Ongi etorri Arabako Arte Ederren museora. Begien parean izango duzu laster orain arte ikusi duzun instalazio berezienetako bat. Akaso “instalazio” ez da hitzik egokiena sortua izan zen garaian kokatuz gero, oso zaharra baita ikustera zoazena, baina jartzen diogun izena jartzen diogula, ez zaitu epel utziko.
Gidoia: Aintzane Usandizaga
Lokuzioa: Intza Alkain.
Sintonia eta soinuteria: Nagore Etxabe Antuxuna.
Informazio gehiago: 100objektu.eus.
Goñitarren leinuko Teodosio gerrara joan zen VIII. mendean mairuen kontra borrokatzera. Gerratik itzuli zenean, Beltzebu agertu zitzaion erromesez mozorrotuta eta kontatu zion Konstantza bere emaztea zerbitzariarekin maite-kontuetan zebilkiola. Beltzebuk esandakoak eragindako suminak itsututa eta laidoa ezin jasanik, etxeratu bezain laster, izarapean ziren bi gorputzak ezpataz sastakatu eta hil egin zituen Teodosiok. Amorru batean utzi zuen atzean etxea, odolez blaitutako maitaleen gorpuei begiratzera ausartu gabe. Kaleratu orduko harri eta zur geratu zen, ordea, Konstantza emaztea elizatik airoski irteten ikusi zuenean: Konstantza eta bere maitalea ez, bere gurasoak hil zituen nahi gabe Teodosiok; jakin gabe Konstantzak etxean egun batzuk pasatzera gonbidatu zituela.
Bada gauza bat On Kixote eleberriak, Xabiertxo testuliburuak eta Santa Mariari egindako 209. kantigak konpartitzen dutena: mise en abîme-a. Nola? Ez dakizula zer den? Eta zer ari zara bada Nire izena X da atala entzun gabe beste hau entzuten? Pausatu hau, entzun hura eta zatoz bueltan, hemen itxoinen zaitugu.
Mundua bitan banatuta bezala kontatu zaigu XIX. mendea. Bidasoaz iparraldera, xuriak dituzu batetik eta gorriak bestetik. Bibaka eta kukuka emango dute mende amaiera bi aldeek: Le Réveil Basque leituko duzu edo Eskual Herria, gorria izatera, eta Eskualduna xuria bazara, Otsaldetarra zara ala Hiriart Urrutizalea. Horra herri bat bi hemisferiotan banatuta. Bestela esanda, errepublikaren faboreko zara ala elizaren aldeko.
Ongi etorri Arabako Arte Ederren museora. Begien parean izango duzu laster orain arte ikusi duzun instalazio berezienetako bat. Akaso “instalazio” ez da hitzik egokiena sortua izan zen garaian kokatuz gero, oso zaharra baita ikustera zoazena, baina jartzen diogun izena jartzen diogula, ez zaitu epel utziko.
1197. urteko egun buruzuri batek argitu du Iruñean. Nafarroako Erresumako buruzagi Antso VII.ak, Azkarra ere deitzen den horrek berak, kontu eta arreta handiz egindako lan bat jaso du jauregian: biblia bat da, bere enkarguz, beren-beregi eta espresuki egina. Pentsa liteke jauregiko tokirik zabalenean erakutsiko dutela, erran nahi baita jende gehien batzen den tokian, adibidez, egongela nagusian edo kapera gisa egokitutako areto batean. Ageri-agerian jarriko dute behintzat, bertan bizi den noble eta zerbitzari orok ikus dezan; baita bisitariek ere, jakina.
Nora eraman zaitu, entzule, txirularen doinu horrek? Nora, edo zein garaitara? Itxi begiak. Eta bat-batean denboraren makinan sartu zara, eta 35.000 urte gibelera eraman zaitu. Han zaude, orain, Izturitzeko haitzuloan, eta irudikatzen dituzu garai hartako gizakiak borobilean bildurik, edo nork daki nola, txirula doinu horrekin lasaitzen. Ilundu duenean? Goizean? Arratsalde hastapenean? Ez dakigu. Ezta ere zein helbururekin jotzen zuten txirula. Badakiguna da Euskal Herrian musika badagoela, gutxienez 35.000 urte hauetan.
Agirre lehendakariaren idazmakina laukitxo luzanga zurian tekleatuz gero, bilatzaileak bi emaitza nagusi itzultzen dizkizu.
Zein ezaugarri bete behar dira tradizionala izateko? Zerk egiten du objektu bat, ospakizun bat, doinu bat tradizio? Bertan sortua izateak? Egunerokoan sakon erroturik egoteak?
