New Yorkeko Munduak
New Yorkeko munduak

Ikerneri

2024ko urtarrilaren 29a

Ikerneri Visitación deitzen zion Frankismo garaiko eskolako monjak. “Zu ez zara Ikerne, Visitación baino”, esaten zion erdeinuz, umearen izena euskaratik gaztelaniara itzuliz. Ikerneren erantzuna izaten zen Francoren postako zigiluak zirriborratu eta betaurrekoetan itsatsiz, monjaren aurrera azaltzea.

Neskatoak arrazoi zuen. Ikerne Ikerne zen. Ikerne Letamendi Urresti.

Amak halaxe jarri zion izena Pariseko erbestean erditu zenean. Ikerneren gurasoak Parisen ezagutu zuten elkar, exilioan, Eresoinka izeneko enbaxada kulturaleko parte zirenean. Paris naziak hartu behar zutela eta Venezuelara egin zuten ihes, eta hantxe hasi ziren Estatu Batuetako zerbitzu sekretuentzako lanean, naziak eta frankistak espiatzen, II Mundu Gerra betean. Laster Europara bidaliko zituzten. Aita Bartzelonan harrapatu eta polizien torturen ondorioz hil zen. Amak, umeak Euskal Herrian utzi eta alde egingo zuen berriz, Venezuelara.

Amorru hori zen betaurreko horietan azaltzen zena. Hori, eta aitona amonei, Urrestitarrei, frankistek ondasun guztiak kendu izana, eta amonak ezin izango zuela eskolarik gehiago eman.

Ikernek dena gordetzen zuen, aitari gertatutakoa ez zuen ahazterik nahi. Familiari buruz liburua egin behar nuela esan nionean hantxe zuen dena prest, gutunak, argazkiak, dena. Berari esker jakin genuen belaunaldi oso bati buruz, Manu Sota, Antonio Gezala, Nik Kintana… Berarentzat izen ezagunak, baina euskaldunok erabat ahaztuak.

Nahiz eta igarotakoa latza izan, haren hitz egiteko tonua beti zen atsegina, bizitzari irribarre batekin aurre egiten dion emakumearena. Inteligenteegia zen Ikerne, pasatakoa pasata, bizitza ezkortasunekin alferrik galtzeko.

Venezuelako erbesteratuen artean aurkitu zuen senarra eta harekin batera sortu familia, Bilbon. Familia oparoa. Baina ez zen haurgintzara mugatu. Bikoizle eta aktore lanetan ibili zen, berezko zuen izarra egiten zuen gauza guztietan jarriz.

Kontatu zigun gaztea zenean bizikleta karrera batean parte hartu zuela Ondarroan. Emakumea izanda, bizikletan, eta frankismorik gogorrenean. Aitonaren aurpegia aurkitu zuen ikusleen artean. Harro begiratzen zion hark. Aitona bizirik ikusi zuen azken aldia izan zen hura. Miresmen begirada hura, azken oroitzapena.

Guk ere harrotasunez gogoratuko zaitugu, Ikerne. Hain zinen maitekor bezain errebeldea, dotore bezain alaia. Mila esker, familiaren memoria gorde eta gurekin partekatzeagatik.

Eta orain, zoaz Ikerne, bizikleta gainean, bihurguneetan behera, bizkor, kostako bideetan, libre.

 

Atal gehiago
New Yorkeko Munduak

Ezezkoa baiezko bihurtu

Arteak eta gizarteak aurrera egiten du ezezkoa baiezko bihurtuta. Ezinezkoa uste dena egia bilakatuta. Debekuari aurre eginez. Eskubideak lortzen dira ezezkoa baiezko bihurtuta.

Saturraran opera baiezko horren aldarria da. Ezin maitatu ziren bi emakumek elkar maitatzen dute. Zergatik ez? Zergatik mugatu behar dugu maitasuna? Zoriontsu egiten gaituen gauza handi hori?

Ane euskalduna, Luna andaluziarra. Bi tradizio, bertokoena eta migratzaileena, amets berarekin. Heroinaren mundu ilunak harrapatuko ditu. Ondo gogoan dut sasoi hori, nerabea nintzen arren. Herrian, etxean bizi izan genuen. Baita haren atzea ere, hiesaren epidemia.

