Ba ez, ez gatoz Paristik. Ezta Madrildik ere. Ze inporta nondik. Hemen gaude, hori da kontua. Kultura biziaz eta bizigarriaz hitz egitera gatoz. Liburuak eta diskoak zatikatuko ditugu. Kukuaren koplak kantatuko ditugu. Adi begiratuko diogu artifizioari. Aldarrikapena ipar eta sormena orratz. Ongi etorri LANARTEA Euskararen Langile Profesionalen Elkartearen bidaia kolektibora.
Bihotz bat taupaka.
Amateur hitza kulunkatzen.
Amateurrez hitz egitera baikatoz oraingoan.
Merkatu logikak moldatutako kultur ereduak uzten dien tarte gero eta estuagoaz.
Kulturgileen eta komunitatearen arteko loturaz.
Gure kultur sistemaren balizko arritmiez.
Ustezko basamortuez
Uste basatiez.
Laburbilduz: segidako elektrokardiograman ageri den guztiaz.
Bazen behin eztanda handi bat. Baziren gero izarrak, planetak, zulo beltzak...
Eskolan erakutsi ziguten.
Espazioan mututasuna nagusi dela ere bai.
Dardarak badiren arren, ez dagoelako garraiatuko dituen airerik, bitartekaririk.
Eskolatik kanpo ikasi genuen antzeko zerbait gertatzen dela kulturaren gure galaxian ere. Unibertso honetakoak garela, geuretik dardarak sortzen, baina espazioak ez digula oihartzun egiten.
Eta gure kultura planeta beregain, satelite, asteroide edo Saturnoren eraztunetako harri puska ote den... Teoria ezberdinak daude.
Aizkoraren epaia erraldoiaren kontra.
Enborra eraitsi arte zartaka.
Eta enborra ohol, ohola mahai, mahaia epaimahai.
Erakunde publikoek antolatutako sarien eta beken banatzeko.
Gaur gaurkoz, sortzaileen eskubideen erauzketan zaildutako sistema bat.
Sortzailea apo sentiarazteraino.
Dinosauroa iratzarri zenean, matxismoak han segitzen zuen.
Eboluzio behar handirik gabe.
Dinosauroa iratzarri zenean, kulturaren ispiluak han segitzen zuen.
Arrakala askorik gabe.
Gizarteari isla egiten.
Zenbaterainoko plaza eskaintzen zaio euskal kulturari Euskal Herriko hedabideetan?
Plaza horren neurria zenbateraino da herritarron kultur ohituren moldatzaile, zenbateraino kultur ohituron ispilu?
Mundu gero eta konektatuago ꟷeta globalizatuagoꟷ honetan, zenbateraino normalizatuko dugu gure kulturarekiko deskonexioa?
Etengabeko eraldaketak eta informazioaren gizarteak bizi gaituztela errepikatzea ez delako aski, kultura transmititzea eta biziaraztea ere mundua eta gizartea egiteko modu eraldatzaile bat dela ahazten badugu.
Gasteizko Legebiltzarreko pasilloetan luzaz joan-etorrian ibili eta iritzi publikoan eztabaida zakarrak eragin ostean, Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako Hezkuntza Lege berria onartu berri dute. Plaza politiko horretan eta beste zenbaitetan landutako legeek eta curriculumek gure kultur kapitala belaunaldi berrienganainoko eroale lana erraztuko ote duten, gero eta gehiagotan eteteko zorian dirudien kultur soka indartu ala ahuldu egingo ote duten, eragile ugariren gogoetagai da. Baita akuilu ere, gure hizkuntzaren eta kulturaren biziraupena ikastetxeetan ere jokatzen baita. Horren isla dira, besteak beste, Euskal Herriko ikasgeletan azken hamarkadetan aktibatu diren hainbat ekimen.
Hitz egiteko gaitasunak eta irudimenak egiten omen gaituzte humano. Hitz egiteko eta gure irudimenaren milioika emaitza prozesatzeko gaitasuna erantsi diegun makinak ere adimendunak al dira, beraz? Zein etorkizun opa digute Adimen Artifizialaren sustatzaile nagusiek, gure datuen kudeaketa negozio bihurtu duten multinazionalek? Itsu-itsuan egin behar al dugu datu kopuru erraldoiak kudeatzen trebatutako produktu informatikoen alde? Zein ondorio izan dezake gure iruditeria kolektiboa halako programen esku uzteak? Benetan sinesten al dugu makinek salbatuko dutela euskaldunon komunitatea?
