New Yorkeko Munduak
New Yorkeko munduak

Super Bowlari Begira

2024ko otsailaren 12a

Igandea Super Bowl-aren eguna izan zen. Eguna diot, partida arratsaldez izan arren, egun osoa egoten baita jendea hemen leihari buruz berbetan. Baserritarren azokan, parkean oinez dabilenak edo supermerkatuan.

Atal gehiago
New Yorkeko Munduak

Egun bakarreko negua

Euskal Herrian, Agate Deunaren bertsoak kantatuz makilekin lurra zanpatzen da. Nonbait lurra esnatu eta udaberria etor dadin. Garai beretsuan, otsailaren hasieran eta Estatu Batuetan, Phil izeneko marmotak negua luzatuko ote den argitzen digu. Aurten, animaliak esan zuen udaberria aurreratuko dela. Agate Deunaren makilek egin zuten bere lana, agi denean.

New Yorkeko Munduak

Super Bowlari Begira

Igandea Super Bowl-aren eguna izan zen. Eguna diot, partida arratsaldez izan arren, egun osoa egoten baita jendea hemen leihari buruz berbetan. Baserritarren azokan, parkean oinez dabilenak edo supermerkatuan.

New Yorkeko Munduak

Eskultorearen senarra

Audubon Terrace Historic District deitzen da New Yorkek duen toki ia sekretu bat. Bertan kokatzen da Hispanic Society izeneko liburutegi eta museoa eta baita Estatu Batuetako arte eta letren akademia ere. 155. eta 157. kaleen bitartean, hiriko gainontzeko museoetatik aparte, Washington Heights deritzon auzo bizi eta askotarikoan.

Tokia ez oso ezaguna, turista asko ez da hurreratzen hara. Baina gunea ikusgarria da, ondoan du hilerri zahar bat, nondik ikusten den Hudson ibaiaren zabala.

Hispanic Society museoko bilduma bikaina da: Velazquez, Greko, Goya eta hainbat gehiago. Badago gela oso bat Joaquin Sorollaren mihiseez osatua, olio koadro eskergak. Zortzi urtetan egon zen margolaria hura burutzen. Sekulako lana, hil ere egin zen artista, erakusketa zabaldu aurretik.

Archer Milton Huntington zeritzon ameslari baten ametsa da Audubon Terrace gune osoa. Trenak eraikitzen aberastu zen familia bateko kide, endaz jaso zuen dirua kulturan gastatzea erabaki zuen. Maitemindu zen Iberiar munduko arteaz eta koadroak eta liburuak erosi zituen, bilduma ikaragarri handi bat eratu arte. Nahi zuen jendeak horiek musutruk ikustea eta gaur egun ere horrela daude ikusgai lanak, debalde.

Museoaren kanpoan bada patio bat eskultura erraldoi batzuekin: Cid gerlaria zaldi gainean, Kixotearen erliebea… itzelak. Irudiak denak ere gizonezkoenak, museoaren fatxadan agertzen diren izenak bezalaxe: Cervantes, Camoes…

Bada, agian jendeak ez dakiena da eskultura ikusgarri horiek emakume batek egin zituela, Anna Hyattek, Huntington haren emazteak. Estatu Batuetako eskultorerik ezagunenetakoa da Hyatt Huntington. Berak eginak dira New Yorkeko Joana Arkukoa edo José Martiren irudiak. Denak ere zaldi gainean. Ez zegoen munduan zaldiak hobeto zizelkatzen zuen artistarik. Annaren aita Harvard -eko irakaslea zen, paleontologia eta zoologian aditua, eta hark sartu zion animalientzako maitasuna. Eskultore ezaguna izan zen bizian, eta ez Huntingtonen emaztea zelako. Berak egin zuen bere bidea.

Ez alferrik bikotekide biek egun berean betetzen zituzten urteak, martxoaren 10ean. Biek berdin.

New Yorkeko Munduak

Ikerneri

Ikerneri Visitación deitzen zion Frankismo garaiko eskolako monjak. “Zu ez zara Ikerne, Visitación baino”, esaten zion erdeinuz, umearen izena euskaratik gaztelaniara itzuliz. Ikerneren erantzuna izaten zen Francoren postako zigiluak zirriborratu eta betaurrekoetan itsatsiz, monjaren aurrera azaltzea.

New Yorkeko Munduak

Caravaggioaren begirada

Caravaggioren Musikariak izeneko koadroa ikusi nahi genuen MET Museoan. Koadroan lau nerabe ageri dira, eta horietatik bat, atzean dagoena, margolaria bera da. Edertasunaren hauskortasuna sinbolizatzen du margoak. Gaztetxo horiek, laster, ez dira izango.

