Entzun duzun soinu hori, klak txiki hori, ezaguna egingo zaizu. Ez?
Txokolate tableta baten ontza bat haustearen soinua da. Izan liteke Suitzakoa, Belgikakoa, Tolosakoa, Oñatikoa… Izan liteke, baita ere, Baionakoa. Badakizu, Baionan ez da bakarrik xingarra ezaguna. Edo Baionako bestak… Bada besterik ere. Bai. Baionako txokolatea.
Gidoia: Eneko Bidegain.
Lokuzioa: Intza Alkain.
Sintonia eta soinuteria: Nagore Etxabe Antuxuna.
Informazio gehiago: 100objektu.eus.
Entzun duzun soinu hori, klak txiki hori, ezaguna egingo zaizu. Ez?
Txokolate tableta baten ontza bat haustearen soinua da. Izan liteke Suitzakoa, Belgikakoa, Tolosakoa, Oñatikoa… Izan liteke, baita ere, Baionakoa. Badakizu, Baionan ez da bakarrik xingarra ezaguna. Edo Baionako bestak… Bada besterik ere. Bai. Baionako txokolatea.
Aragoiko Artiedakoa da Nafarroa Garaiko lehen Leire-aren aita. Edo hala kontatuko dizue gizonak Esa herrian harekin topo egiten baduzue, adibidez, Arangoiti tabernan. Urtegiagatik ezaguna eginen zaizuen Esa herritik Leireko Monasteriora ez dago ia deus distantzian: 5km eskas. Denboran… denboran bai: hamabi bat mende. Leireko Kutxatilaren inguruko informazio eske hurbildu gara, baina heldu bezala egin dugu alde. Monjeek ez digute aterik ireki eta harrerako langileek apenas eman digute informaziorik: “Nafarroako Museoan dago aspaldi” beste askorik ez digute esan.
Kultura hegemonikoek ez dute historian aztarrika ibili behar izaten munduan hartu duten lekua justifikatzeko; horretarako behintzat, aski izaten dute oraina eta benetako errealitate bakarra omen den horrek eskaintzen dien alibia. Baina zer ematen die iraganak zibilizazio azpiratuei? Zer jaso lezakete populu menostuek, aitortzarik gabeko herriek edo aspaldi handitik datozen hizkuntza gutxietsiek, denboraren galbahean harrapatuta gelditu diren altxorrak agerira ateratzea lortuz gero...
Mugarriak ezagunagoak dira gurean miliarriak baino. Mugako harriak, horiei buruz, entzun dugu zerbait: herri, auzo eta baserrietan mugak ipintzeko modua zen mugarria. Gauez norbere lurren hedapena handitzeko mugarrien garraioan maltzurki ibiltzen zirenen inguruko kondairarik ere ez da falta izan. Ezta mugakide ziren jabe ezberdinen arteko liskarrik ere. Baina miliarria? Zer da miliarria? Hori jakiteko, lehenbizi, milia bat zer den jakin behar.
Ze zerikusi dauka mezaren erdian dena utzita ehizara aldegiten zuen Mateo Txistu apaiz ehiztariak Tadej Pogacar txirrindulariarekin? Ze zerikusi dauka Italiako Giroak Ugandako safari batekin? Ze zerikusi dauka Kalashnikov fusilak txorroskileroaren bizikletarekin? Azken finean, Eibarko Armagintza Museoan gaude… Zer egiten du hemen bizikleta batek erakusgai?
Txanponak gero eta gutxiago erabiltzen dira. Txartelarekin ordaintzen dugu orain, ez duzue uste? Batzuek txartelik ere ez dute jada erabiltzen, eta telefonoarekin ordaintzen dute zuzenean. Zer nolako aldaketa, ezta? Nik behintzat txanpon gutxi dauzkat zorroan. Hala ere, metal txiki eta borobil haiei aitortu behar diegu, behintzat, sortu zirenean, gure ekonomia eta historia goitik behera aldatu zituztela.
Bada hari bat Gaztelarrek Nafarroan eginiko konkista eta Japonia lotzen dituena. Edota Cisneros kardinalak agindutako gazteluzidioa eta Moluka Irlak. Halakoetan hariak finak direla esan ohi da baina, kasu honetan, akaso hariak badu sendotik asko. Hari hori, ziur askok asmatu duzuen bezala, Frantzisko Xabierkoa santu katolikoa da.
“Kaixo, nire izena X da, eta zurea?”
Erantzuna da, inkognita. Erantzuna da ezezaguna. Erantzuna da X.
Esate baterako: eseri hemen eta hartu liburu hau. Dei diezaiogun horrela, dei diezaiogun X.
