New Yorkeko Munduak
New Yorkeko munduak

Lurrikara eta erreplika

2024ko apirilaren 8a

Goizeko hamarrak eta hogeian izan zen. Ostiralez. Columbia Unibertsitateko liburutegi barruan nengoen. Halako batean, burrunba. Tren bat azpitik pasako balitzaigu bezala. Sapaitik eskegita dagoen argi-armiarma dardarka hasi zen, kristal hotsa. Elkarri begira hasi ginen han geundenok. Inork ez zuen pentsatu lurrikara izan zenik. Kaleko obrak, kamioi handi bat albotik pasatzen. Horrelako zerbait. Handik gutxira, mugikorrak hasi ziren dardaraka. New York Estatuko mezua. Lurrikara bat izan zela, baina lasai egoteko. Ostean, eskolatik mezuak, umeak ondo daudela. Eta familiakoenak.

Hiritarrek, orohar, umorez hartu zuten. Auzoko denda batean kamisetak saltzen ere jarri ziren. “Bizik atera nintzen 2024ko New Yorkeko lurrikaratik”, zioen lemak.

Erreplika larunbatean izan zen. Euzko etxean. Giza-lurrikara. Athletic-ek jokatzen zuen finalean. Ehundaka euskaldun han bilduta. Athleticeko ereserkia euskaraz abesten azentu amerikarrarekin. Euskaldunen bigarren eta hirugarren belaunaldiak. Eta horiekin batera lurralde guztietakoak, hegoaldeko eta iparraldeko euskaldunak. Errealeko batzuk ere bai, elastiko zuri-urdinekin.

Euzko Etxea jendez lepo zegoen. Pantaila erraldoira begira denok. Telebistako seinalea minutu batzuk berandu iristen zen, baina inor ez zen ausartzen sakelako telefonora begiratzen. Ez genuen aldez aurretik jakin nahi zer gertatzen ari zen itsasoz beste aldean. EITBko Yerai Diaz Ikaran gure ondoan eserita zegoen. Hura jakinaren gainean zegoen baina ondo disimulatzen zuen, ez zuen ezer esaten. Zaletuek abesten eta zapiak astintzen jarraitzen zuten. 120 minutu eta garaipenik ez. Penaltiak iritsi ziren. Bat-batean, Yerai irribarre handi batekin aulkitik altxatu eta jendearen erreakzioa grabatzeko prestatu zen. Hark bazekien. Orduan jakin genuen irabazi genuela. Eta eromena piztu zen.

Bigarren lurrikara, Brooklyngo Euzko etxean.

 

Atal gehiago
New Yorkeko Munduak

Euskara ikasleari

Jakin dut podcast honen entzuleen artean batzuk euskara ikasleak zaretela. Poztu egiten nau horrek. Eta zuei eskerrak eman eta gorazarre egin nahi nizueke oraingo honetan, zuengatik baikara ez bakarrik handiago baizik eta askotarikoago ere bai.

Euskara ez da bat bakarra, era asko daude euskaldun izateko, hiztunak adina, esango nuke. Inor ez da bestea baino euskaldunago, denok gaude maila berean, hizkuntza erabiltzen dugun neurrian.

New Yorkeko Munduak

Kalera bidean

Kalera bidean, ataritik atera eta ilargia ikusi dut zeru urdinean. Arratsaldea zen, baina oraindik ordu batzuk geratzen ziren iluntzerako. Hura ikusita, Ondarroako gizon batek, Arakistainek, kontatu zidan ipuina etorri zait burura.

New Yorkeko Munduak

Txorien bizitza berria

Mariana Enriquez idazle argentinarraren liburu berrian irakurri nuen, Toki eguzkitsua jende goibelarentzat izenekoan. Ipuin-liburua da eta narrazioetako batean kontatzen da txoriak, aurreko bizitza batean, emakumeak izan zirela. “Zigorren bat jasan zuten emakumeak”, idazlearen hitzetan. Ideia, nonbait, Amazonaseko herrien elezaharretatik atera zuen. Hango biztanleek hori uste dute, txori bakoitza, aurretik emakume izandakoa dela.

New Yorkeko Munduak

Dena dago geldirik

Unibertsitateen egoerak okerrera egin du azken astean. Poliziari deitzeak egoera makurtu baino ez du egin. Komunitate akademikoaren barruan tentsio handia somatzen da. Egon dira unibertsitate batzuk ikasleekin negoziatu dutenak, eta horietan arazorik gabe kendu dira kanpaldiak. Baina gehienetan polizia sartu da.

New Yorkeko Munduak

Ikasleen hautu zaila

Gazako triskantza dela eta protestak gero eta handiagoak dira Estatu Batuetako unibertsitateetan. Columbian kanpaldiak jarraitzen du, nahiz eta pasa den astean polizia oldartu zitzaien eta hura desegin, ikasleek berriz jarri dituzte dendak. Gazako egoera hobetu arte ez omen dira joango, eta Columbiak sionistekin dituen loturak eten arte.

New Yorkeko Munduak

Behar duguna

Lurraren nazioarteko eguna da, gaur, apirilak 22.

Charitie Ropati ikasleak Nazio Batuetan esandakoa etorri zait burura. Alaskako jatorrizko herrietako kidea da Ropati eta ingeniaritza estudiatzen du Columbiako unibertsitatean. Hark kontatu zuen bere birraitonak 1967 urtean egindakoa.

New Yorkeko Munduak

Eklipsearen uberan

Bitxia da New Yorken hiritarrek duten zientziarako zaletasuna eta jakinmina. Asteleheneko eklipsearekin bidaiak antolatu zituzten New York estatuaren iparraldera, Buffalo edo Niagara aldera, handik hobeto ikusiko zelako. Hegazkin txartelak eta hotelak agortu ziren.