Caravaggiok iraultza ekarri zuen margolaritzara XVI eta XVII. mendeen tolesduran, Chiaroscuroaren teknikarekin. Baina ez hori bakarrik, bere modeloak benetako pertsonak ziren, ez ziren gorputz idealizatuak. Kalean bizi ziren pertsonak eramaten zituen margoetara, eta gero aberatsek eta kleroko handikiek etxean edo elizetan ikusten zutena hori zen, kaleko jende pobrea, santu jantzita. Gogorarazi nahi zien jende txiroa ere hor dagoela.

Halako batean, eta hainbat gela igaroi eta gero, iritsi ginen musikariak egon behar zuten gelara. Margoa baina, ez zegoen horman. “Utzita dago”, argitu zigun emakumezko zaindari batek, hari buruz galdetu genionean. “Ordea, baduzue beste bat berarena, zoragarria, eta oharkabean pasatzen dena. Zatozte”.

Eta emakumeak mihisearen aurrera eraman gintuen. Caravaggiok “Familia santua” margotu zuen aldi bakarra dela esan zigun. Koadroan Ama Birjina eta Jesus agertzen dira, lehen planoan. Jesus umea da baina ez mantukoa, koskortua dago, lau bat urte izango ditu. Haren alboan San Joan Bataiatzailea dago, hura ere ume. Atzealdean, San Jose, ia ikusten ez dela, itzal bat.

“Konturatu zarete Ama Birjinaren begiradan?”, galdetu zigun zaindariak. “Guri begira dago eta kezka azaltzen du. Zerbaitez ohartarazi nahiko baligu bezala, jakingo balu bezala urte batzuk barru semea hilko diotela”.

Koadroari begiratzen nion eta emakumeari gero. Arrazoi zuen, Caravaggioren Ama Birjina gazte hura guri deika ari zela ematen zuen. Begirada indartsua zuen, erraz ez ahaztekoa. Aditzera eman nahiko baligu bezala, bere semea legez beste hainbat ume hiltzen ari direla gaur egun, munduko toki berean. Egin zerbait, geratu hori. Edo hori da niri gogora jaio zitzaidana, behintzat.

Hala ere, bisitariak gure atzetik pasatzen ziren, koadroan arreta handirik jarri gabe, beste artelan famatuago batzuen bila, edo beraien kezkekin buruan.

New Yorkeko Munduak

New York bat baino gehiago

Hiria hasi da Gabon usaina galtzen eta neguaren bihotzera bideratuz doa. Langileek Gabonetako zuhaitzak jasotzen dituzte espaloietatik eta parkeetako lakuetan jarri dituzte egurrezko eskailera gorriak. Ur azala izozten bada jendea oinez ibiltzen da gainetik eta eskailerok dira izotza zulatu eta barrura norbait eroriko balitz, salbatzeko. Mugikorreko eguraldi iragarpenak zero azpitik egingo duela diost, eta mezuak ere hasi dira bidaltzen udaletik, kode urdina abian dela esanez, hau da, etxerik gabekoak kalean gauez aurkituz gero abisua emateko eskatzen duena.

New Yorkeko Munduak

Hiru errege errepublikan

Errege eguna egun seinalatua izaten zen New Yorkera iritsi ginenetik. Umeak txikiak zirenean Rafa Yusteren etxera joaten ginen ospatzera, eta opariak ere jasotzen zituzten, bakoitzarentzat liburu bat. Rafarenean errege erroska jaten genuen. Mexikar batzuen okindegian lortzen zuen, Queens aldean, ez da erraza errege opila Estatu Batuetako hiri tzarrean aurkitzea. Panpinak edo babak ere izaten zituen barruan. Eta ez bat bakarra, Euskal Herrian bezala, dozena erdi bat baino. A ze paotsa.

New Yorkeko Munduak

Etxe zurira bisitan

1940ko Gabonetan Manu Sota euskal idazle eta aktibista Washingtongo Etxe Zurian izan zen. Haur batzuekin batera Gabon kantak euskaraz kantatu zizkieten Roosevelt senar-emazteei. Espainiako Gerra Zibila bukatu berri, II Mundu Gerra garaian, ondo hartu zuten Rooseveltarrek gure Manu Sota exiliatua.

New Yorkeko Munduak

Ane

Ane zeukan izena izekok. Errepublika garaian jaio zen eta euskarazko izena jarri ahal izan zion amamak bere lehenengo alabari. Hurrengo alabekin ezin izan zuen egin, baina Anerekin bai. Horregatik izeko Ane beti izan da Ane, baita Franco garaian ere, Ane.

