New Yorkeko Munduak
New Yorkeko munduak

Euskara ikasleari

2024ko maiatzaren 27a

Jakin dut podcast honen entzuleen artean batzuk euskara ikasleak zaretela. Poztu egiten nau horrek. Eta zuei eskerrak eman eta gorazarre egin nahi nizueke oraingo honetan, zuengatik baikara ez bakarrik handiago baizik eta askotarikoago ere bai.

Euskara ez da bat bakarra, era asko daude euskaldun izateko, hiztunak adina, esango nuke. Inor ez da bestea baino euskaldunago, denok gaude maila berean, hizkuntza erabiltzen dugun neurrian.

Euskalduna da “euskara duena”. Euskalduna izateko ez da behar borondatea besterik. Hizkuntza jakinez gizataldeko kide izango zara. Ez du zerikusirik pasaportea izatearekin, ez mugekin ez antzeko aferekin. Tokion bizi liteke euskaldun bat, nahiz eta Japonian jaiotakoa izan, euskara ikasi baldin badu. Areago esango nuke, euskalduna izateko ez da Euskal Herrian bizi behar. Izan zaitezke euskaldun Amerikan, Asian, Afrikan edo Ozeanian bizita. Euskal Herrian bizitze hutsak berez ez zaitu egiten euskaldunago. Euskararen komunitateko kide izatea da kontua, nork bere erara, nork bere neurrian, hizkuntza hitz eginez, han edo hemen.

Euskara ez da beste hizkuntza bat. Euskara balore batzuei lotua dago: boluntarismoa, altruismoa, justizia, duintasuna. Planeta bizi eta kulturatan jasangarria bihurtu nahi bati. Mundua hobetzen ari zarete euskaraz ikasita. Sentitu hori.

Baina ez hori bakarrik. Euskaraz ikastea, euskararen uretara jauzi egitea, pertsona bezala, bigarren bizitza bat hasteko aukera ere bada, bizitza, beharbada, osatuago bat.

Eskerrik asko zuen ahaleginagatik.

Atal gehiago
New Yorkeko Munduak

Irakurketako lagun ezkutuak

2026ko urtarrilaren 19a

Gailuak eta burua betetzen dizkiguten hainbeste berri txarren artean, hona hemen bat ona. The New York Times-ek inkesta bat egin zuen galdetuz zertan hobetu zitekeen hiria. Erantzuna harrigarria izan da. Ez da izan segurtasun gehiago nahi dela, edo kaleak garbiagoak izatea. Erantzuna izan da: liburutegiak eta parkeak hobetzea. Diru gehiago jartzea horietan.

00:00:00 00:00:00
New Yorkeko Munduak

Gabonetako arbolen usaina

2026ko urtarrilaren 12a

Benetako arbola bat nahi zuen semeak, New Yorken Quebeceko baserritarrek kalean saltzen duten horietakoa. Esaten zidan plastikozko baten karbono arrastoa handiagoa dela, eta hobe dela berariaz hazitako bat, gero konposta egingo dena.

00:00:00 00:00:00
New Yorkeko Munduak

Besteen gabonak

2025eko abenduaren 22a

Gabonetako giroa nabari da aireportuan: argiak, apainketa, Santa Claus eta bastoi erraldoiak. Musika ere Gabonetakoa da, kanta alaiak, familiako hitzorduak iragarriz. Beteta dago aireportua, eta ilara luzeak daude kontroletik pasatzeko. Pantailak dio 45 minutu egon beharko dugula zain. Urratsez urrats, lerroari jarraiki, bira eta berriro ilarara. Jendea nekatuta eta urduri dago, kontrola pasatzeko grinarekin.

 

00:00:00 00:00:00
New Yorkeko Munduak

Julliardeko kantariak

2025eko abenduaren 15a

Juilliard da New Yorkeko musika eskolarik prestigiotsuena. Zaila da bertan sartzea, eta mundu osoko ikasleen guraria da han ikastea. Alabaren lagunik onenaren aitak bertan egiten du lan, opera kantarien irakaslea da, eta gonbidatu egin gaitu Gabon aurreko ikuskizunera.

