1984ko udaberrian gaude. Higerko lurmuturrean, Hondarribian. Ur-azpian bila aritu gara, mende asko atzera egin dugu. 1960ko hamarkadatik badakigu hor behean, ur azpian, gure historiaren arrastoak daudela, azaleratzeko zain.
Gidoia: Aintzane Usandizaga
Lokuzioa: Intza Alkain
Sintonia eta soinuteria: Nagore Etxabe Antuxuna
Informazio gehiago: 100objektu.eus
Kultura hegemonikoek ez dute historian aztarrika ibili behar izaten munduan hartu duten lekua justifikatzeko; horretarako behintzat, aski izaten dute oraina eta benetako errealitate bakarra omen den horrek eskaintzen dien alibia. Baina zer ematen die iraganak zibilizazio azpiratuei? Zer jaso lezakete populu menostuek, aitortzarik gabeko herriek edo aspaldi handitik datozen hizkuntza gutxietsiek, denboraren galbahean harrapatuta gelditu diren altxorrak agerira ateratzea lortuz gero...
Mugarriak ezagunagoak dira gurean miliarriak baino. Mugako harriak, horiei buruz, entzun dugu zerbait: herri, auzo eta baserrietan mugak ipintzeko modua zen mugarria. Gauez norbere lurren hedapena handitzeko mugarrien garraioan maltzurki ibiltzen zirenen inguruko kondairarik ere ez da falta izan. Ezta mugakide ziren jabe ezberdinen arteko liskarrik ere. Baina miliarria? Zer da miliarria? Hori jakiteko, lehenbizi, milia bat zer den jakin behar.
Ze zerikusi dauka mezaren erdian dena utzita ehizara aldegiten zuen Mateo Txistu apaiz ehiztariak Tadej Pogacar txirrindulariarekin? Ze zerikusi dauka Italiako Giroak Ugandako safari batekin? Ze zerikusi dauka Kalashnikov fusilak txorroskileroaren bizikletarekin? Azken finean, Eibarko Armagintza Museoan gaude… Zer egiten du hemen bizikleta batek erakusgai?
Txanponak gero eta gutxiago erabiltzen dira. Txartelarekin ordaintzen dugu orain, ez duzue uste? Batzuek txartelik ere ez dute jada erabiltzen, eta telefonoarekin ordaintzen dute zuzenean. Zer nolako aldaketa, ezta? Nik behintzat txanpon gutxi dauzkat zorroan. Hala ere, metal txiki eta borobil haiei aitortu behar diegu, behintzat, sortu zirenean, gure ekonomia eta historia goitik behera aldatu zituztela.
Bada hari bat Gaztelarrek Nafarroan eginiko konkista eta Japonia lotzen dituena. Edota Cisneros kardinalak agindutako gazteluzidioa eta Moluka Irlak. Halakoetan hariak finak direla esan ohi da baina, kasu honetan, akaso hariak badu sendotik asko. Hari hori, ziur askok asmatu duzuen bezala, Frantzisko Xabierkoa santu katolikoa da.
“Kaixo, nire izena X da, eta zurea?”
Erantzuna da, inkognita. Erantzuna da ezezaguna. Erantzuna da X.
Esate baterako: eseri hemen eta hartu liburu hau. Dei diezaiogun horrela, dei diezaiogun X.
Pentsa zenbat aldiz ikusi dudan irudi hori, pentsa zenbat aldiz izan dudan esku artean liburu hori, eta gaurdaino ez naiz jabetu. Eta hori belaunaldiz belaunaldi pasatu den liburu horietako bat izaki; eskola-liburu bat.
Nekazaritza gure gizartearen oinarri garrantzitsua izan da urte luzez, mundua begiratu eta neurtzeko modu bat. Oraindik bada gure artean apirilari jorraila, abuztuari dagonila eta irailari agorrila esaten dionik. Jarraitzen dugu, ordea, urria esaten, hozkailuan alderik nabaritzen ez badugu ere, eta baita atzetik datorren azaroa, nahiz eta azaz gain tomatea edo ahuakatea urte osoan erosi daitezkeen garaian bizi garen...
«Nora zoaz eskual semea, arma hori eskutan?», galdetu zuen Gorka Knörrek. Arabako kantaria Lapurdiko, Nafarroa Behereko eta Zuberoako herrietan barna ibili zenean, txunditurik gelditu zen herriko plazan edo eliza atarian edo beste leku zentral batean ikusi zuenarekin...
