurtasunari buruzko osoko bilkura berezian: EAJk eta PSEk aurkeztutako bost, sozialistek proposatutako beste bat, Sumarren bat, PPren lau eta EH Bilduk EAJk eta PSE-EEk hitzartutako beste bat. Azken horretan eskatu dute genero indarkeriaren biktimak babesteko «behar diren neurri guztiak» hartzeko eta Ertzaintzaren eta udal polizien arteko lankidetza hobetzeko. Sozialistek aurkeztutako testua babestu dute EH Bilduk eta Sumarrek: besteak beste, galdegin dute pertsonen jatorria ez ematea delinkuentzia emigrazioarekin lotzea eragozteko; azken batean, lotura hori «gezurra» baita. Hala eskatzen duen kasuetan, testuinguru egokia eta zabala ematea aholkatu dute testuan. EAJk eta PSE-EEk onartutako testuen artean, Bilboko asteleheneko istiluak gaitzesteko adierazpen bat dago, Bilboko Udalak onartutakoa. Gainera, bizikidetza demokratikoa babesteko eta Euskal Polizia indartzeko konpromisoa adierazi dute. Sumarren ebazpenak ziberdelinkuentziari buruzko protokolo bat eratzea galdegin du. PPren lau testu atera dira aurrera: proposatu du Ertzaintzak 8.000 agenteko kopuruari eustea, haren baliabideak indartzea, kaleko presentzia areagotzea eta genero indarkeria kasuen jarraipen hobea egitea.