00:00:00 00:00:00
New Yorkeko Munduak

Thomas Pynchon dabil solte

2025eko abenduaren 8a

Thomas Pynchon izango da, Don DeLillo eta Stephen Kingekin batera, AEBko literaturan idazlerik ikonikoena. Nobela postmodernoaren asmatzaileetako bat, are ikonikoago bihurtzen du haren irudi publikorik ia egon ez izana. Gaztetako hiru-lau argazki kenduta ez dago haren irudi gehiagorik. Inork ez daki zer itxura izango duen orain.

00:00:00 00:00:00
New Yorkeko Munduak

Hori da Patti Smith

2025eko abenduaren 1a

Beacon antzokira hurbildu gara Patti Smithen Horses diskoaren 50. urteurreneko ekitaldira.

Horses da Smithen ibilbideko lanik bereziena, Van Morrisonen “Gloria” haren bertsio indartsua jasotzen duena. Eszenatokian diskoa grabatu zuten musikari berak zeuden: Smith bera, gitarra jotzailea eta bateria jotzailea. Gainontzeko biak, hilda.

00:00:00 00:00:00
New Yorkeko Munduak

Dilistak eta txanpaina

2025eko azaroaren 24a

Aurreko astean kontatu zuen familiako taldean izeko Maitederrek. 1975eko azaroaren 20an, Francoren heriotza egunean, ama zain zuela etxean bazkaltzeko, dilista platerkada bat eta txanpaina botila batekin. “Gizon hori ni baino lehen joatea nahi nuen.” Eta horregatik poza eta, ondorioz, txanpaina.

00:00:00 00:00:00
New Yorkeko Munduak

Mamdaniren fedea

2025eko azaroaren 17a

New Yorkeko alkatetzarako bozak irabazi ditu Zohran Mamdani gazteak. Egozten diote eskumakoek sozialista eta musulmana dela. Musulmanarena harrigarri egiten da, New Yorketik kanpoko aurrerazaleen artean ere.

00:00:00 00:00:00
New Yorkeko Munduak

Zabarseko okina

2025eko azaroaren 10a

Arratsaldez joan gara Zabar’s dendara ogi bila. Okinak esan digu 60 zentimotan dituela bagelak; arratsalde partean merkeago egoten dela ogia, eta aprobetxatzeko.
Eskatu diogunean, gure migrari azentuaz jabetu da. Nongoak ginen galdetu digu, eta guk euskal herritarrak erantzun. —Hara, badakit, zuen hizkuntza da “euskara”. —Halaxe da —esan diogu. —Nola dakizu hainbeste?
—Bada, etxean ez genuelako telebistarik —esan digu. Telebistarik ez, eta liburuak ematen zizkiguten irakurtzeko. Hortik dakit euskararena. Idatzi ere egiten dut —aitortu digu—, nobela pare bat ditut, baina ez ditut argitara eman.
Eta isilune baten ostean esan du: —Nobela bat idaztea beti da frakaso bat. Inoiz ez zara geratzen gustura; bukatutzat ematen dituzu, baina bukatu, sekula ere ez.
Okinaren nobelaren ideiarekin geratu naiz bueltaka, eta arrazoia eman ere bai, 60 zentimoko bagela jaten, telebistari begira.

00:00:00 00:00:00
New Yorkeko Munduak

Alkate zaharra edo alkate berria

2025eko azaroaren 3a

Bihar, asteartez, dira New Yorkeko alkatetzarako bozak. Bi hautagai nagusi daude lehian.
Alde batetik, alderdi demokratako hautagaia, Zohran Mandani, 34 urteko gaztea. Aita Columbiako irakaslea, kolonialismoan aditua, eta ama Mira Nair zine-zuzendaria. Gazteen artean babes handia lortu du Mandanik, baita ezkertiarren artean ere. Sareak mugitzen badaki, eta diskurtso argia du: alokairuak izoztu, autobusak musutruk, eta entzun, jendeari entzun.

00:00:00 00:00:00
Podcastak
Berria berriketan
Berria berriketan

Nork zaintzen du zaintzailea?