New Yorkeko Munduak

Delaunayren eguzkia

Arteak poza ematen dit. Asebetetzen nauen ekintza da artelanak ikustea, mendira joatea edo lagunekin biltzea bezain ekintza beharrezkoa. Denbora asko igarotzen badut arterik ikusi gabe, tristatu egiten naiz eta urduritu, bitxia da, baina arteak laguntzen dit bizitzan oreka bilatzen, eta adiskidetzen nau, gure espezie ankerrarekin.

New Yorkeko Munduak

Irakurleen sarea

Bilbo Zaharra Euskaltegiak antolatuta Bilbao-New York-Bilbao liburuaren irakurketa jarraia izango da Arriaga antzokian ostegunean. Aurretik, asteartez eta asteazkenez, bestelako hitzorduak antolatu dira. Asteartean, Euskaltzaindiako egoitzan, Mari Jose Olaziregi eta Miren Ibarluzea EHUko irakasleak arituko dira liburuaren hezur-haragi literarioez eta nazioarteko ibilbideaz. Asteazkenez, ni neuk emango dut hitzaldia, “Nondik datoz istorioak?” izenburuarekin, toki berean.

New Yorkeko Munduak

Euskara ikasleari

Jakin dut podcast honen entzuleen artean batzuk euskara ikasleak zaretela. Poztu egiten nau horrek. Eta zuei eskerrak eman eta gorazarre egin nahi nizueke oraingo honetan, zuengatik baikara ez bakarrik handiago baizik eta askotarikoago ere bai.

Euskara ez da bat bakarra, era asko daude euskaldun izateko, hiztunak adina, esango nuke. Inor ez da bestea baino euskaldunago, denok gaude maila berean, hizkuntza erabiltzen dugun neurrian.

New Yorkeko Munduak

Kalera bidean

Kalera bidean, ataritik atera eta ilargia ikusi dut zeru urdinean. Arratsaldea zen, baina oraindik ordu batzuk geratzen ziren iluntzerako. Hura ikusita, Ondarroako gizon batek, Arakistainek, kontatu zidan ipuina etorri zait burura.

New Yorkeko Munduak

Txorien bizitza berria

Mariana Enriquez idazle argentinarraren liburu berrian irakurri nuen, Toki eguzkitsua jende goibelarentzat izenekoan. Ipuin-liburua da eta narrazioetako batean kontatzen da txoriak, aurreko bizitza batean, emakumeak izan zirela. “Zigorren bat jasan zuten emakumeak”, idazlearen hitzetan. Ideia, nonbait, Amazonaseko herrien elezaharretatik atera zuen. Hango biztanleek hori uste dute, txori bakoitza, aurretik emakume izandakoa dela.

New Yorkeko Munduak

Dena dago geldirik

Unibertsitateen egoerak okerrera egin du azken astean. Poliziari deitzeak egoera makurtu baino ez du egin. Komunitate akademikoaren barruan tentsio handia somatzen da. Egon dira unibertsitate batzuk ikasleekin negoziatu dutenak, eta horietan arazorik gabe kendu dira kanpaldiak. Baina gehienetan polizia sartu da.

New Yorkeko Munduak

Ikasleen hautu zaila

Gazako triskantza dela eta protestak gero eta handiagoak dira Estatu Batuetako unibertsitateetan. Columbian kanpaldiak jarraitzen du, nahiz eta pasa den astean polizia oldartu zitzaien eta hura desegin, ikasleek berriz jarri dituzte dendak. Gazako egoera hobetu arte ez omen dira joango, eta Columbiak sionistekin dituen loturak eten arte.

New Yorkeko Munduak

Behar duguna

Lurraren nazioarteko eguna da, gaur, apirilak 22.

Charitie Ropati ikasleak Nazio Batuetan esandakoa etorri zait burura. Alaskako jatorrizko herrietako kidea da Ropati eta ingeniaritza estudiatzen du Columbiako unibertsitatean. Hark kontatu zuen bere birraitonak 1967 urtean egindakoa.

New Yorkeko Munduak

Eklipsearen uberan

Bitxia da New Yorken hiritarrek duten zientziarako zaletasuna eta jakinmina. Asteleheneko eklipsearekin bidaiak antolatu zituzten New York estatuaren iparraldera, Buffalo edo Niagara aldera, handik hobeto ikusiko zelako. Hegazkin txartelak eta hotelak agortu ziren.