Denbora izan liteke eguneroko zerbait, behinola besterik gabe arrunta zena tradizional bihurtzen duen magia. Baina... zenbat denbora behar da horretarako? Urteak? Hamarkadak? Mendeak?
Hainbat gauza izan daiteke Sigma, hainbat gauza da. Lehena, nabarmenena, eta ezinbestean aipatu beharrekoa —guztiaren jatorria izanik—, Sigma da alfabeto grekoaren hamazortzigarren letra. Sigma letraren bitartez adierazten da, besteak beste, batukarien ikurra. Sigma deitzen zaio heste lodiaren zati bati, baita funtzio aritmetiko bati ere, zatiketekin lotua eta hedapen bat ere baduena. Estatistikan, industria-prozesuetan, fisikan, kimikan, elektrizitatean, argazkilaritzan, materialen mekanikan eta baita fikzioan ere erabili izan da Sigma gauzak izendatzeko.
Guardiatik hego-ekialdera dago San Juan Ante Portam Latinam deituriko parajea, herritik hiru bat kilometrora, Carralogroñoko urmaeletik hurbil. Harkaizpe zabala zegoen garai batean bertan, Kripanen eta Bilarren aurki daitezkeenen ez oso bestelakoa. Egun, harri gorrixkaz egindako horma batek markatzen digu tokia. Izena, bertako mahastien ugazaba zen kofradiari zor zaio.
Nora eraman zaitu, entzule, txirularen doinu horrek? Nora, edo zein garaitara? Itxi begiak. Eta bat-batean denboraren makinan sartu zara, eta 35.000 urte gibelera eraman zaitu. Han zaude, orain, Izturitzeko haitzuloan, eta irudikatzen dituzu garai hartako gizakiak borobilean bildurik, edo nork daki nola, txirula doinu horrekin lasaitzen. Ilundu duenean? Goizean? Arratsalde hastapenean? Ez dakigu. Ezta ere zein helbururekin jotzen zuten txirula. Badakiguna da Euskal Herrian musika badagoela, gutxienez 35.000 urte hauetan.
AHTaren proiektua du hizpide Berriketan saioaren atal honek. Duela 20 urte iragarri gabe hasi ziren makinak lanean, Arratzua-Ubarrundian (Araba). Ordurako hamar urte zeramaten oposizio mugimenduak proiektuaren kontra borrokan. Euskal Herriko historia garaikideko borroka nagusietako bat izan da AHTaren kontrakoa. Urte hauetan dirutza gastatu dute, eta oraindik lanak ez dira bukatu. AHTaren proiektuaz eta haren kontrako borrokaz aritu gara Iñaki Petxarroman BERRIAko kazetariarekin.
Hedabide handien kontrola du hizpide Berriketan saioaren atal honek. Masa hedabideak geroz eta esku gutxiagoren menpe daude, eta esku horiek, gainera, eskuin muturrera lerratuta daude. Hedabideen kontzentrazioaz eta haien kontrola dutenei buruz aritu gara Urtzi Urkizu BERRIAko komunikazio gaietako kazetariarekin.
Amnistia legea du hizpide Berriketan saioaren atal honek. 2024an onartu zuten arren, Espainiako Auzitegi Gorenak trikimailuak egin ditu ez betetzeko. Orain Espainiako Auzitegi Konstituzionalak Amnistia legea betetzeko esan dio Gorenari, eta Pablo Llarena epaileak Carles Puigdemont Kataluniako presidente ohiaren kontrako atxilotze agindua bertan behera utzi du. Eneko Compains EHUko zuzenbide konstituzionaleko irakasleak azaldu digu bi urte hauetan amnistia legearekin gertatutakoa.
Lur diskoa plazaratu zuten iazko urte hondarrean, eta Tolosako Topic-en aurkeztuko dute urriaren 9an. Angelun egin dugu hitzordua eta aritu zaizkigu diskoaz zein euren arteko harreman artistikoaz, musika ulertu eta bizizteko manerez, iparraren eta hegoaren arteko loturez eta beste.
Lizeoetako ikasleen protestak ditu hizpide Berriketan saioaren atal honek. Parisko aldirietako lizeo batean egin zuten mobilizazioa berehala zabaldu da beste leku batzuetara. Ipar Euskal Herrian urriaren 1etik ari dira protestan, lizeoetako atariak blokeatuz eta karrikan manifestazioak eginez. Polizia gogor oldartu da ikasleen aurka mobilizazioetan, baina horrek ez ditu ikasleak gelditu. Protesta hauen xehetasunak azaldu dizkigu Ekhi Erremundegi Beloki BERRIAko kazetariak.