Bilboko etxebizitza komunitarioetako zaintzaileen lan esplotazioa du hizpide Berriketan saioaren atal honek. LAB sindikatuak 15 egoitzaren jabe den enpresaburu bat salatu du, berarentzat lan egiten zuten zaintzaileak esplotatzeagatik. Sindikatuak salatu duenez, gehien-gehienak emakume migratzaileak izanik, haien babesgabetasunaz baliatu zen negozioa egiteko. Hiru langileren testigantzak jaso ditugu, eta auziaren xehetasunak eman dizkigu Maite Asensio Lozano BERRIAko kazetariak.

00:00:00 00:00:00
Berria FM
Berria FM

Ikusezinak fokuratzea

Maria Luisa Elio, Mirentxu Loiarte, Mirentxu Purroy, Maite Arrieta, Ana Barandiaran, Yurre Ugarte, Yolanda Mazkiaran, Nere Pagola eta abar. Eta jarri eten puntuak gero. Emakume zinemagile mordoa dago eta izan da Euskal Herrian, baina gutxi batzuk bakarrik daude artxibo ofizialetan jasota. Gertatutakoa aztertu, hutsunea betetzeko ahalegina egin, eta ondorioak tesi batean bildu ditu Olatz Ovejero Alfonsok: ‘Euskal emakume zinemagileen ikusezintasunaren genealogiak: Yannick Bellonetik eta Kimuak programaren lehenbiziko belaunaldira (1947-1998)’. BerriaFMn eman ditu gakoak, auzitan jarri kanonak, eta oroitarazi aulki hutsak.

00:00:00 00:00:00
Berria berriketan
Berria berriketan

Trumpek showa aurrera doa (II)

Donald Trumpen urtebeteko agintaldia du hizpide Berriketan saioaren atal honek. 2025eko urtarrilaren 20an izendatu zuten AEBtako presidente, eta ordutik esan eta egin dituenekin hautsak harrotu ditu han eta hemen. Bi ataletan aztertu dugu Trumpen agintaldian gertatu dena, eta atal honetan nazioartean egindako eskuhartzeez aritu gara Julen Otaegi Leonet BERRIAko Mundua saileko kazetariarekin.

Aurreko atala: Trumpek showa aurrera doa (I)

00:00:00 00:00:00
Euskal Herriko Historia 100 objektutan podcasta
Euskal Herriko historia 100 objektutan

Errekaleorreko miliarria

Mugarriak ezagunagoak dira gurean miliarriak baino. Mugako harriak, horiei buruz, entzun dugu zerbait: herri, auzo eta baserrietan mugak ipintzeko modua zen mugarria. Gauez norbere lurren hedapena handitzeko mugarrien garraioan maltzurki ibiltzen zirenen inguruko kondairarik ere ez da falta izan. Ezta mugakide ziren jabe ezberdinen arteko liskarrik ere. Baina miliarria? Zer da miliarria? Hori jakiteko, lehenbizi, milia bat zer den jakin behar.

00:00:00 00:00:00
Berria berriketan
Berria berriketan

Trumpen showa aurrera doa (I)

Donald Trumpen urtebeteko agintaldia du hizpide Berriketan saioaren atal honek. 2025eko urtarrilaren 20an izendatu zuten AEBtako presidente, eta ordutik esan eta egin dituenekin hautsak harrotu ditu han eta hemen. Bi ataletan aztertuko dugu Trumpen agintaldian gertatu dena. Atal honetan ekonomiaren alorrari erreparatuko diogu Irune Lasa BERRIAko ekonomia saileko kazetariarekin.

00:00:00 00:00:00
New Yorkeko Munduak
New Yorkeko munduak

Irakurketako lagun ezkutuak

Gailuak eta burua betetzen dizkiguten hainbeste berri txarren artean, hona hemen bat ona. The New York Times-ek inkesta bat egin zuen galdetuz zertan hobetu zitekeen hiria. Erantzuna harrigarria izan da. Ez da izan segurtasun gehiago nahi dela, edo kaleak garbiagoak izatea. Erantzuna izan da: liburutegiak eta parkeak hobetzea. Diru gehiago jartzea horietan.

00:00:00 00:00:00
Kazetaritza propio eta independentearen alde, 2025 amaierarako 3.000 irakurleren babes ekonomikoa behar du BERRIAk.