New Yorkeko Munduak
New Yorkeko munduak

Schwartz andrearen agurra

2024ko urriaren 28a

 

Iragan ostegunean egin genion Schwartz irakasleari agurra. Berrogei urtez aritu zen gure semea dabilen Center School eskolako zuzendari. Agurra ez zen izan eliza batean, ohi denez, ezta ezelako erlijio tenpluren batean. Gorazarrea New Yorkeko kultura etikorako elkartearen egoitzan jaso zuen. Halakoxea zen Schwartz.

 

The Center School bigarren hezkuntzako eskola publikoa da, bosgarren mailan hasi eta zortzigarrenera doana. Hiriko beste eskoletan seigarren mailan hasten dira bigarren hezkuntzako ikasketak. Hiru urtez egoten dira ikasleak erdi mailako eskola edo Middle School-ean, eta gero batxilergoko lau urteak beste nonbait egiten dituzte. Baina Schwartzi laburregi iruditzen zitzaion hiru urte. Haren ustez, 10 urtetik 14 urterako tarte hori oso garrantzitsua da, urte horietan jartzen baitira gure izaeraren oinarriak. Eta horrela lortu zuen, udalaren aurrean borrokatuz, haren eskolara umeak urtebete lehenago joatea. Salbuespena, hiri osoan.

 

New Yorkeko Forham unibertsitatean egin zituen ikasketak eta han ikasitako pedagogia berritzailean oinarrituta beste bi ikaskiderekin eskola berri bat sortzea bururatu zitzaion 80ko hamarkadan. Pedagogia ez zen teoria huts izan behar. Aurrerakuntza praktikara eraman behar zen.

 

Adin desberdinetako ikasleak nahastu zituen geletan, zortzigarrenekoak bosgarrenekoekin, eta irakasleak ere ez ziren soilik materia bakarrekoak, hau edo bestea eman behar zuten, bertan goxo egin gabe, beraiek ere ikasiz. Guraso eta irakasleen arteko bileretan, notak ematen zirenean, ikasleek ere bertan egon behar zuten eta beraiek ere notak jarri. Antzerki ikasteak curriculum barruan sartu zituen. Ez aktore profesionalak sortzeko, ikasleek, urtean birritan taula gainera igoz, beren gorputzetan konfiantza har zezaten. Gaur egun zabalduak dauden praktikak, baina duela berrogei urte berritzaileak.

 

Schwartz eskolako zuzendari izan zen 92 urte bete arte. Guk ezagutu genuen lan horretan. Gazte baten ilusioa adierazten zuen. Barrutik beharbada gaztea sentitzen zen. Urte hasiera batean jakin genuen zuzendari berri bat zetorrela. Schwartzek utzi egin zuela edo agindu ziotela uzteko. Bere ametsetako lana utzi eta hilabete gutxi batzuetara hil egin zen.

 

Agurreko gonbidapenean ohar bat zetorren: lorerik ez mesedez, horren dirua eskola publikoei eman.

 

Halakoxea zen Schwartz.

Atal gehiago
New Yorkeko Munduak

Besteen gabonak

2025eko abenduaren 22a

Gabonetako giroa nabari da aireportuan: argiak, apainketa, Santa Claus eta bastoi erraldoiak. Musika ere Gabonetakoa da, kanta alaiak, familiako hitzorduak iragarriz. Beteta dago aireportua, eta ilara luzeak daude kontroletik pasatzeko. Pantailak dio 45 minutu egon beharko dugula zain. Urratsez urrats, lerroari jarraiki, bira eta berriro ilarara. Jendea nekatuta eta urduri dago, kontrola pasatzeko grinarekin.

 

00:00:00 00:00:00
New Yorkeko Munduak

Julliardeko kantariak

2025eko abenduaren 15a

Juilliard da New Yorkeko musika eskolarik prestigiotsuena. Zaila da bertan sartzea, eta mundu osoko ikasleen guraria da han ikastea. Alabaren lagunik onenaren aitak bertan egiten du lan, opera kantarien irakaslea da, eta gonbidatu egin gaitu Gabon aurreko ikuskizunera.

00:00:00 00:00:00
New Yorkeko Munduak

Thomas Pynchon dabil solte

2025eko abenduaren 8a

Thomas Pynchon izango da, Don DeLillo eta Stephen Kingekin batera, AEBko literaturan idazlerik ikonikoena. Nobela postmodernoaren asmatzaileetako bat, are ikonikoago bihurtzen du haren irudi publikorik ia egon ez izana. Gaztetako hiru-lau argazki kenduta ez dago haren irudi gehiagorik. Inork ez daki zer itxura izango duen orain.

00:00:00 00:00:00
New Yorkeko Munduak

Hori da Patti Smith

2025eko abenduaren 1a

Beacon antzokira hurbildu gara Patti Smithen Horses diskoaren 50. urteurreneko ekitaldira.

Horses da Smithen ibilbideko lanik bereziena, Van Morrisonen “Gloria” haren bertsio indartsua jasotzen duena. Eszenatokian diskoa grabatu zuten musikari berak zeuden: Smith bera, gitarra jotzailea eta bateria jotzailea. Gainontzeko biak, hilda.

00:00:00 00:00:00
New Yorkeko Munduak

Dilistak eta txanpaina

2025eko azaroaren 24a

Aurreko astean kontatu zuen familiako taldean izeko Maitederrek. 1975eko azaroaren 20an, Francoren heriotza egunean, ama zain zuela etxean bazkaltzeko, dilista platerkada bat eta txanpaina botila batekin. “Gizon hori ni baino lehen joatea nahi nuen.” Eta horregatik poza eta, ondorioz, txanpaina.