Ezagutzen duzue Barrikako paisaia? Gaur egun berdea da, urbanizazio batzuk daude, eta duela gutxi landatutako pinudiak. Bizkaiko kostako paisaia tipikoa da. Hondartzara jaisteko harrian zizelkaturiko eskailera estu bat dago. Egun argitsuetan, turistaren bat eta hango biztanleak jaisten dira, bainu bat hartzera. Batzuk sonbrila eta guzti, beste batzuk bere buruarekin bakarrik egotera joaten dira, leku eder eta aproposa baita bietarako...
Ostiraletan apartamentuetako eraikinek birziklatzeko materialak ateratzen dituzte kalera: altzariak, kartoia eta papera poltsetan; beste batzuetan plastiko gogorrak, ontziak eta latak. Poltsak gardenak dira, kanpotik ikusten da barruan zer dagoen.
Ordua iristen denean, jendea ibiltzen da zaborretan bila. Batzuk altzariak hartzen dituzte. Gehienek, ordea, latak jasotzen dituzte. Gero saldu egiten dituzte, zentimo gutxitan, eta asko bilduta bizitzeko zer edo zer ateratzen dute.
Pasa den ostiralean, zero azpitik hotz, etxera nindoan ostiraleko pizza eskuetan. Gizon bat ikusi nuen plastikozko ontzien poltsa batean miatzen. Besoa barruraino sartzen zuen, behin eta berriz. Pentsatu nuen lataren bat jaso nahian ariko zela.
Baina ez.
Atera zuenak harritu egin ninduen: jostailu bat. Poltsatik jostailu bat atera zuen, eta irudikatu nuen pozik itzuliko zela etxera, ume bati oparitzeko.
Ni ere etxera nindoan, pizza eskuetan, poz berarekin.
Getxoko Irurak Bat jauregiaren auzia du hizpide Berriketan saioaren atal honek. Babestutako jauregi da, eta hirigintza proiektu bat egiteko eraitsi zuten. Hori dela eta hamar lagun auzipetu dituzte, tartean, EAJko hiru zinegotzi. Amaia Agirre alkatearen dimisioa eskatzen duen mozioa onartu du udalbatzak, oposizioko alderdi guziek bat egin dutelako, baina alkate jeltzaleak ez du kargua utziko. Auzi honen alde juridikoa eta politikoa aztertu ditugu Kepa Ugarte Martiarena BERRIAko kazetariarekin batera.
Ikastetxeen elkarketa du hizpide Berriketan saioaren atal honek. Eusko Jaurlaritzak bateratzeak eginen ditu Bizkaiko 12 ikastetxetan, eta litekeena da halako gehiago gertatzea etorkizunean. Eskola segregazioa murriztea eta matrikula kopuru txikiari aurre egitea omen da helburua, baina sindikatuak, gurasoak eta langileak kezkatuta daude. Irati Urdalleta Lete BERRIAko hezkuntza gaietako kazetariak gai honen inguruko gako nagusiak azaldu dizkigu.
Hogeigarren ataleko gonbidatua Amets Aranguren musikari eta idazlea izan da. Eta aukeratu duen liburua, Jose Luis Otamendiren ‘Landura’ (Susa, 2022).
AEBetako migratzaileen kontrako operazioa du hizpide Berriketan saioaren atal honek. 'Metro Surce' operazioa abiatu du AEBetako presidenteak migranteen aurka. Minneapolisen ICE agenteak gogor ari dira migratzaileak jazartzen eta bi estatubatuar hil dituzte, tiroz. Han gertatzen ari dena bertatik bertara kontatu digu Peru Elorza migratzaileekin lan egiten duen laguntzaile juridikoak, eta gertakari hauen testuingurua azaldu digu Aitor Garmendia Etxeberria BERRIAko Mundua saileko kazetariak.
Euskal Konfederazioa du hizpide Berriketan saioaren atal honek. Ipar Euskal Herriko euskalgintzako eragile nagusiak biltzen dituen konfederazioak fase berri bati ekin dio, ofizialtasunaren aldeko aldarria ardatz hartuta. Urte eta erdiko hausnarketa prozesuaren ondorioez eta berriki aho batez adostu duten txostenaz aritu zaigu Ekhi Erremundegi Beloki BERRIAko kazetaria.