Hauxe zen, beraz, kultur langilea izatea: Itzaltzea eta piztea.
Norbere Ogi Bideko puntu beltzak bide-orri ustez serioenetan sekula ez agertzea.
Euskal Artistaren Estatutua existitzen garenik ere ez dakiten Esne Bidetik kanpoko galaxiaren batetik etorriko zaigula nazkatu arte entzutea.
Intermitente, keinukari bilakatu nahi izatea.
Itzaltzea eta piztea.
Mengala, jorongo, juitzia, tontorra, mokoa, sapa...
Araoa dirudi, baina ez gabiltza zu sorgindu nahian.
Hitz guzti horiek gauza bakar bat izendatzeko erabili izan dira. Forma asko hartu ditzake, baina beti leku berean kokatzen da: buru gainean.
Badakizu zertaz ari garen?
Nafarroako merezimenduen dekretua du hizpide Berriketan saioaren atal honek. 2024 hondarrean onartu zuen Maria Txibitek gidatzen duen gobernuak, eta euskalgintzak hasieratik kontra egin du. Nafarroako lan deialdi publikoetan euskara eskakizuna nabarmen murrizteaz gainera, udalei ere langa paratu die dekretuak, baina halako mugarik ez die ezarri atzerriko hizkuntzei. Ion Orzaiz BERRIAko kazetariak azaldu dizkigu dekretuaren nondik norakoak.
Asteburuetan ardoa erosten dugu. Ostiral eta larunbat iluntzean edateko. Hemen ez dago hango poteo ohiturarik; asko jota taberna batean geratzen zara, bakar batean, edo etxean.
Ardoa auzoko denda batean erosten dugu. Mundu osoko ardoak dituzte, gehienak organikoak edo jasangarriak. Europakoak asko, baita Euskal Herrikoak ere. Txakolinak arrakasta handia du eguraldiak hobera egiten duenean, eta negu partean Errioxakoek.
Dendakoak euskal izenez galdetzen digu. Gogoan dut behin “Gaupasa” izeneko ardo baten esanahia azaltzen ibili ginela. Segituan ulertu zuen. Irribarre egin zuen.
Ardo dastaketak ere egiten dituzte, eta orduan jendea biltzen da, ardoa probatu eta solasteko.
Aurten, ordea, ez gara hainbestetan joan. Prezioak igo zituzten tarifengatik, eta denda hustuago ikusten zen.
Baina orain, gaupasa baten ondoren bezala, egunak argitu du. Ostiralean jakin genuen Gorenak presidentearen tarifak bertan behera utzi dituela. Schwartz izeneko New Yorkeko ardo saltzaile batek jarri zuen helegitea, eta begira, epaileek arrazoia eman diote. Milioiak ordaindu beharko dizkiote kalte-ordainetan, berari eta inportazioan dabilen beste hainbat enpresari.
Ez dakit ardoaren prezioa jaitsiko den.
Banoa, badaezpada, dendara galdetzera.
Aspaldiko partez, berri onak.
Topa!
Sarakoetxeko erromeria du hizpide Berriketan saioaren atal honek. 1970ean Lemoizko zentral nuklearra egiteko proiektua abiatu zenean, Iberduero argindar konpainiak Basordako kala eta inguruko lursail eta baserriak erosi zituen. Komunitatearekin batera, erromeria ere desagertu zen. 2022tik besta hura errekuperatzen ari dira Lemoizko bizilagunak. Labayru fundazioko Akaitze Kamiruaga Garitaonandiak gai horri buruzko dokumentala zuzendu du, eta erromeriari buruz hitz egin digu.
Reggaetonaren bilakaera du hizpide Berriketan saioaren atal honek. Oriol Rosell kultur kritikari, dibulgatzaile eta irakasleak gaia aztertu du, eta bere ondorioa da X eta Z belaunaldien arteko haustura ekarri duela genero musikal horrek, 1950eko urteetan rock and rollak egin zuenaren antzera. Julen Azpitarte BERRIAko musika kritikariak azaldu dizkigu gai horri buruzko nondik norakoak.
Harrera ekintzaileen absoluzioa du hizpide Berriketan saioaren atal honek. 2024ko Korrikan antolatutako taldean 36 migratzaileri muga zeharkatzen laguntzea egotzita epaitu dituzten zazpi ekintzaileak errugabe eta zigorrik gabe atera dira Baionako epaitegitik. Auzi honen bukaeraz aritu gara Leire Casamajou Elkegarai BERRIAko kazetariarekin.