Pentsa zenbat aldiz ikusi dudan irudi hori, pentsa zenbat aldiz izan dudan esku artean liburu hori, eta gaurdaino ez naiz jabetu. Eta hori belaunaldiz belaunaldi pasatu den liburu horietako bat izaki; eskola-liburu bat.
Nekazaritza gure gizartearen oinarri garrantzitsua izan da urte luzez, mundua begiratu eta neurtzeko modu bat. Oraindik bada gure artean apirilari jorraila, abuztuari dagonila eta irailari agorrila esaten dionik. Jarraitzen dugu, ordea, urria esaten, hozkailuan alderik nabaritzen ez badugu ere, eta baita atzetik datorren azaroa, nahiz eta azaz gain tomatea edo ahuakatea urte osoan erosi daitezkeen garaian bizi garen...
Entzun duzun soinu hori, klak txiki hori, ezaguna egingo zaizu. Ez?
Txokolate tableta baten ontza bat haustearen soinua da. Izan liteke Suitzakoa, Belgikakoa, Tolosakoa, Oñatikoa… Izan liteke, baita ere, Baionakoa. Badakizu, Baionan ez da bakarrik xingarra ezaguna. Edo Baionako bestak… Bada besterik ere. Bai. Baionako txokolatea.
'Tortura feminismotik erreparatu' jardunaldiak ditu hizpide Berriketan saioaren atal honek. Prozesu bat abiatua da torturari begirada feminista batetik heltzeko. Orain arte bildu gabeko begiradak txertatu eta torturaren ondorengo osatze prozesuetan ekarpen bat egin nahi dute, betiere ikuspegi feminista batean oinarrituta. Gurutze Izagirre Intxauspe eta Maite Asensio Lozano BERRIAko kazetariek eman dizkigute gaiari buruzko xehetasunak.
Iluntzea da. Osteguna. Metroa beteta dator. Jendea lanetik atera eta etxera bidean.
Bryant Parkeko geltokian gazte aldra bat sartu da trenera. Gehienak erdiko atetik. Bat bakarra hegalekotik.
Bat-batean, taldekoak oihuka hasi dira, hegalekoa ezagutuko balute bezala. Txamarra garestia darama, modako betaurrekoak. Taldeko bi hurbildu zaizkio. Hasieran, agurtzera doazela ematen du.
Baina mutila estutu egin da.
Haietako batek betaurrekoak kendu dizkio. Besteak labana atera du. Lepokoa eta erlojua eskatu dizkio.
Mutilak ezezko keinua egin du aurpegiarekin.
—Bizkor, geltokira iritsi baino lehen.
Azkenean eman dizkie. Biak eta gainerakoak trenetik atera dira.
Mutila barruan geratu da.
—Aitaren erlojua zen —esan du, eta negarrez hasi da.
Gizon bat hura lasaitzen ahalegindu da.
Trena gelditu da berriz. Taldea berriro sartu da. Oihuka hasi dira.
—Hau esperimentu sozial bat zen. Ikusteko zer jarrera hartzen duen jendeak horrelakoetan. Eta inork ez duzue lagundu.
Betaurrekoak, lepokoa eta erlojua bueltan eman dizkiote, eta denak batera atera dira kanpora.
Baina izua ez, hori ez da trenetik atera.
Ate birakariak ditu hizpide Berriketan saioaren atal honek. Ez dira gutxi alderdi eta instituzio publikoetatik atera eta enpresa munduan postu dotoreak topatu dituzten politikariak. Baina legezkoa al da hori? Nola kontrolatzen da? Nork egiten du? Eta batez ere, ohiko jarduna al da gurean? Horri buruz aritu gara Joxerra Senar BERRIAko politika gaietako kazetariarekin.
Kaldereroen besta du hizpide Berriketan saioaren atal honek. Duela sei urte Gaz Kalo Nafarroako ijitoen elkarteen federazioak esan zuen ez zirela eroso sentitzen bestarekin, eta horri buruz hausnarketa egiteko gonbitea luzatu zioten gizarteari. Iruña Taldeak hausnarketa egin ondotik, aurten ez du kaldererorik eginen, muskilen besta baizik. Ijito elkarteen eskariez, inauterietako arrazakeriaz eta Iruña Taldeak egindako prozesuaz hitz egin dugu Edurne Elizondo Nafarroako Hitzako zuzendariarekin.
Gazako zerrendako egoera du hizpide Berriketan saioaren atal honek. Su etena indarrean bada ere, lau hilabeteotan Israelek 500 palestinar baino gehiago hil ditu. AEBen arabera, bigarren fasera pasatu da Donald Trumpek ondu zuen plana. Atal honetan Gazako zerrendan bizi duten egoeraz, planaren faseez eta Trumpek sortutako Bakearen Batzordeaz aritu gara Igor Susaeta BERRIAko Mundua saileko koordinatzailearekin.