Podcastak
BERRIKETAN Logo
Berriketan

Larrahe: I. mendeko denboraren kapsula

Larrahe dibinitatearen omenezko aldarea du hizpide Berriketan saioaren atal honek. K.o. I. mendeko harrizko pieza da, eta Aranzadi zientzia elkarteak eta Larunbeko herritarrek (Nafarroa) aurkitu dute, Arriaundi mendiko aztarnategian. Atal honetan aldare harria ikertu duten zenbait lagunen hitzen bidez kontatu ditugu aurkikuntzaren gakoak: Juantxo Agirre Mauleon Aranzadiko idazkari nagusia eta Arriaundiko aztarnategiko arkeologo zuzendaria, Oihane Mendizabal Paueko Unibertsitateko ikerlaria, eta Joakin Gorrotxategi eta Javier Velaza hizkuntzalariak.

Berria FM
Berria FM

Harro; betiere, politiko

LGTBI Komunitatearen Nazioarteko Egunaren ingurumarietan bukatu du denboraldia BerriaFMk. Eta abagunea baliatu du erreparatzeko, batetik, azkenaldian lerroburuetan bistaratu diren gorroto delituei eta erasoei, baina baita, orobat, ‘pinkwashing’-ari, LGTBI mugimenduaren ahalduntzeari, gozamenari eta besteri ere. Bilbao Bizkaia Harro jaialdiaz, kritiko, Be Macias; erresistentziaz eta saretzearen ahalmenaz, Maite Morales eta Ainhoa Ayerbe. Queertopiaz eta bestelako mundu batez, Dom Campistron.

BERRIKETAN Logo
Berriketan

'Andere'-ren lorratza

Andere neandertalaren arrastoak ditu hizpide Berriketan saioaren atal honek. Euskal Herrian aurkitu diren giza aztarnarik zaharrenak izan daitezkeenak Karrantzan agertu dira, eta ikerketa horri buruzko xehetasunak eman dizkigu Asier Gomez Olivenza paleontologo eta giza eboluzioan espezializatutako doktoreak. Bera da ikerketaburua.

New Yorkeko Munduak
New Yorkeko munduak

Ezezkoa baiezko bihurtu

Arteak eta gizarteak aurrera egiten du ezezkoa baiezko bihurtuta. Ezinezkoa uste dena egia bilakatuta. Debekuari aurre eginez. Eskubideak lortzen dira ezezkoa baiezko bihurtuta.

Saturraran opera baiezko horren aldarria da. Ezin maitatu ziren bi emakumek elkar maitatzen dute. Zergatik ez? Zergatik mugatu behar dugu maitasuna? Zoriontsu egiten gaituen gauza handi hori?

Ane euskalduna, Luna andaluziarra. Bi tradizio, bertokoena eta migratzaileena, amets berarekin. Heroinaren mundu ilunak harrapatuko ditu. Ondo gogoan dut sasoi hori, nerabea nintzen arren. Herrian, etxean bizi izan genuen. Baita haren atzea ere, hiesaren epidemia.

BERRIKETAN Logo
Berriketan

Costa Rica: Ihesi doazenen bidegurutze eta gurutze bide

Costa Ricako migrazio krisia du hizpide Berriketan saioaren atal honek. Iparraldetik aterpe bila doaz, Nikaraguatik ihesi, eta hegoaldetik pasadizoan dira, Ameriketako Estatu Batuetara bidean, haien herrietatik ihesi. Denek egoera latza bizi dute. Maddi Iztueta BERRIAko kazetaria Costa Rican izan da, eta hango egoeraren berri eman digu.

BERRIKETAN Logo
Berriketan

Klima Aldaketa: Nafarroako Gobernua auzitara?

Klima larrialdiari aurre egiteko betebeharra du hizpide Berriketan saioaren atal honek. Klimaren Aldeko Aliantzak errekerimendua bidali dio Nafarroako Gobernuari, 2022ko Klima Aldaketarako Legea bete ez duelakoan, eta auzitegira jotzeko prest dagoela azaldu du. Auzi honen gako nagusiak azaldu dizkigu Edurne Elizondo Nafarroako Hitzako zuzendariak.

Orain, aldi berria dator. Zure aldia. 2025erako 3.000 babesle berri behar ditugu iragana eta geroa orainaldian kontatzeko.