New Yorkeko Munduak

Abenduko eguna

Neguaren atarian gaude New Yorken, heldu da hotza, jendea berokiekin dabil eta txanoa buruan. Gabonetako zuhaitzak saltzen hasi dira Quebec aldetik etorritako laborariak. Asteon, Rockefeller plazako zuhaitz erraldoiari jantzi diote 50.000 argiekin egindako soinekoa. Halaxe da, esker emate egunaren ostean negu usaina zabaltzen da hirian.

Podcastak
BERRIKETAN Logo
Berriketan

Bihurgunearen bestaldean, Gorena

Nafarroako trafiko eskumena du hizpide Berriketan saioaren atal honek. Espainiako Auzitegi Gorenak bertan behera utzi du eskumenaren transferentzia. Gaiaren ertz guziak aztertzeko Joxerra Senar BERRIAko kazetariarekin mintzatu gara, bera arduratzen baita Nafarroako politika kontuez.

Berriketan podcasteko doinuak Lumi taldeak egin ditu.

Atalaren bukaeran, BERRIAn dokumentazio lanetan aritzen den Maddi Ane Txoperenak egunkarian argitaratutako esaldi bat nabarmendu du.

Dunbala logoa
Dunbala

2024aren hasierak ekarri diguna

Dagoeneko 2024aren ia bi hilabete joan zaizkigu, eta saio honetan urte hasiera honek ekarri dizkigun hainbat kanta nabarmendu ditugu. Ez da Gorka Urbizu izan nobedade bakarra; oraingoan Anari, Libe, Cccorrosion, Verde Prato eta Bronquio, Monsieur Lecrêpe eta Eneritz Furyak izan ditugu hizpide.

BERRIKETAN Logo
Berriketan

Galizia: oraingoan ere ez

Galiziako hauteskundeen emaitzak ditu hizpide Berriketan saioaren atal honek. Hauteskunde kanpaina eta hauteskunde gaua bertatik bertara jarraitu ditu Ander Perez Zala BERRIAko kazetariak, eta berarekin hitz egin dugu emaitzen analisia egiteko.

Berriketan podcasteko doinuak Lumi taldeak egin ditu.

Atalaren bukaeran, BERRIAn dokumentazio lanetan aritzen den Maddi Ane Txoperenak egunkarian argitaratutako esaldi bat nabarmendu du.

Kinka
Kinka

«Zehaztapen eta ikuspegi integral baten falta», Trantsizio Energetikoaren eta Klima Aldaketaren Legearen oinarri

Trantsizio Energetikoaren eta Klima Aldaketaren Legearen gakoak bildu Kinka podcastaren ale berriak, Edurne Begiristain BERRIAko kazetariarekin eta Euskal Herria Bizirik talde ekologistako Iker Soraluze ekintzailearekin. Neurri sortaren nondik norakoak azaldu ditu kazetariak; neurri horien irakurketa zorrotza egin du ekintzaileak. Hiztegian, ekorzerga zer den azaldu dute Nagore Arin eta Oli Artola solaskideek. Eta, aholkuen atalean, denetariko galderei erantzun die Imanol Landa Medrano kolaboratzaileak.

New Yorkeko Munduak
New Yorkeko munduak

Egun bakarreko negua

Euskal Herrian, Agate Deunaren bertsoak kantatuz makilekin lurra zanpatzen da. Nonbait lurra esnatu eta udaberria etor dadin. Garai beretsuan, otsailaren hasieran eta Estatu Batuetan, Phil izeneko marmotak negua luzatuko ote den argitzen digu. Aurten, animaliak esan zuen udaberria aurreratuko dela. Agate Deunaren makilek egin zuten bere lana, agi denean.

BERRIKETAN Logo
Berriketan

Trantsizio energetikoaren bidegurutzean

Araba, Bizkai eta Gipuzkoako Trantsizio Energetikoari eta Klima Aldaketari Buruzko Legea du hizpide Berriketan saioaren atal honek. Legearen nondik norakoak azaldu dizkigu Edurne Begiristain BERRIAko kazetariak, eta legeari buruzko irakurketa kritikoa egin digu Iker Soraluze Euskal Herria Bizirik talde ekologistako kideak. Atal honetako edukia zabalago landu dute Kinka podcastean: «Zehaztapen eta ikuspegi integral baten falta», Trantsizio Energetikoaren eta Klima Aldaketaren Legearen oinarri

Berriketan podcasteko doinuak Lumi taldeak egin ditu.

Atalaren bukaeran, BERRIAn dokumentazio lanetan aritzen den Maddi Ane Txoperenak egunkarian argitaratutako esaldi bat nabarmendu du.

Orain, aldi berria dator. Zure aldia. 2025erako 3.000 babesle berri behar ditugu iragana eta geroa orainaldian kontatzeko.