00:00:00 00:00:00
New Yorkeko Munduak

Mamdaniren fedea

2025eko azaroaren 17a

New Yorkeko alkatetzarako bozak irabazi ditu Zohran Mamdani gazteak. Egozten diote eskumakoek sozialista eta musulmana dela. Musulmanarena harrigarri egiten da, New Yorketik kanpoko aurrerazaleen artean ere.

00:00:00 00:00:00
New Yorkeko Munduak

Zabarseko okina

2025eko azaroaren 10a

Arratsaldez joan gara Zabar’s dendara ogi bila. Okinak esan digu 60 zentimotan dituela bagelak; arratsalde partean merkeago egoten dela ogia, eta aprobetxatzeko.
Eskatu diogunean, gure migrari azentuaz jabetu da. Nongoak ginen galdetu digu, eta guk euskal herritarrak erantzun. —Hara, badakit, zuen hizkuntza da “euskara”. —Halaxe da —esan diogu. —Nola dakizu hainbeste?
—Bada, etxean ez genuelako telebistarik —esan digu. Telebistarik ez, eta liburuak ematen zizkiguten irakurtzeko. Hortik dakit euskararena. Idatzi ere egiten dut —aitortu digu—, nobela pare bat ditut, baina ez ditut argitara eman.
Eta isilune baten ostean esan du: —Nobela bat idaztea beti da frakaso bat. Inoiz ez zara geratzen gustura; bukatutzat ematen dituzu, baina bukatu, sekula ere ez.
Okinaren nobelaren ideiarekin geratu naiz bueltaka, eta arrazoia eman ere bai, 60 zentimoko bagela jaten, telebistari begira.

00:00:00 00:00:00
New Yorkeko Munduak

Alkate zaharra edo alkate berria

2025eko azaroaren 3a

Bihar, asteartez, dira New Yorkeko alkatetzarako bozak. Bi hautagai nagusi daude lehian.
Alde batetik, alderdi demokratako hautagaia, Zohran Mandani, 34 urteko gaztea. Aita Columbiako irakaslea, kolonialismoan aditua, eta ama Mira Nair zine-zuzendaria. Gazteen artean babes handia lortu du Mandanik, baita ezkertiarren artean ere. Sareak mugitzen badaki, eta diskurtso argia du: alokairuak izoztu, autobusak musutruk, eta entzun, jendeari entzun.

00:00:00 00:00:00
New Yorkeko Munduak

Trenbideko xiringa

2025eko urriaren 27a

Estatu Batuetan adikzio arazo handia dago. Albisteetan ageri da armada Venezuelako batelak hondoratzen. Arazoa gerra baten moduan konponduko balitz bezala, indarkeriaren bitartez, irabazle eta galtzaileekin. Baina New Yorken, zorionez, bestela ikusten da kontua. Hemen, pertsona dago erdigunean.

00:00:00 00:00:00
New Yorkeko Munduak

Katutxoria

2025eko urriaren 20a

Kontua da kalatxori bat hurreratzen zaiela goizero etxera. Hegaztia gose da. Nonbait auzokide batek portuko katuei jana botatzen die goizero, eta hara agertzen da kalatxoria ere. Katuak uxatzea erraz egiten zaio haren hegal handiekin, eta gozatzen du oturuntzaz.

00:00:00 00:00:00
Podcastak
Berria berriketan
Berria berriketan

PSN: lubakia prestatzen

Nafarroako Gobernuko kontseilari aldaketa du hizpide Berriketan saioaren atal honek. Maria Txibite lehendakariak gobernuko bozeramailea eta presidenteordea ordezkatu ditu, eta bere hurbileko politikariak sartu ditu gobernuan: Javier Remirez eta Inma Jurio. Aldaketa horietaz eta Nafarroako egoera politikoaz aritu gara Joxerra Senar BERRIAko politika gaietako kazetariarekin.

00:00:00 00:00:00
Berria berriketan
Berria berriketan

Nazioarteko zuzenbidea, paper errea?

Venezuelaren kontrako erasoaren ondorioak ditu hizpide Berriketan saioaren atal honek. AEBek eraso egin zieten urtarrilaren 3an eta presidentea bahitu. Modu horretan nazioarteko zuzenbide arauak urratu ditu Donald Trumpen gobernuak. Erasoaren ondorioez eta geopolitikaz aritu gara Aitor Garmendia Etxeberria BERRIAko Mundua saileko kazetariarekin.

00:00:00 00:00:00
Berria berriketan
Berria berriketan

Ez dute gehiago luzatu nahi

Euskal presoen egoera du hizpide Berriketan saioaren atal honek. Bihar, euskal presoen aldeko manifestazioa antolatu du Sare Herritarrak Bilbon, ETAk jarduera armatua utzi eta hamabost urtera presoen afera konpontzeko garaia delakoan. Gaur egun euskal presoen egoera zein den azaldu digu Iosu Alberdi BERRIAko politika gaietako kazetariak.

00:00:00 00:00:00
Berria berriketan
Berria berriketan

Loaldian geldiarazita

Loaren paralisia du hizpide Berriketan saioaren atal honek. Esnatzea eta gorputza ezin mugitzea: hori da loaren paralisia, eta uste baino ohikoagoa da. Iñigo San Martinek bere esperientzia kontatu digu, maiz izaten baitu loaren paralisia. Gaiari buruzko xehetasunak, berriz, Itsaso Jauregi BERRIAko zientzia gaietako kazetariak eman dizkigu.

00:00:00 00:00:00
Kazetaritza propio eta independentearen alde, 2025 amaierarako 3.000 irakurleren babes ekonomikoa behar du BERRIAk.