New Yorkeko Munduak

Lurrikara eta erreplika

Goizeko hamarrak eta hogeian izan zen. Ostiralez. Columbia Unibertsitateko liburutegi barruan nengoen. Halako batean, burrunba. Tren bat azpitik pasako balitzaigu bezala. Sapaitik eskegita dagoen argi-armiarma dardarka hasi zen, kristal hotsa. Elkarri begira hasi ginen han geundenok. Inork ez zuen pentsatu lurrikara izan zenik. Kaleko obrak, kamioi handi bat albotik pasatzen. Horrelako zerbait. Handik gutxira, mugikorrak hasi ziren dardaraka. New York Estatuko mezua. Lurrikara bat izan zela, baina lasai egoteko. Ostean, eskolatik mezuak, umeak ondo daudela. Eta familiakoenak.

New Yorkeko Munduak

Ametsaren gaiztoa

Mark Kurlansky idazleak berak idatzitako liburu bat oparitu. Oroitzapen liburua da, eta bere bizitzako pasarteak Hemingwayren figurarekin lotzen ditu. Nola ezagutu zuen idazlea txikia zenean, Idahon, eta gertakizun horrek bere bizitzan izan duen itzala. Zaletasun asko zituzten berdinak, itsasoa, literatura eta euskaldunonganako maitasuna, besteak beste.

New Yorkeko Munduak

Euskara eta poesia

Atzo iritsi nintzen Euskal Herrira, bi asterako. Loraldiak antolatuta, Munduaribegiratzeko ikus-entzunezkoan parte hartuko dut asteazkenean Bilboko Arriaga antzokian. Ospakizun gaua izango da, hogei urte bete baitira Mikel Urdangarin, Rafa Rueda, Bingen Mendizabal, Mikel Valverde eta bostok Zaharregia, txikiegiaagian hartako lehen emanaldia New Yorken eman genuenetik. Poesia, musika eta artea zuzenean. Eta euskara aldarri. Bilbon, CD-liburu hartako piezak, ostean etorri zen Jainkotxikietajostalarihura-koak eta aurten beren beregi sortutakoak eramango ditugu taula gainera. Aspaldiko lagunak, amets berrituekin.

Podcastak
Kinka
Kinka

Borroka kultural baten giharra klima larrialdiaren eta gehiegikeriaren aurka

Jauzi Ekosoziala eragile berriaz mintzo da Kinka podcasta aste honetan, 2022an Portugaleten egin ziren Ekotopaketa jardunaldien eta ondorengo gogoeta fasearen emaitza. Nerea Zuluaga kide eta bozeramaileak azaldu ditu eragilearen nondik norakoak, balioak eta aurrera begira dituen asmoak. Hiztegian, aterpe klimatikoak zer diren azaldu dute Nagore Arin eta Oli Artola solaskideek. Eta, aholkuen atalean, litiozko baterien araudi berriaz solastu da Imanol Landa Medrano.

New Yorkeko Munduak
New Yorkeko munduak

Euskara ikasleari

Jakin dut podcast honen entzuleen artean batzuk euskara ikasleak zaretela. Poztu egiten nau horrek. Eta zuei eskerrak eman eta gorazarre egin nahi nizueke oraingo honetan, zuengatik baikara ez bakarrik handiago baizik eta askotarikoago ere bai.

Euskara ez da bat bakarra, era asko daude euskaldun izateko, hiztunak adina, esango nuke. Inor ez da bestea baino euskaldunago, denok gaude maila berean, hizkuntza erabiltzen dugun neurrian.

BERRIKETAN Logo
Berriketan

Gutxiago egin daiteke lan

Lan astea murrizteko aukera du hizpide Berriketan saioaren atal honek. Hegoaldean, 40 orduko muga ezartzen du legeak; Iparraldean, 35 ordukoa, baina aise gainditu liteke muga 2008ko lan kodearen erreformaz geroztik. Gai horren gako nagusiak aztertu ditugu Imanol Magro eta Xalbat Alzugarai BERRIAko kazetariekin.

BERRIKETAN Logo
Berriketan

Su bizia Kaledonia Berrian

Kaledonia Berriko gatazka du hizpide Berriketan saioaren atal honek. Maiatzaren 13az geroztik istilu larriak izan dira han, Frantziak hautesle errolda zabaltzeko lege proposamena tramitatzen ari delako. Auziaren gakoak eta xehetasunak azaldu dizkigu Ander Perez BERRIAko Mundua saileko koordinatzaileak.

Berria FM
Berria FM

Zelaitik kanpo ere irabaztekoak

Futboleko euskal taldeek lerroburu ugari eman dituzte asteotan. Esaterako, Espainiako Kopako finala jokatu du Realak, eta lehenbiziko mailara igotzear izan da Osasuna. Biek egin dute kale, baina BerriaFMri abagune ederra iruditu zaio emakumezkoen futbola izateko hizpide; dakitenei galdetuta. Ainhoa Tirapu, Ane Azkona, Arene Altonaga eta Jone Bastida lagun, arakatu dugu lan baldintzetan, ikusgaitasunean, futbol sistemaren barreneko biolentzietan, eta egiteko dagoen bidean.

BERRIKETAN Logo
Berriketan

Euskara Nafarroan: poliki, baina aitzina

Euskarak Nafarroan duen bilakaera du hizpide Berriketan saioaren atal honek. Nastat Nafarroako estatistika institutuak euskararen ezagutzaz egindako ikerketaren emaitzak aztertu ditugu Ion Orzaiz BERRIAko gizarte gaietako kazetariarekin.

Orain, aldi berria dator. Zure aldia. 2025erako 3.000 babesle berri behar ditugu iragana eta geroa orainaldian kontatzeko.